- 1 yıl önce
Dünyada ve Türkiye'de son yıllarda yaşanan büyük orman yangınları, iklim krizinin ne kadar etkili olduğunu gözler önüne seriyor. Güven İslamoğlu bu hafta hem Çanakkale'de yaşanan orman yangınlarını, önlemleri ve sonrasında yapılması gerekenleri hem de küresel ölçekte doğayı tehdit eden yangın tehlikesini ele aldı.
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00MÜZİK
00:30Merhaba ben Güme İslamoğlu. Yeşildoğa programı ile yine karşınızdayız.
00:41Bu yıl çok zor bir yıl geçirdik. Ormanlarımızı kaybettik.
00:44Çok şey konuşuldu ama iklim krizi çok konuşulmuyor.
00:48Aslında iklim krizi yaklaşık 20 yıldır etkisini göstermeye başlamıştı.
00:52Artık çok güçlü bir şekilde geldi ve hazırlıksız yakalandık.
00:56Uçaklar, helikopterler fayda etmedi. İşte bu hafta biraz bunu anlatmaya çalışacağız.
01:00Niye fayda etmedi? Ormanlarda çok güzel emareleri var bunun.
01:04Neden etkisiz kaldığına dair, ne yapılması gerektiğine dair.
01:08Orman bize birçok şeyi anlatıyor. Bilim insanlarıyla ormanları dolaşacağız.
01:13Bu konuda bir farkındalık yaratmak istiyoruz.
01:15Çam mı dikilmeli, zeytin mi dikilmeli, meyve ağacı mı dikilmeli, ne dikilmeli?
01:19Bunlar da çok konuşuldu. Bu hafta bu konuya açıklık getireceğiz.
01:23Yeşildoğa başlıyor.
01:26Tüm Güney Avrupa bu yıl çok zor bir yıl geçirdi.
01:401 milyon hektar yani yaklaşık 1 milyon futbol sahası büyüklüğünde orman yok oldu.
01:48Türkiye'de olduğu gibi her yerde uçak, helikopter sayısının yetersizliği konuşuldu.
01:53Hükümetler eleştirildi.
01:55Ancak yeterli uçağı olan Kanada, ABD, Fransa, Portekiz gibi ülkeler binlerce hektar alan kaybetti.
02:03Yangın uçakla değil, rüzgar dindiğinde kendiliğinden söndü.
02:07Canavar uyandı, iklim şartlarını kullandı, sonra uydu.
02:11Seneye yine uyanacak. Hazırlıklı olmamız gerekiyor.
02:16Türkiye'de orman yangınlarının şehir orman sınırında yaşanması dikkatleri çarpık yapılaşmaya çekti.
02:21Çanakkale bu illerden biri.
02:24Üst üste yaşanan orman yangıları nedeniyle şehir sınırında yanmayan yer kalmadı.
02:29Yangın yerleşimleri silip denizde söndü.
02:32Dardonos, Güzel Yalı gibi çam ormanı içinde yaran sayfaya yerleri, ummadık bir anda alevler içinde kaldı.
02:42Yangının izleni sürmek üzere Çanakkale'de yaşayan Prof. Dr. Murat Türkeş ile yangın alanını dolaştık.
03:01Çok sıcak, çok kuru ve havayı daha da kurutan aynı zamanda doğulu ve Poyraz rüzgarının hakim olduğu hava tam yangına elverişli.
03:20Şu anda Poyraz var.
03:22Şu anda ne yazık ki çok üzgünüm biliyorsun sürekli uyarıyorum.
03:25Hangi nedenle çıkarsa çıksın şu anda küçücük bir ateş yakılsın hemen eğer müdahale edilmezse büyük yangına dönüşür ve biz öyle bir alandayız.
03:35Yani ders çıkarmamız gereken bir yan.
03:36Yani kentin hemen yanında bütün olanaklara bu kadar yakın, karayoluna yakın böyle iştek bir köy böyle dağ başında değil ve bu kırsalda çıkan yangın söndürülemiyor.
03:47Çünkü ilk 15 dakikada müdahale edilemiyor ya da işte bilemediğiniz en kısa sürede öyle de söylenebilir.
03:52Ve kuvvetli Poyraz'la birlikte kuru havanın da etkisiyle ve Poyraz da hem kuvvetli benim hatırlayabildiğim o hamlesi 70-80 kilometre saate çıkmıştı.
04:03Şu anda bulunan iki katı neredeyse.
04:05Tabii bu yani bu bilemedin 35-40 kilometre.
04:08Yok biz kentten buraya gelmemiz zaten 15 dakika sürdü.
04:11Yakın hepsi bu.
