00:0027 Mayıs 1960, Atlantik Ötesi askeri darbesine maruz kalan Başbakan Adnan Menderes'in asıldığı o kara gün.
00:26Tarih 27 Mayıs 1960, 58 yıl önceydi. Demokrat Partili Başbakan Adnan Menderes, ABD-NATO askeri darbesiyle iktidardan indirildi.
00:46Ardından aklı hayale gelmeyecek fabrikasyon gerekçelerle hayatına son verildi.
00:53Sevgili vatandaşlar, dün gece yarısından itibaren bütün Türkiye'de deniz, hava, kara, Türk silahlı kuvvetleri el ele vererek memleketin idaresini ele almıştır.
01:08Halbuki biz bunun böyle bir tertibin mevcut olmadığını iddia etmekteyiz.
01:1327 Mayıs 1960, askeri darbesine götüren süreç.
01:19Ülke tek partili despot dikta rejiminden kurtulmuştu.
01:23Adnan Menderes'i Demokrat Parti iktidara getirilmişti.
01:27Halk artık eskiye nazaran biraz daha dinini özgürce yaşayabiliyordu.
01:31Menderes, Türkçe ezan işkencesini ortadan kaldırmış ve bu icraatıyla halkın gönlünde taht kurmuştu.
01:43Halk fakirdi ama ülke eskiye nazaran biraz daha iyiye gidiyordu.
01:48Başbakan bir şeyler yapmalıydı.
01:50O dönem Türkiye sadece bir tarım ülkesiydi.
01:53Türkiye sanayileşmediği takdirde büyük sosyal patlamalar yaşayacaktı.
01:58Sanayileşme adımları atılmalı ve kalkınma hedeflenmeliydi.
02:03Başbakan Adnan Menderes bu doğrultuda harekete geçmek için kolları sıvadı.
02:08Ancak bir sorun vardı.
02:10Sanayileşme için ihtiyaç duyulan altyapıyı gerçekleştirecek yatırım sermayesi yoktu.
02:16Bu sorun ne yapıp edilip aşılmalıydı?
02:19Menderes, müttefik olarak gördüğü ABD'den 300 milyon dolar kredi istedi.
02:24Ancak beklemediği bir cevap aldı.
02:26ABD bu krediyi vermeyeceğini iletip başbakanın isteğini reddetti.
02:35Atlantik ötesine göre Türkiye, NATO ittifakı içerisinde yer alan bir tarım ülkesiydi.
02:41Onlara göre böyle de kalmalı ve NATO'nun tahıl ambarı olarak kendilerine hizmet etmeliydi.
02:47Adnan Menderes hemen B planını devreye soktu.
02:50Yönünü Sovyet Rusya'ya çevirdi.
02:52İhtiyacı olan söz konusu parayı sağlık yatırımı adı altında Sovyet Rusya'dan talep etti.
02:59Bu yakınlaşma ABD ve NATO'yu adeta çılgına çevirdi.
03:03Kendisine dayatılanları büyük bir vatanperverlikle elinin tersiyle itti.
03:08Yani Başbakan Adnan Menderes, ABD'ye açık açık kafa tutuyor, yaltaklanmıyordu.
03:14Kafaya koymuştu bir kere.
03:19Türkiye'yi sanayileştirip bağımsız bir hale getirecekti.
03:23Oysa vatanı tarım ülkesi olarak kalsa, sanayi ürünleri bakımından hep onlara gebe kalacaktı.
03:30Ekonomik bağımsızlığın güçlenmesi Türkiye'den başka kimsenin işine gelmezdi.
03:34Menderes'in Sovyet Rusya, Kafkaslar ve Asya ülkeleriyle iyiden iyiye yakınlaşması,
03:41emperyalistler için tehlike çanları demekti.
03:43Önce dönemin basını aracılığıyla Demokrat Parti iktidarını yıpratmak ve itibarsızlaştırmak için manşetler attırıldı.
03:56Cunta'nın önde gelen isimleri bazı gazetelerin Ankara bürolarını karargah gibi kullanmaya başlamıştı.
04:04Psikolojik harekatın nasıl uygulanacağını kendi aralarında tartışıyorlardı.
04:09Kamuoyu zihni dezenformasyonlarla işgal edilmişti.
04:1327 Mayıs 1960 günü darbe için ordu içerisindeki NATO'cu damar harekete geçirildi.
04:2337 düşük rütbeli sözde subay, emir komuta zinciri olmadan 27 Mayıs 1960 askeri darbesiyle Menderes ve kabinesini alaşağı etti.
04:3327 Mayıs'tan hemen sonra yayımlanan gazetelerin iftira dolu manşetleri utanç sayfaları olarak tarihteki yerini aldı.
04:42Darbe mağduru hükümetin başta Başbakan Menderes olmak üzere bakanlarının büyük yolsuzluklara karıştığı,
04:49gençlerin kıyma makinelerinde toz haline getirildiği dahi gazetelerde ciddi haberler olarak sunuluyordu.
04:55Darbeden sonra darbeyi planlayan ve icra eden 37 düşük rütbeli subay ve emekli orgeneral Cemal Gürsel'in oluşturduğu Milli Birlik Komitesi,
05:06ülke yönetimine üstlendi.
05:08Darbe sonrasında bazı gazetelerin attığı manşetler yenilir yutulur cinsten değildi.
