- 1 yıl önce
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Müzik
00:00Sevgili izleyenler, hoş geldiniz yayınımıza.
00:14Efendim, tatil günlerine son gün kaldı.
00:16Bugüncü maaşı öyle bir haftanın ekonomi gündemini toparlayalım istiyoruz.
00:20Aslında spesifik bir ekonomik gündemimiz de uzun zamandır olamıyor.
00:24Kronikleşmiş, uzun yıllardır çözülemeyen bazı sorunlarımız var.
00:27Bunların üzerinde dedinip duruyoruz ama durumda her geçen gün biraz daha kötüleşiyor diyebiliriz.
00:33Bugün TÜİK iş gücü verilerini yayınladı.
00:35İş gücü verileri üzerinden, geldiğimiz nokta üzerinden biraz konuşacağız sizler için.
00:39Konuğumuz ekonomist Prof. Dr. Oğuz Oyan. Hoş geldiniz.
00:45Hoş bulduk sevgili İrem. İyi hafta sonları.
00:49İyi hafta sonları diyoruz ama artık her geçen hafta sonu biraz daha kötü bir hale geliyor.
00:54Özellikle ücretli çalışanlar açısından.
00:57Şimdi hemen verileri bir söylemek isterim.
01:00Bugün açıklanan verilere göre istihdam oranı %49,1 şeklinde açıklanıyor.
01:04Gençlerde işsizlik oranı %15 ve genç istihdamı da gerilemiş görünüyor.
01:10Bunun yanında iş gücüne katılım oranı da azalmış.
01:13Şimdi şöyle soracağım.
01:14İş gücü verileri elbette düzenli olarak açıklanıyor.
01:16üzerine konuşuyoruz vs.
01:18Ama biraz da reale baktığımızda, önümüze baktığımızda çeşitli sektörlerde daralmaların olduğunu,
01:26çeşitli şirketlerde küçülme sebebiyle insanların işlerinden çıkarıldığını,
01:30bazı firmaların, fabrikaların ücretsiz izne çıkardığını falan çokça duyar olduk.
01:34Böyle acaba çok geniş, kolayca atlatamayacağımız bir işsizliğe doğru sürükleniyor muyuz?
01:39Evet, şimdi bir Temmuz ayı istatistiklerinin açıklandığını dikkate almamız lazım.
01:47Temmuz ayı, Temmuz ve Ağustos, Türkiye'de istihdamın en yüksek olduğu zirvede ayları.
01:57Neden?
01:58Çünkü iki sektör çok canlıdır.
02:00Turizm ve inşaat.
02:02Yani diğer sektörler bir tarafa.
02:04Bu sektörlerde istihdam ki bunların istihdam kapasitesi güçlüdür inşaat ve turizmin.
02:13Dolayısıyla buradan bir takviye gelir.
02:17O nedenle Haziran'a kıyasla bir miktar işsizlikte azalma olması anlaşılabilir bir şey.
02:23Belki daha az anlaşılır olan, Haziran'da da bunun düşüyor olması gerekirdi Mayıs'a kıyasla.
02:29Haziran'da düşmedi.
02:30Tam tersine artışlar gördük.
02:32Özellikle geniş tanımlı işsizlikte geçen ay Haziran, yani geçen ay demeyeyim de bundan bir önceki açıklanan ay istatistiği Haziran'dı.
02:4232.7'ye çıkmıştı geniş tanımlı işsizlik.
02:48Şimdi o 29.6'ya düşmüş gözüküyor.
02:52Yani züğür tesellisi diyelim, yani %30 civarında bir geniş tanımlı işsizlik, çok yüksek bir işsizlik.
03:01Yani Türkiye'yi bütün Avrupa'nın, bütün o istediği ülkelerinin zirvesine yerleştiriyor bu geniş tanımlı işsizlik bakımında.
03:08Dolayısıyla çok sevinecek bir şey yok.
03:11Yani şeyin, aktivitenin, ekonomideki aktivitenin en yüksek olduğu aylarda hala Türkiye'de bu kadar yüksek bir işsizlik olması,
03:22yani aktif iş gücünün hala önem bölümünün iş bulamıyor olması, yarım zamanlı işler buldukta tam zamanlı iş arıyor olması falan.
