- 2 years ago
Inspiracja to nic złego, wręcz przeciwnie. Można to uznać, za pozytywne zjawisko, nawet jeżeli robi się to nie do końca udanie. Ciekawie zaczyna się robić kiedy Polacy za czasów PRLu próbowali stworzyć własne kino Nowej Przygody. Próbując równać się z takimi hitami jak chociażby Blade Runner, Indiana Jones, czy Gwiezdne Wojny. W tym materiale porozmawiamy sobie właśnie o takich produkcjach, które chciały być jak amerykańskie hity.
---
✔ Instagram tvfilmy: https://www.instagram.com/tvfilmy.yt/
✔ Nasz serwis filmowy: https://filmomaniak.pl/
✔ Nasz główny kanał: https://www.youtube.com/user/TVGRYpl
---
✔ Instagram tvfilmy: https://www.instagram.com/tvfilmy.yt/
✔ Nasz serwis filmowy: https://filmomaniak.pl/
✔ Nasz główny kanał: https://www.youtube.com/user/TVGRYpl
Category
🎥
Short filmTranscript
00:00PRL to był specyficzny okres w historii naszego rodzimego kina.
00:03Wiele polskich filmów, które były w jakiś sposób niewygodne dla władzy,
00:06trafiało na półkę i czekało na lepszy czas.
00:08Podobnie wyglądała sytuacja z produkcjami zagranicznymi.
00:11Tylko nielicznym udawało się przejść przez sito cenzury,
00:14zwłaszcza jeśli były tworzone w imperialistycznej Ameryce.
00:16Zaczęło się to zmieniać dopiero pod koniec lat 70.
00:19Sytuacja finansowa kin w tamtym okresie była dość kiepska,
00:22więc coraz chętniej pokazywano produkcje zagraniczne,
00:24zwłaszcza filmy rozrywkowe z pod znaku kina Nowej Przygody.
00:26Jednak największą popularnością zaczęły się one cieszyć dopiero po wprowadzeniu stanu wojennego.
00:31Władza szukała wtedy sposobów na złagodzenie nastrojów społecznych,
00:34a widownia musiała po prostu odreagować.
00:36Masowego widza łatwiej nakłonić do wybrania filmu przygodowego niż jakiegoś ponurego dramatu.
00:40Ponurym dramatem było życie w tamtych czasach,
00:43więc nic dziwnego, że ludzie potrzebowali odreagować.
00:45Kina Nowej Przygody było zjawiskiem działającym na wyobraźnię twórców z całego świata.
00:49Polscy filmowcy także próbowali zaadaptować tą formułę na swój własny sposób.
00:53Poruszali podobną tematykę, inspirowali się zachodnimi wzorcami,
00:56a czasem bezwstydnie kopiowali pomysły.
00:58Nie ma zbyt wielu przedstawicieli Kina Nowej Przygody wśród filmów powstałych w PRL-u,
01:02ale jeśli już jacyś są, to często są to filmy kultowe,
01:05choć niekoniecznie kultowe, dlatego że były dobre.
01:16Na początku warto wytłumaczyć, czym w ogóle było Kina Nowej Przygody.
01:20Nurt ten został zapoczątkowany przez Stevena Spielberga i George'a Lucasa.
01:23Jego pierwszymi przedstawicielami były takie dzieła jak Szczęki,
01:26Bliskie Spotkania III stopnia czy Gwiezdne Wojny.
01:29Kina Nowej Przygody był otworem przede wszystkim komercyjnym.
01:31Często były to produkcje wysokobudżetowe,
01:33nastawione na dostarczenie widowni rozrywki.
01:36Filmy z tego nurtu czerpały z gatunków,
01:37które w przeszłości nie cieszyły się zbyt dużym uznaniem filmowców,
01:40jak choćby science fiction, fantasy czy baśni.
01:43Zazwyczaj zachował je rozmach realizatorski,
01:45dużo scen plenerowych i efekty specjalne.
01:48Były to atrakcyjne wizualnie i pełne akcji filmowe widowiska.
01:50Jednak Nowa Przygoda to pojęcie na tyle elastyczne,
01:53że wiele produkcji uznawane po dziś dzień za klasyki tego nurtu
01:56wcale nie spełniało większości tych kryteriów.
01:59Niestety część dzieł przynależnych do Kina Nowej Przygody
02:01również zostało poddane PRL-owskiej cenzurze.
02:04Niektóre z nich, jak choćby Blade Runner,
02:06trafiło na ekrany kin z opóźnieniem,
02:08a inne musiały czekać aż do lat 90. i upadku komuny.