05:17Özellikle dönemin akşam ve tercüman gazetelerinin attığı manşetler nedenli darbe sevdalısı olduklarını açıkça gözler önüne seriyordu.
05:27İtibar suikastına maruz kalan Menderes ve arkadaşları bir grup Amerikancı çetenin elinde artık rehindi.
05:34Halkın reyiyle seçilen Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı Adnan Menderes mahkemelere çıkarıldı.
05:43İpe sapa gelmez iddialarla yargılandı.
05:45Kıbrıs davasında tuttuğu istikamet sükun ve vekar içinde Yunanlıların büyük gürültü yapmalarına mukabil sükun ve vekar içinde vaziyeti idare etmek olmuştur.
06:00Mahkeme başbakan ve çalışma arkadaşlarının kalemini kırmıştı.
06:05Darbenin üzerinden 16 ay geçmişti.
06:08Artık takvim yaprakları 16 Eylül 1961 Cumartesi'yi gösteriyordu.
06:13O gün yayınlanan 10.908 sayılı resmi gazete bir utanç vesikası olarak kayıtlara geçiyordu.
06:21Türkiye Cumhuriyeti Milli Birlik Komitesi kararı başlığıyla yayınlanan resmi gazetede,
06:26Yüksek Adalet Divanı'nca ve ittifakla ölüm cezasına çarptırılan Sakıt Reisi Cumhur Celal Bayar,
06:33Sakıt Başbakan Adnan Menderes, Sakıt Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Sakıt Maliye Bakanı Hasan Polatkan'ın ölüm cezalarını tasdik etmiş deniliyordu.
06:44Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan 16 Eylül'de idam edildi.
06:5027 Mayıs döneminde Genelkurmay Başkanı olan Rüştü Erdelhun'un ölüm cezasının ise müebbet ağır hapse çevrildiği ifade ediliyordu.
07:00Celal Bayar'ın da 65 yaşını bitirmiş olması dolayısıyla ölüm cezası müebbet ağır hapse çevrilmişti.
07:09Ve utanç dolu kapkara o gün.
07:1317 Eylül 1961
07:16Hakkında idam kararı verilen Başbakan Adnan Menderes dar ağacına götürülüp asılacaktı.
07:23Kalleşçe darbeciler tarafından arkadan hançerlenen Menderes'in son gününe ait fotoğrafları çok şey anlatıyor.
07:31Başbakan bir feribota bindirildi.
07:33Nereye gidiyorum diyecekti ki hastaneye götürüldüğü söylendi.
07:38Ancak hiç de öyle değildi.
07:40Feribotun yönü İmralı Adası'ydı.
07:42İskele'de iki subay tarafından kollarına girilerek alınan Adnan Menderes gardiyanlara teslim ediliyor ardından da bir odaya götürülüyordu.
07:53Sessiz bir odada bulunan koltuğa oturtuldu.
07:56Yakasına infaz kararı asıldı.
07:59Yüz ifadesinden bir hayli üzgün ve çaresiz olduğu anlaşılıyordu.
08:02Daha sonra odaya bir hoca çağırıldı ve sonrası.
08:11Beyaz infaz gömleği giydirildi.
08:14Kollarına iki gardiyan girdi.
08:16İmralı cezaevinin bahçesinde dar ağacına götürüldü.
08:20İdam ipi halkın oyuyla seçilen ve nazik, beyefendiliğiyle bilinen başbakan Adnan Menderes'in boynundaydı.
08:27Ve insanın içini acıtan bir diğer fotoğraf karesi.
08:33Asırlar boyu unutulmayacak bu karede son anlarını yaşayan başbakan Menderes kafasını çevirip hocaya baktı.
08:40Birlikte kelime-i şehadet getirdiler.
08:43Saatler 14.30'u gösteriyor.
08:45Ardından
08:47Ona bu sonu hazırlayan, insanlıktan nasibini almamış komutan ve hakimler olayın üzerinden birkaç dakika geçmişti ki gazinoda kutlama yaptı.
09:02Aynı oyun yine devreye konmak istendi.
09:057 Şubat 2013 MİT krizi
09:0731 Mayıs 2013'te başlayan gezi olayları
09:1117-25 Aralık darbe girişimi
09:1415 Temmuz işgal kalkışması
09:1717 Eylül 1961'de bu ülkenin başbakanını katleden aynı kirli odaklar, 15 Temmuz 2016'da da boyun eğmeyen başkanını tıpkı Menderes gibi şehit etmek istediler.
09:29Ancak feraset sahibi mazlum halk bu kez tuzaklarını başlarına geçirdi.
09:34Reisi cumhuruna sahip çıkarak yıllar öncesinin intikamını aldı.
09:38Dediler ki hokumeti deviriyormuş dediler askeriye, inkırab oluyormuş Menderes gibi dediler.
09:44Canı isteyen Menderes'i kurtarmaya gidiyorlar Tayyip dediler.
09:48Vatanını seven.
09:50Askeri dedi diz çöpten doldur kapat dedi.
09:52İki dizini üstüne çekip bir o yanına darattı bir de o yanına.
09:56Menderes'in elini öptüm beni 57'de.
09:58Menderes'in elini yalan geliyse olsun da köyden gittim ona, ulusa.
10:02Çeviri ve Altyazı M.K.