03:33Yani bunların geniş tanımlı işsizlikte iki şey var.
03:36Bir potansiyel iş gücü, bir de zamana bağlı işsizlik var şeyin yanında, dar tanımlı işsizlik yanında.
03:43Yani potansiyel işsizlik, yani şey bir iş bulsam çalışırım ama iş aramıyorum artık deme noktasına gelmiş, insanları kapsıyor.
03:53Zamana bağlı işsizlikte işte şey olarak eksik istihdam, yani geçici bir işte, işte bir günde birkaç saat çalışılan bir işte çalışan kişiler bunlar ve bunlar iş arıyorlar aslında.
04:08Ya da iş bulsalar tam zamanlı iş çalışacak bir potansiyel bu.
04:14Dolayısıyla bu çok yüksek, yani burada sevinemiyoruz, bu düzelmeye sevinemiyoruz açıkçası çünkü hala çok yüksek kalmaya devam ediyor.
04:24Genç işsizliği de öyle, 15,9'dan 15'e düştü ama hala 15'lerde, yani çok yüksek.
04:31Bu arada kadın işsizliği, yani %8 toplam işsizlik ama kadın işsizliği 10,9.
04:37Yani dolayısıyla burada gençler ve kadınlar çok önemli bir işsizlik, işsiz kitleyi oluşturuyor Türkiye'de.
04:46Ki bu arada iş aramayan kadın sayısı da çok fazla Türkiye'de.
04:49Yani ev kadını tanımı içinde iş aramayan kadın sayısı, yani iş gücün dışında kalan kadın sayısı çok fazla.
04:57Yani istihdam oranında hiç kımıldamamış gözüküyor.
05:01%49,1'di Haziran'da, yine %49,1 olarak kalmış.
05:07Yani işsizlik biraz azalmış ama istihdamda artışı olmamış, tuhaf bir şey.
05:13Ama böyle.
05:13Dolayısıyla Türkiye'nin mutlaka bu bir kere genç nüfusunu değerlendirme imkanını kullanması gerekiyor.
05:25Yani böylesine bir genç işsiz, genç nüfus işsiz demeyim, genç nüfusun işsiz kalması da büyük bir ektir aslında.
05:34Ekonomik kayıptır, toplumsal kayıptır.
05:37Çünkü bu gençlerin istihdam edilmesi Türkiye'de her şey bir yana, ekonomide yani ekonomide büyümeye çok önemli katkıda bulunur.
05:47Tabi bu gençlerin iyi eğitilmeleri vs. koşulları altında çok daha da büyür bu imkanlar.
05:54Bunu yapamıyorsanız bir şey, bir fırsatı heba ediyorsunuz.
05:59Çünkü bu kadar bir genç nüfus Türkiye'de 20 yıl sonra olmayacak.
06:04Çünkü Türkiye'de nüfus giderek yaşlanıyor, ömürler uzuyor ama doğurganlık azalıyor.
06:13Dolayısıyla genç nüfusun oranı ve sayısı azalmakta.
06:19Ama biz mevcut fırsatı değerlendiremiyoruz.
06:22Bu fırsat epeydir elimizde.
06:25Yani AKP'nin bütün dönemi itibariyle bakın son 23 yıl bu genç işsizlik çok yüksek seviyelerde.
06:32Halbuki tam da bu gençleri istihdam ederek biz çok daha büyük bir sıçrama yapabilecek bir ekonomik potansiyeli olabilir idik.
06:42Bu fırsat takipme döneminde heba edilmiş vaziyette.
06:46Evet.
06:47Bir yandan da bu doğurganlık oranının azaldığını işaret ediyor iktidar.
06:50Buna dair önlemler almaya çalışıyor.
06:52Zaman zaman cinsiyetçiliği de kaçan.
06:54Ama bir yandan dediğiniz gibi bu kadar da büyük oranda bir genç işsiz var.
06:59Şimdi açıklanan veriler arasında bir diğer başlık konuşmayı isterim.
07:03Haftalık ortalama çalışma sürecine ilişkin 42.6 saat şeklinde açıklanmış.