02:11Dotyczyło to zazwyczaj produkcji o poważniejszym wydźwięku
02:14niż baśniowe twory Lukasa i Spielberga.
02:15Z tego powodu nurt ten dość długo miał wśród widzów i krytyków
02:19łatkę kina infantylnego.
02:20Wielu bardziej wymagających widzów odwróciło się wtedy od kin
02:23zmęczonych z dziecinieniem zachodnich produkcji.
02:26Jednak nie wszyscy.
02:27Na początku lat 80. sale kinowe wypełnione były przede wszystkim
02:30ludźmi młodymi,
02:31a wśród nich było kilku kreatywnych filmowców,
02:33którzy dostrzegli w kinie Nowej Przygody coś więcej.
02:36Jednym z tych młodych filmowców był prawdopodobnie Juliusz Machulski.
02:39Człowiek, który już jako kilkunastolatek wiedział,
02:41że chce związać swoją przyszłość z robieniem filmów.
02:43Już od wczesnej młodości był kinomanem.
02:46W jednym z wywiadów wspomina nawet,
02:47że kino uchroniło go przed socjalizmem.
02:49Machulski nie czytał gazet i nie siedził bieżących wydarzeń,
02:52tylko chodził do kina oglądać filmy,
02:54głównie amerykańskie.
02:55I wpływ tego amerykańskiego kina,
02:57choć niekoniecznie tylko kina Nowej Przygody,
02:59jest w jego produkcjach bardzo widoczny już od debiutu.
03:02W Wabang widać inspirację takimi produkcjami jak choćby Rządło,
03:05ale Machulski czerpał też z kryminałów tworzonych przez Hitchcocka.
03:08Pierwotnie miał to być najzwykajszy w świecie,
03:10pozbawiony elementów komediowych kryminał.
03:12Sam reżyser wspominał później,
03:14że komedia wyszła mu trochę przypadkiem.
03:15Film ten okazał się takim sukcesem,
03:17że cztery lata później doczekał się sequela,
03:19ale w międzyczasie powstało chyba najbardziej znane dzieło tego twórcy,
03:22czyli Seksmisja.
03:23Machulski nie bał się próbować swoich sił w różnych gatunkach.
03:26W końcu jego ulubionym reżyserem był wtedy Stanley Kublik,
03:29który przecież z tego słynął.
03:30Aż o młody reżyser czuł ogromną fascynację kinem science fiction,
03:34toteż postanowił zrobić film w tym gatunku.
03:36I tak jak Wabang komediowo wyszedł trochę z przypadku,
03:38tak już w Seksmisji było to całkowicie zamierzone.
03:41Machulski był świadomy ograniczeń technicznych polskiego przemysłu filmowego.
03:45Uznał, że zrobienie poważnego science fiction mogłoby być bardzo trudne,
03:48albo w ogóle niemożliwe.
03:49I ta baśniowość, o której wspomniałem wcześniej w kontekście kina nowej przygody,
03:52zostaje w tej produkcji bardzo umiejętnie wykorzystana.
03:55Widać, że Machulski był na bieżąco z filmami Spielberga czy Lukasa
03:58i potrafił zaczerpnąć z ich kina to co najlepsze,
04:00na potrzeby swoich własnych dzieł.
04:02Kolejnym filmem, gdzie te baśniowe elementy są mocno widoczne,
04:04był King Size.
04:05I w tym dziele Machulski osiągnął prawdziwe mistrzostwo
04:08w zaadaptowaniu nowo przygodowych elementów do realiów PRL-u.
04:11Nawet tych stricte popkulturowych.
04:13Amerykanie w swoich filmach mieli Coca-Colę,
04:15a my w King Size mieliśmy Polo Cocktail.
04:17Rozmak tego filmu był też prawdziwie amerykański.
04:20Można by rzec, że King Size był w skali polskiej prawdziwym ewenementem,
04:23bo to jeden z niewielu polskich filmów,
04:25gdzie tak istotną rolę odgrywa scenografia.
04:27Gigantyczne rekwizyty, które powstały na potrzeby tej produkcji,
04:30do dziś można zobaczyć w Muzeum Kinematografii w Łodzi.
04:32I tak jak Seksmisja jest filmem kultowym,
04:34tak była ona wyłącznie wynikiem zabawy gatunkiem prowadzonej przez Machulskiego.
04:38Tytuł króla polskiego science fiction należy się komuś innemu.
04:42Piotr Szulkin nie był pierwszym twórcą,
04:44któremu przyszło do głowy, by zrobić w Polsce film w tym gatunku,
04:47ale był w tym zdecydowanie najbardziej konsekwentny.