04:12Yani eğer işte bunu o zamanki gibi bundan ders çıkarmak gibi ve bu yangın büyüdü gördüğünüz gibi 2023-2024 yangınlarında yanmayan bu kez alt sırtlar yandı.
04:22Ve işte boşaltılan alanlardan bir tanesi yaşlı bakım merkezi ve bu sırtların ötesinden burası Bayraktepe görüyorsunuz yanan alanları.
04:32Hem aşağı doğru kısmen ama Poyraz'ın etkisiyle doğulu ve Poyraz rüzgarla buradan üniversitenin arkasından böyle bir ara şeye yaklaştı.
04:43Üniversite hastanesinde Dardanos yangınında da doğrudan üniversite yangını yani 11'indeki 11 Ağustos'ta da üniversiteyi yaladı geçti.
04:51Neredeyse yangın Çanakkale'nin orman sınırında devam etti.
04:57Kesinlikle bakın bu rüzgar yön değiştirmeseydi yani ilk çıktığında Sarıcıeli'nde yani bu Poyraz örneğin kısa süreli doğulu rüzgara dönseydi Sarıcıeli'ni kimse kurtaramazdı.
05:08Burada Çanakkale'ye kadar inerdi.
05:09Tabii bütün o Çamlık'la birlikte işte belki birlikte göreceğiz.
05:13Çanakkale'nin bu kez doğrudan örneğin AVM'lere yaklaşacak kadar yangın gidebilirdi.
05:21Kameraman arkadaşımın üzerine bakın kıyafetine.
05:35Yani şimdi o gün rüzgar daha sert.
05:39Şurada en ufak bir kıvılcım yani küçücük bir parçayı buradan bir kilometre götürme şansı var.
05:45Özellikle üst örtüyü bir kilometre ileriye taşıyabiliyor.
05:49O da yangınların etrafa yayılmasına neden oldu.
05:52Yani burası yayınlarken bir bakıyorsun daha yanmaya başlamış.
05:55Artık iş işten geçmiş oluyor.
05:57Uçaktan önce yapılması gereken çok iş var.
06:11Bizim sivil toplumun böyle bir saplantısı var biliyorsun ya da belli grupların.
06:15Çam gibi, uçak gibi.
06:17Aşağıda önce ve yangın sırasında ilk yapılması gerekenler var.
06:21Uçak çok önemli.
06:22Uçak helikopter.
06:23Ama bir bütün halinde yapmak gerekiyor hepsini.
06:26Yani sadece uçağınız varsa böyle bir yangını söndürebilir misin?
06:29Zor.
06:30Mümkün değil.
06:31Zaten toprak tabakası bayağı kalır.
06:34Tabii tabii.
06:35Yani örtüşe olmuş.
06:36Tabii.
06:36Yanmış burada gördüğünüz gibi yangın o kadar şirketli ki.
06:39Bakın organik madde.
06:41Bakın ışık bakın.
06:42Bayağı açılmış tabi.
06:45Tabii toprağı işlemiş tabi.
06:46Evet evet.
06:47Çünkü sadece gördüğünüz gibi toprağın kökleri bile yanmış.
06:51Bu şeyin ağacın kökleri bile yanmış.
06:54Bakın hala yangını elverişli.
06:56Bazen şey diyorlar ya uçak niye söndürmüyor.
06:58Bakın şuraya uçağın ulaşması mümkün değil.
07:01Ya burayı daha önceden alt örtüyü temizlemek lazım.
07:04Temizlemek çok önemli.
07:05Çok doğru söylüyorum.
07:05Ya da ilk yer ekibi gelip müracaat.
07:08Bütün yol, insan, köy yerleşme bağlantılarını artık kesinlikle yangın sezonu öncesi temizlememiz gerekiyor.
07:15Baksana şuraya gel.
07:16Tabii.
07:16Evet şuraya bakarım.
07:17Bir yangın yanıyor.
07:19Bakın şu anda alt örtü yanan alt örtünün kalınlığına bakar mısınız?
07:24Bunu söndü.
07:24Uçak söndüremez.
07:25Bunu ancak yer ekibi söndürür.
07:27Çünkü bu aşağıda mangal kömür gibi yanmaya devam ediyor.
07:31İnanılmaz bir şey.
07:32Bakın hala aşağı gidiyor.
07:57Çok konuşuluyor deniliyor ki yani Gelibolu'nun eski dönemleri makilik.
08:04Akdeniz bitki örtüsü var.
08:05Çam yoktu deniliyor.
08:06Var var.
08:07Buranın olmaz olur mu?
08:08Burası.
08:09Çok konuşuluyor şu anda.
08:10Her her şey birbirine girdi.
08:11Gelibolu da evet.
08:12Gelibolu dahil.
08:13Burası hem Akdeniz ilminin hem de Büyük Akdeniz biyomunun yani biyo coğrafya açısından.