07:09Şimdi son OECD raporuna göre 45.7 idi.
07:12Hatta bunların da %15'i 60 saatten fazla çalışanlardan oluşuyordu.
07:18Bu kadar yoğun emeğin verildiği Türkiye'de bunun karşılığı da böyle Avrupa ile falan karşılaştırdığımızda oldukça az tabii ki.
07:26Bu dolara falan kıyasladığımızda burayı bir değerlendirmenizi isteyeyim.
07:29Emek ve karşılığın makası giderek açılıyor.
07:34Evet yani Haziran-Temmuz arasında da bir fark var.
07:37Haziranda haftalık çalışma saati 41.4'e düşmüşken Temmuz'da 42.6.
07:42Yani dolayısıyla orada da bir saat 20 dakikalık diyelim işte bir şey var.
07:50Bir artış var haftalık çalışma saatinde.
07:52Bu bir ortalama tabii.
07:53Yani dediğiniz gibi 60 saat üzerinde çalışanlar da var Türkiye'de.
07:5650 saat üzerinde çalışan önemli bir kesim var.
07:5945 saat üzerinde çok ciddi bir kesim var.
08:02Tabii bu arada bu çalışanların bir bölümü yarım zamanlı vesaire çalıştığı için şey düşüyor, ortalamalar düşüyor.
08:12Bu ortalamanın düşmesinin bir nedeni de tabii cinsiyet ayrımına göre, çocuk işçiliğe göre vesaire ona göre de değişen şeyler var.
08:20Haftalık çalışma saatleri var.
08:22Avrupa'da bu OECD olarak Avrupa Birliği ortalamasına baktığınızda 37 saat civarında bazı ülkelerde bu 33 saatlere falan düşmüş Danimarka gibi Nordik ülkelerde.
08:36Yani Türkiye ile Danimarka arasında 10 saatlik bir fark var.
08:39Yani haftada 10 saat fazla çalışıyor olmak demek bir günden fazla çalışıyor, fazladan çalışıyor olmak demek.
08:47Yani 33 saat çalışmak ne demek?
08:505 gün çalışmak yerine 4 gün çalışıyor.
08:53Yani 4 kere 8 32 eder.
08:554 gün çalışıyor olmak demek.
08:58Türkiye'yi bırakalım 5 gün çalışmayı.
09:005 gün ötesi de Cumartesi'leri de çalışan bir toplum.
09:03Genellikle ücretliler Cumartesi'leri de çalışıyorlar.
09:07Ya yarım gün ya tam gün.
09:09Ama birçok sektörde tam gün çalışılıyor.
09:12Yani şey esnafın da Türkiye'de değil yok.
09:18Mesela gelişmiş ülkelerde aslında bir gün kapamak zorunda esnaf.
09:23Bir gün kapamak zorunda onlar genellikle günlerini seçerler.
09:28Hafta sonu ya pazar ya pazartesi seçerler.
09:32Türkiye'de onun bir şey yok.
09:35Yani var olan kurallara da kimse uymuyor ayrıca.
09:37Şeyi çalışma zamanını ücretler açısından özellikle azaltmak gerekiyor.
09:43Bu tabii buradaki haftalık ortalama çalışma sadece ücretlere ilişkin değil.
09:48Yani bütün kesimleri içeren bir şeyden bahsediyoruz.
09:51Bunun Türkiye'de aşağı çekilmesi.
09:54Yani bu şeyin haftalık çalışma saatinin aşağı çekilmesi.
09:57Mesela 38 saate düşmesi durumunda ne olur?
10:01Bu işsizlerin bir bölümünde iş bulur.
10:04Anlatabiliyor muyum?
10:05Yani ortalama çalışma saatinin aşağı çekilmesiyle önemli bir işsiz kesimine istihdam yaratırsınız.
10:14Dolayısıyla o nedenle de düşüyor olması gerekir.
10:17Ama burada sermayenin talepleri çok baskın.
10:24Çok şey yani emek sömürüsü çok üst safhada Türkiye'de.
10:28O nedenle de bu saatler pek düşürülemiyor.
10:31Evet.
10:32Burada zaten son birkaç örnek.