04:49Między 1979 a 1985 rokiem stworzył cztery filmy science fiction,
04:54każdy o nieco odmiennej tematyce.
04:55Pierwszy z nich, Golem,
04:56osadzony jest w postapokaliptycznym świecie opanowanym przez totalitaryzm.
05:00Główny bohater filmu upadł ofiarą eksperymentów naukowych,
05:03mających na celu udoskonalenie ludzkości.
05:05Nazwanie świata przedstawionego w Golemie cyberpunkiem byłoby bardzo na wyrost.
05:08Mimo poruszonego problemu transhumanizmu,
05:10brakuje tu nowoczesnych technologii,
05:12choć to w dużej mierze pewnie kwestia ograniczeń budżetowych.
05:15Kolejne dzieło Szulkina,
05:16Wojna Światów, następne stulecie,
05:18było gotowe już w 1981 roku,
05:20Jednak na pojawienie się w polskich kinach musiało czekać aż do 1983.
05:25I tutaj mamy do czynienia z klasyką gatunku.
05:27Ziemi odwiedzają obcy, w tym przypadku marsjanie.
05:30Szybko okazuje się, że jednym z ich ulubionych przysmaków jest ludzka krew.
05:33I w tym momencie pewnie myślicie,
05:35co sugeruje zresztą tytuł,
05:36że doszło do wojny.
05:38I tu się mylicie.
05:39Okazuje się, że władza i kontrolowane przez nią media
05:41nawiązują współpracę z obcymi.
05:43Organizowane są nawet przymusowe punkty pobrań.
05:45No i w sumie nie ma się co dziwić, że zostało to rozwiązane w ten sposób.
05:48Reżyser raczej nie mógłby pozwolić sobie
05:51na zrobienie widowiskowych scen batalistycznych.
05:53Dzieło to skupia się raczej na zgubnym wpływie mediów
05:55w kreowaniu otaczającej nas rzeczywistości.
05:57Obie oba, koniec cywilizacji?
05:59Shulkin wraca do tematu postapokaliptycznego.
06:02W tym przypadku mamy jednak do czynienia
06:03ze światem bezpośrednio po kataklizmie,
06:05a nie kilkadziesiąt lat później.
06:06I to, co wyróżnia ten film na tle poprzednich,
06:08to zdecydowanie większy rozmach.
06:10Mamy tu do czynienia z mnóstwem scen zbiorowych,
06:12gdzie jest cała masa statystów.
06:14Wyróżniają się także zdjęcia
06:15i użyte w filmie oświetlenie potęgujące wrażenie paranoi.
06:18Obie oba to chyba pierwszy polski film,
06:20albo przynajmniej jeden z pierwszych,
06:22do których nakręcenia użyto Steadicamu.
06:24Gaga, chwała bohaterom,
06:26wydaje się najbardziej przyswajalnym z tych czterech filmów.
06:28Tym razem akcja osadzona jest w XXI wieku.
06:31Technologia jest już na tyle zaawansowana,
06:32że pozwala na kolonizowanie innych planet,
06:35a ludzie tak naprawdę nie muszą już pracować.
06:37I widać w tym filmie doświadczenie,
06:38które zostało wyniesione z poprzednich produkcji.
06:41Gaga jest dziełem, które zestarzało się zdecydowanie najlepiej.
06:43Filmom Szulkina zdecydowanie brakowało witowiskowości
06:46charakterystycznej dla kina Nowej Przygody.
06:48W miarę możliwości starał się to jednak rekompensować
06:50efektywnością zdjęć i rozmachem z tym zbiorowych.
06:53Jego kino jest zdecydowanie bliższe
06:54tym poważniejszym przedstawicielom tego nurtu.
06:57Na pewno skorzystał na spopularyzowaniu nurtu science fiction,
06:59ale jego filmy są dużo bardziej autorskie.
07:02Trudno nazwać się produkcjami rozrywkowymi.
07:04Nikomu też nie przyszłoby do głowy,
07:05by określić je mianem infantylnych.
07:07Mimo to historycy filmu zaliczają Szulkina
07:09do twórców polskiego kina Nowej Przygody.
07:11Jednak nie tylko Machulskim i Szulkinem
07:13stała kinematografia tamtego okresu.
07:15Byli oni zdecydowanie największymi twórcami,
07:17których można podpiąć pod polskie kino Nowej Przygody,
07:19ale nie byli jedyni.
07:21Jest wśród nich m.in. Waldemar Dziki.