08:20Akdeniz biyo coğrafya bölgesinin hakim olduğu yer.
08:23Makiler nasıl oluşuyor o Gelibolu'da ya da burada üst üste.
08:27Örneğin bu alanda şimdi yangın oldu.
08:30Tam burası süksesyona başladı.
08:3210 yıl sonra henüz çamlar üretici değil.
08:35Bir yangın daha geldi.
08:36Toprağa bu kez kozalak düşecek mi güven?
08:38Düşmeyecek.
08:39İkinci, üçüncü yangından sonra burada sadece her şey yolunda giderse makiler.
08:45Makiyi de tarip edersek garip dediğimiz o daha bodur çalı.
08:48Biz buna doğanın kendini yenilemesi diyoruz.
08:51Bu bir süksesyon.
08:52Sonra daha nemli iklim koşullarında diyelim ki burası garik oldu.
08:56Yani bodur çalılara döndü.
08:58Her şey çok kötü gitti.
08:59Ama 30 sene sonra daha serin görece daha yağışlı bir iklimle yeniden ilk fırsatta bu asıl ağaçlar yani kızıl çam ve meşe türleri alanda hakim olmaya başlar.
09:12Maki ve diğer bodur çalılar böyle kenara doğru çekilir.
09:15Normalde böyleydiler.
09:17Yandığı için görmüyorsunuz.
09:18Bakın makiler ve bodur ağaçlar ormanla yol arasında.
09:22Aslında biyolojik çeşitlik açısından ilginç bir dönem.
09:25Yangınlar uzun süredir bekleyen canlılara bir hayat verecek.
09:29Onların zamanı başlayacak.
09:31Bir kısmı öyle olacak kesinlikle.
09:33Sonra bir değişim olacak.
09:34Evet ama yani normal.
09:36Bunu izlemek mi lazım?
09:37İzlemek lazım.
09:38Zaten bu yangın ekologları, biyo coğrafyacılar bildiğimiz bir şey ama bunu kanıtlıyorlar.
09:45Yani bunu kayıt altına alıyorlar.
09:47Böylece her türün yangın ve yangın sonrası başarısı, hayatta kalma başarısı ve uyum çabasını belgeliyorlar.
09:54Dünya neryeminde böyle.
09:55Bizde de bu alanda çalışıyor.
09:57Ben daha geniş ölçekli biliyorsun kökenim gereği.
10:00Ekolojik biyo coğrafya çalışıyorum.
10:01Ben daha çok yaptığım benim nedenlerini ve yangın yanmadan önce ne yapılması gerektiğini ilgileniyorum.
10:08Çünkü işin pek çok boyutu var.
10:09Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı yanan alanların olduğu gibi bırakılmasını istiyor.
10:25Alan Başkanı İsmail Kaşdemir çam dikilmesine taraf değil.
10:30Siperlerin, mezarların, savaş alanlarının, anıların, o günkü şartların yansıtılmasından yana fotoğraflarla bugünün bağdaşmadığını söylüyor.
10:41Savaş sırasındaki gerek belgelere gerek fotoğraflara baktığımızda buradaki bitki örtüsü çam değil.
10:49Dolayısıyla bizim de tarihi alan başkanlığı olarak zaten tarihsel dokuyu korumak anlamında biz doğanın verdiklerine saygılı olmamız gerektiği kanaatindeyiz.
10:58Yani topraktan çıkan aslında oranın gerçek hakim bitki örtüsüdür.
11:02Anılar, hatıralar, anekdotlar, savaş geridelerine baktığımız zaman örneğin Mustafa Kemal Congbayırı'na geldiğinde düşman gemilerini gördüğünü söylüyor.
11:12Fakat geçtiğimiz dönemlerde çam ağaçlarının yoğunluğu yüzünden o Congbayırı'ndan arı burnunu ve yarlıları ve denizi görmek imkansızdı.
11:21Aslında bu tarihsel gerçekliği de zaman zaman engelliyordu.
11:24Biz bu bilinçle hareket ederek aslında tam tarihi özüne dönüş yapıyoruz.
11:30Çünkü orada çok büyük bir olay yaşanmış.
11:34Gazilerimiz var, toprağın altında binler şehidimiz var.
11:37Gazi Mustafa Kemal'in ayak izleri var.
11:39Büyük insanların hatıraları var.
11:40Buraya sahip çıkıp tam doğal dokusuna kavuşturmak için bütün birimlerle uyum içerisinde çalışıyoruz.
11:47O yüzden biz yangınlardan sonra herhangi bir ağaçlandırma, fidan dikme çalışmalarına şu anda öngörmüyoruz, arzu da etmiyoruz.