10:33Şunu da söyleyeyim İrem.
10:34Buyurun.
10:35Şunu da söyleyeyim.
10:36Bazen iş gücünün kendisi yani düşük ücretler olduğu için çalışma saatleri düşük olması istemiyor.
10:44Mesela cumartesi günü tatil yapmak istemiyor.
10:47Ya da 8 saatini 9 saat çalışayım bana daha fazla ver pazarlığı yapabiliyor.
10:52Çünkü insanlar o kadar düşük ücretlere razı ediliyorlar ki bunun de bunu telafi etmek için daha fazla çalışmaya razı olan bir kesimde var.
11:04Yani bu dengenin değişmesi gerekir Türkiye'de.
11:07Yani bu ücretlerin de artışıyla ilişki.
11:10Ücretler artmadan ya da yaşanabilir insanları yaşayabilir bir seviyede ücret düzeyine çekmeden eşeği arttıralım.
11:18Haftalık ortalama çalışma saatini azaltalım pardon diyemiyorsunuz.
11:22Çünkü bu da bir şey kısıt oluşturuyor.
11:26Evet.
11:26Aslında en büyük sorunlardan biri de bu ücretler.
11:30Biliyorsunuz son 1-2 örneğimiz var.
11:31İşte kamu emekçilerinde gördüğümüz memur zamlarında gördüğümüz asgari ücrete zaten bir ara zam yapılmadı.
11:37Resmi enflasyon verisini bile yani çoğu insanın güvenmediği TÜİK verilerine göre bile o oranlara bile ulaşamayan zamlar yapıldı.
11:46Şimdi bunun da ne kadar böyle devam edeceği tabii ki insanlar açısından merak konusu.
11:51Çünkü bir şekilde bir ilerlemede kaydedilemiyor.
11:54Biliyorsunuz yıllar öncesinde bir düşük faiz yüksek enflasyon politikası vardı.
11:59Onu böyle bir tersine çevirdiler.
12:00Bir senede başladığımız noktanın enflasyon oranına döndük ama geldiğimiz noktada faiz de yüksek enflasyon da hala yüksek böyle kala kaldık gibi bir durum oldu.
12:10Şöyle bir genel politikayı da nasıl değerlendirdiniz nasıl baktığınızı dinleyelim.
12:14Yani dediğiniz gibi programın esası bir kere şeyin gelirleri yönetmek üzerine kurulur.
12:23Gelirleri neye göre yönetmek?
12:24Enflasyon hedeflemesine göre.
12:26Yani biz bir enflasyon hedefi veririz.
12:29Bu gerçeklerle bağdaşmaz.
12:31Ama olsun biz bunu veririz ve ücretleri bunun altında tutarız.
12:34Ona yakınmış gibi yaparız ama altında tutarız.
12:37Bakın şöyle altında tutuyorlar.
12:39Şimdi 2000'de memur zammı en güncel olduğu için en sonu aşık anla 11 artı 7 değil mi?
12:45Evet.
12:46Toplasanız 18 ediyor.
12:48Birikimli yapsanız kümülatif yani müzeki yılın sonunda ne olur ise 19 falan'a geliyor gibi.
12:54Fakat aslında böyle değil.
12:56Çünkü memur yılın ilk yarısını 11 alacak.
12:59İkinci yarısında o zamlı artı 7'yi alacak üstüne.
13:04Dolayısıyla yılın ortalamasına baktığınız zaman 11.
13:07%15'in bile biraz altına düşüyor.
13:09%15 diyelim.
13:11Yani peki 2026 için Merkez Bankası'nın enflasyon hedefi ne?
13:17%16'ya çekti.
13:1912'yi de 16'ya çekti.
13:21Ortalama olarak bunun orta vadeli program işte bir haftaya açıklanır.
13:28Orada da TÜİK'in şeyini göreceğiz.
13:30Yani 2026 enflasyon tahminini.
13:33Ama diyelim ki o da %16 olsun.
13:35Yani 13 ile 19 arası ortalaması %16.
13:38%16'yı bile vermiyorlar.
13:40%16'yı bile vermiyorlar.
13:42Ki bu 2027 için daha da şey.