07:24Zasłynął on nie tylko ze swojej kędzierzowej czupryny
07:26i brody, przez które wyglądał jak połączenie
07:28George'a Lucasa i Stevena Spielberga,
07:30ale też z filmu Cudowne Dziecko.
07:31Ta polsko-kanadyjska koprodukcja
07:33opowiada o chłopcu, który okazuje się
07:35posiadać umiejętność telekinezy.
07:37Tytułowe Cudowne Dziecko musi nauczyć się
07:39obchodzić z nowymi umiejętnościami
07:40i tym jak zareaguje na nie jego otoczenie.
07:43Film okazał się całkiem udaną adaptacją
07:45cech charakterystycznych dla kina Nowej Przygody
07:47w warunkach polskiej kinematografii.
07:49Zresztą Dziki bardzo klarownie przedstawiał
07:50swoje podejście w tym temacie.
07:52Nie wystarczy czerpać ze wzoru
07:53i przyglądać się jak robi to osławiony zachód,
07:55któremu ponoć wszystko wychodzi.
07:57Musimy poznać ich wzory
07:58i porównać je z naszymi doświadczeniami,
08:01a na tej bazie zbudować coś własnego.
08:03I to chyba było najbardziej właściwe podejście,
08:05bo podobnie wydawali się postępować
08:07też Machurski i Szulkin.
08:08Waldemar Dziki miał jednak trochę łatwiej,
08:10bo nawiązanie współpracy z Kanadyjczykami
08:12z pewnością podniosło jakość tej produkcji.
08:14Niosło to za sobą zapewne też
08:15znacznie większy budżet niż ten,
08:17który ten film mógłby mieć,
08:18gdyby był realizowany wyłącznie przez Polaków.
08:21Jednak sprzyjające warunki
08:22też trzeba umieć wykorzystać.
08:23Udało się to twórcom Cudownego Dziecka,
08:25ale osoby odpowiedzialne za realizację filmu
08:27Biały Smok zmarnowały swoją szansę.
08:29Biały Smok to dzieło stworzone w koprodukcji
08:31ze Stanami Zjednoczonymi.
08:32Film, którego głównym atutem była
08:33Hollywoodska Gwiazda,
08:34a konkretnie Christopher Lloyd,
08:36który dopiero co wystąpił w powrocie do przyszłości.
08:38Mogłoby się wydawać, że projekt,
08:40w który zaangażowane jest tak głośne nazwisko,
08:42to Samograj i że nie da się tego zawalić,
08:44ale Polak potrafi.
08:45Nie wiem, jak rozplanowany był budżet tej produkcji,
08:47ponad półtora miliona ówczesnych dolarów,
08:49ale najprawdopodobniej większość została wydana
08:51na zatrudnienie Lloyda,
08:52bo efekty specjalne i scenografia w tym filmie
08:54to jest jakaś kpina.
08:55Dzieło to dodatkowo pogrąża fatalny scenariusz
08:58i drętwa aktorstwo.
08:59Poza ładnymi plenerami w zasadzie nic się w nim nie broni.
09:02Współczesnym odpowiednikiem tego filmu
09:03byłaby powstała prawie 30 lat później
09:05Bitwa pod Wiedniem,
09:06co prowadzi do smutnego wniosku,
09:08że twórcy polskich filmów
09:09nie uczą się na błędach swoich poprzedników.
09:12Jednak najsłynniejszym przedstawicielem
09:13fatalnego kina Nowej Przygody
09:15jest kontwa Doliny Węży,
09:16polska odpowiedź na Indianę Jonesa,
09:18którą niektórzy nazywają wręcz plagiatem.
09:20Choć nie można zaprzeczyć,
09:21że jest to dzieło do pewnego stopnia kultowe,
09:23przez niektórych uważany nawet za najgorszy polski film w historii,
09:26a z upływem lat prezentuje się
09:27jeszcze gorzej niż kiedyś.
09:29Podobnie jak w Białym Smoku,
09:30efekty specjalne były przestarzałe już w dniu premiery.
09:32Drewniany aktor sfokuje w oczy,
09:34a scenariusz to farsa.
09:35I znów pochwalić można tak naprawdę tylko plenery.
09:38Film powstawał w koprodukcji z państwami sowieckimi,
09:40a dużo scen nakręcono w Wietnamie.
09:42I gdyby skończyło się tylko na fabularnych podobieństwach
09:44do filmu z Pilberga,
09:45tym niewydarzonym doktorze Jonesie
09:47i jego sidekickach,
09:48to można by jeszcze przymknąć na to oko.