11:55Tabii bu konuda çok tek yetkili biz değiliz.
11:59Devletimizin ilgili birimleriyle oturup konuşacağız.
12:01Kanaatimizi söyleyeceğiz.
12:03Fakat bizim ihtisas kurumu olarak, tarihi alan başkanlığı olarak burada doğal bitkörsüne dönmek,
12:09yani savaş sırasında 110 yıl olunca olduğu gibi makilik olan bitkörsüne dönmeyi arzu ediyoruz.
12:15Zaten ağaçlandırma çalışmaları sırasında gerek makine çalışması, gerek dozer, grader gibi çalışmalar yapıldığında
12:22zaten toprağın altındaki tüneller, siperler, savaş envanterleri zarar görebilir.
12:27Biz buna da çok dikkatliyiz.
12:30Ama şunu söylemek isterim, tarihi alan Çanakkale özellikle tam korunmuş bir bölgedir.
12:35Biz dünyanın en iyi korunmuş savaş alanı ve dünyanın en büyük açık hava müzesiyiz.
12:39Bu konuyla alakalı bütün vatandaşlarımız müsterih olsun.
12:45Peki bundan sonra ne olacak?
12:50Olduğu gibi bırakıp doğanın onarmasını mı beklemek lazım yoksa hemen ağaçlandırmak mı gerekir?
12:57Herkesin merak ettiği bir konu var.
12:59Eskiden bu bölgenin ağacı değildi çam.
13:03Çam dikmeyin, zeytin dikin.
13:05Şimdi ne yapılacak? Bundan sonraki süreçte bizi ne bekliyor?
13:08Çam bu bölgenin ağacı. Öncelikle onu belirtmekte fayda var.
13:13Zeytin de bu bölgenin ağacı.
13:15Hepsinin yetiştiği yerler farklı.
13:18Bu bölgede yapacağımız çalışmalarda da öncelikle doğal türlerimizle tekrar sahanın ağaçlandırılması cihetine gider edeceğiz.
13:26Aynı zamanda yerleşim yerlerine yakın olan yerlerde Orman Genel Müdürlüğü'nün yardop projeleri kapsamında yangına dayanıklı, yangına dirensli orman kurma noktasında projelerimiz hazırlanıyor.
13:40Yerleşime yerlerine yakın olan yerlerde daha çok yapraklı türleri tercih ederek, yolları biraz daha genişleterek, yakıt yükünü biraz daha azaltarak inşallah bir daha böyle bir afet yaşanmaması için elimizden gelen tedbirleri almaya çalışacağız.
13:57Bazen şey de diyorlar, hiç bırakın orman kendini yeniler diyorlar. Böyle bir şey mümkün mü buralarda?
14:02Şimdi bizim yaptığımız çalışmanın bir kısmı da aslında buna benzer bir çalışma, yanan sahaların tamamında ağaçlandırma faaliyeti yapmıyoruz.
14:14Sahayı sürüp tekrar fidan dikmiyoruz. Atıyorum bu sene Çanakkale ilinde 7 bin hektarlık bir orman yangınımız var.
14:24Belki biz bunun 5 bin hektarını doğal yöntemlerle getireceğiz. Herhangi bir arazi hazırlığı olmayacak.
14:32Sadece belli noktalarda tohum takviyesi yaparak doğal yöntemlerle ormanı tekrar kuracağız.
14:41Bilim insanların çalışmaları sonucunda bölgeye uygun bir bitki örtüsü oluşturulacak tabii ki.
14:47Ancak orman içinde kalan yerleşim alanları hala risk altında.
14:51Bugün yandı, yarın yanmaz anlamına gelmiyor.
14:55Eğer önlem alınmaz ise yangın elini Çanakkale içine kadar uzatabilir.
15:00Bunun mümkün olduğunu bu yaz gördük.
15:14Çanakkale gösteriyor ki yerleşim yerleriyle ormanlık arazileri birbirinden ayırmak gerekiyor.
15:19Çam ağacıyla yerleşim yerleri bir arada olmuyor.
15:22Zaten Orman Bakanlığı da bu konuda açıklama yaptı.
15:24Bunları yavaş yavaş birbirinden ayıracağız.
15:26Araya bir hat çekeceğiz diye.
15:28Yoksa bu olmazsa yerleşim yerleri gerçekten yangınları açık olacak.
15:32Çünkü 2026 kürese iklim değişikliği açısından daha sıcak bir yıl olacak gibi görünüyor.
15:39Çünkü son 10 yıldır sıcaklıklar rekor üzerine rekor kuruyor.
15:43Belki de 2030 için hazırlanmamız gerekir.
15:45Haftaya bir başka yerde bir başka hikaye buluşmak üzere.
15:48Hoşçakalın.