13:45Yani mesela 2027'de de enflasyona endekslemediler orada gene.
13:50%5 artı 4 dediler değil mi?
13:52%5 artı 4 ne eder?
13:54%9 ediyor gibi gözüküyor.
13:55Ama yıl ortalaması baktığınızda üst üste koyduğunuzda %7 civarında bir şeye geliyor.
14:02Enflasyon gerçekten 2027 %7 düşer mi?
14:05İmkansız.
14:06Dolayısıyla enflasyon altı tutarak ücretleri geriletiyorlar.
14:10Bu program bütün yükü kesimlere bindiriyor.
14:15Hem şey bakımından ücretler bakımından hem faiz yani ihtiyaç kredileri işte kredi kartı kullanımı üzerinden vesaire.
14:26Bütün bunların faiz oranlarını yükselterek yemek içeri bindiriyor.
14:29Çünkü Türkiye'de yemek içi kesim dediği zaman nüfusun %75'inden bahsediyoruz artık.
14:35Daha aşağısı değil.
14:37Tabii bir başka şey daha yapılıyor.
14:42Vergi yükü emeçlerinin üzerinde kalıyor.
14:45Vergi yükü esas tıbali bir kere gelir vergisinin %75-80'i ücretler ödüyor.
14:52Halbuki milli gelir payları 3'te 1.
14:54Dolayısıyla burada büyük eşitsizlik var.
14:57Peki bu kadar çok vergi veriyorlar.
14:59Kamu hizmetlerinden aynı oranda yararlanıyorlar mı?
15:02Orada da büyük açık var.
15:04Tam tersi durum var.
15:06Yani eğitim ve sağlık hizmetleri özelleştiriliyor.
15:10Piyasallaşılıyor.
15:12Hizmet olarak sunulanlar bile eğitimde mesela kayıt parası alınıyor.
15:19Bilmem sağlıkta hastanesine bile gitse ya da üniversite hastanesine gidiyor.
15:24Eğitim hastanesine profesör gördüğünüz zaman şu fark ödeniyor.
15:29Bilmem ne.
15:30Yani esmi kurumların sağlık hizmetlerinde bile sürekli fark ödeniyor.
15:36Dolayısıyla Türkiye aslında aile bütçelerinde eğitimi ayrılan payın en yüksek olduğu ülke olarak göze çarpıyor.
15:45Bu da devletin sosyal devlet sıfatını hak etmediğini, AKP ile birlikte son 23 yıl giderek aşındırıldığını ve bir sosyal devlet modelinin ortada kalmadığını görüyoruz.
16:00Bir de bir yandan bütün bunlar olurken iki yıldır falan devam eden bir mesele var.
16:06Daha öncesinde de tabii kötüleşmenin sinyalleri vardı ama insanlar da bir şey görmek istiyorlar.
16:11Yani yıllardır ücretlere bir şekilde az zam yapılıyor.
16:14İşte çok zorlanıyorlar.
16:15Borçları birikti.
16:16Sürekli faiz ödediler.
16:17Bir sonuç da görememişler gibi hala market, pazar, yangın yeri, para hiçbir şeye yetmiyor.
16:23Çok teşekkür ediyorum.
16:24İyi ki katıldınız.
16:26Rica ederim.
16:27İyi yayınlar sevgiliyelim.
16:29Hoşçakalın.
16:31Sevgili izleyenler, sizler için Prof. Dr. Oğuz Oyan'ı ağırladım efendim.
16:35Bugün TÜİK iş gücü verilerini açıkladı.
16:37İşsizlik gerilemiş gibi gözüküyor.
16:39Çok büyük fark olmasa da geçtiğimiz aya göre.
16:41Ancak yine de çok ciddi bir oran Türkiye açısından.
16:44Özellikle genç nüfusun işsizliği elbette genel oranında oldukça üzerinde %15 şeklinde ölçülmüş.
16:50Genç nüfusun bu kadar bu oranda işsiz olmasının çok sorunlu olduğundan bahsetti Sayın Oyan sizler için.
16:57Genel ekonomi gündemini de konuştuk.
16:59Haftaya yeniden görüşürüz.