09:49Niestety sporo scen zostało przeniesionych
09:51trochę na zasadzie kopii i wklej,
09:53tylko że w kątwie Doliny Węży
09:54wyglądają po prostu gorzej.
09:56Przypadek tej produkcji idealnie pokazuje,
09:58że kopiowanie zachodnich filmów
09:59to była ślepa uliczka,
10:01zwłaszcza jeśli robi się to w sposób bezmyślny.
10:03No bo co z tego,
10:03że film odtworzy kropka w kropkę
10:05to, co można było zobaczyć w amerykańskim pierwowzorze,
10:07skoro na zachodzie zrobiono to po prostu lepiej.
10:09Z większym budżetem,
10:11lepszym sprzętem,
10:11scenografią i efektami specjalnymi.
10:14Na koniec warto wspomnieć też o produkcjach dla dzieci.
10:16I mamy tu odpowiednika z pilbergowskiego E.T.,
10:18czyli Diabła Piszczałkę.
10:20Przyjaciel Wesołego Diabła to produkcja,
10:22która w odróżnieniu od wymienionych chwilę temu dzieł
10:23ma pomysł na siebie.
10:25Jej reżyser, Jerzy Łukasiewicz,
10:26umiejętnie połączył to co najlepsze
10:28w kinie Nowej Przygody z naszym polskim folklorem.
10:30Literackim pierwowzorem tego filmu
10:32była książka Koronela Makuszyńskiego
10:33o tym samym tytule.
10:34I oczywiście nie jest to film bez wad.
10:37Efekty specjalne nie różnią się wiele
10:38od klątwy Doliny Węży,
10:39a tytułowy Diabół jest brzydki jak noc,
10:41choć akurat E.T. do szczególnie urodziwych
10:43także nie należał.
10:44Nie można zapomnieć też
10:45trilogii opowiadającej o przygodach Pana Kleksa,
10:47jednej z najbardziej kultowych produkcji
10:49dla dzieci w historii nie tylko PRL-u,
10:50ale w ogóle polskiej kinematografii.
10:52Każda kolejna część czerpała coraz więcej
10:54z estetyki kina Nowej Przygody.
10:56Pierwsza była najbardziej wierna
10:57książkowemu pierwowzorowi,
10:59druga ma w sobie znacznie więcej
11:00elementów science fiction,
11:01a trzecia idzie na całość
11:02i wysyła naszych bohaterów w kosmos.
11:05Najlepiej okultowość tych dzieł
11:06świadczy powstający remake.
11:07Tym razem w Pana Kleksa
11:08wcieli się Tomasz Kot.
11:10I mimo, że nie jestem fanem filmów
11:11Gradowskiego,
11:12to naprawdę czekam na tę produkcję.
11:14Nie tylko dlatego, że jestem fanem Kota.
11:16Po prostu jestem ciekawy,
11:17jak współczesne polskie kino
11:18poradzi sobie z takim przedsięwzięciem
11:19i czy będzie wyglądało to lepiej
11:21niż za PRL-u.
11:23Stwierdzenie, że PRL kopiował Hollywood
11:25jest trochę przesadzone.
11:26Polscy twórcy raczej adaptowali
11:27kina Nowej Przygody na własną modłę
11:29i inspirowali się nim.
11:31Zdarzali się też wizjonerzy
11:32na miarę Szulkina,
11:32którzy niezależnie od twórców zachodnich
11:34robili kino, które było zarazem
11:35gatunkowe i autorskie.
11:37Filmy, które z jednej strony
11:38w pewnym stopniu wpisywały się
11:39w nurt kina Nowej Przygody,
11:41a z drugiej były czymś znacznie więcej.
11:43Niestety byli też tacy,
11:44którzy szli po linii
11:45najmniejszego oporu
11:46i inspirowali się tak bardzo,
11:48że to aż kółowoczy.
11:49Dzieła inspirowane kinem Nowej Przygody
11:50nie przestały powstawać
11:51po 1989 roku.
11:53Nawet nasz polski Wiedźmin
11:54jest spadkobiercą tej estetyki.
11:56Niestety cierpi on na podobne dolegliwości,
11:58co wiele wyżej wymienionych produkcji.
12:00Braki finansowe w polskim kinie
12:01są aż na zbyt widoczne.
12:02I dopiero teraz, gdy w naszym kraju
12:04zaczynają inwestować duże koncerny medialne,
12:06jest szansa, że zacznie się to trochę zmieniać.
12:08O ile znajdzie się ktoś,
12:09kto będzie potrafił wydać
12:10takie pieniądze z głową.