00:02Para matawid ng mga residente ang Buswanga River sa Occidental Mindoro,
00:08gumawa sila ng sarili nilang tramline.
00:13Kasabay ng pagbuhos ng malalakas na ulan,
00:16bunsod ng habagat at mga bagyo nitong nakaraang linggo.
00:23Ang pag-ngalit din ng Buswanga River sa barangay Manuot sa Rizal Occidental Mindoro.
00:31Dahil wala silang malapit na tulay,
00:34ang tanging paraan para mabilis na makatawid ang mga residente
00:38nang hindi sila maanod sa ilog, sumakay sa isang nasirang tramline.
00:44Napakalakas ng doob ni kuya para lang makawi sa kanyang pamilya.
00:49Ang pasahero uupo sa isang parang duyan
00:56at saka mano-manong hihilain
01:00ng mga nasa magkabilang dulo ng tramline
01:03ang nakakonekta ritong lubid para ito'y umandar.
01:08Dalawang tao doon sa kabila, dalawang tao rin ito magila.
01:13Dalawang minuto lang ang biyahe pero talaga namang
01:17buwis buhay.
01:20Isang maling galaw lang kasi,
01:23pwedeng mahulog ang sakay nito
01:25sa rumaragasang ilog.
01:41Ang singil ni na Ricky sa bawat pasahero, 20 pesos.
01:46Sa isang araw ay nakita kami ng 400 din ang bawat isa sa amin.
01:51Minsan, pag unang pambayad,
01:52napabayaan ko na lang kung isang maglangoy sila dyan,
01:54malulunod pa sila.
01:56Ang pinakamalapit daw kasing tulay
01:58na maaring tawirin ng mas ligtas ng mga residente,
02:02dalawang oras pa ang layo.
02:05Doon dumadaan sa Gene Pool Farm
02:07kasi doon lang merong konkretong tulay.
02:10Malaking tipid sa oras, malaking tipid sa pagod.
02:14Kapag tumataas ang tubig sa Buswanga River,
02:18bunsod ng ulan,
02:20panging ang tramline lang na ito.
02:22Ang inaasahan ng leader
02:24ng katutubong buhid mangyan
02:26na si Aibong
02:27para makapunta sa bayan
02:29at bumili ng asin.
02:31Itong area po namin talagang
02:33nakakulong kami sa inog.
02:37Pagkapwesto ni Aibong,
02:38maingat at marahang hinila ang lubid.
02:41Pasakit pa sa kamay,
02:43lalo kong mabigat ang karga.
02:57Hanggang sa ligtas na siyang nakatawid.
03:01Ay, maraming salamat at nakatawid.
03:04Mahirap po talaga pag ganito tagulan,
03:06lalo na po kung may mga sakit sa amin,
03:10gatiis na lang po kami.
03:16Kalbaryo rin para kay Agbo
03:18ang pagtawid dito.
03:19May bukol kasi siya
03:21sa kaliwang bahagi
03:22ng kanyang likod.
03:23Nako ba po ako?
03:24Nung bata po po ako.
03:26Nagakit po ako ng puno
03:27taas na laglang.
03:29Pero parang baliwala sa kanya
03:31ang sakit
03:32nung nalaman niya
03:33na sa kabilang isla
03:34may paayuda.
03:39Kaya,
03:39buwis buhay siyang
03:41nagpalambitin.
03:42Natakot ko akong mawulog.
03:45Ay, pag mawulog ako,
03:46baka malunod ko.
03:58Pero pagdating niya sa barangay,
04:01wala naman daw
04:02ang kanyang pangalan
04:03sa mga bibigyan
04:04ng ayuda.
04:05Mabuti na lang
04:06at pinakonsweluhan pa rin siya
04:09ng labing limang kilong bigas.
04:11Ang laging tulong na po.
04:12Maabot ko ng limang araw.
04:16Piminsan lang po kami
04:17kumakaya ng bigas.
04:18Kasi pag tagunan po,
04:19hindi na po kami makalabas.
04:21Kasi mataas po yung ilo.
04:22Kaya hindi po kami nakatawit,
04:24nagugutang po kami.
04:43Taong 2011,
04:45nung ipinatayo ang tramline
04:47sa barangay Manoot.
04:48Para raw talaga ito
04:49sa mga produkto
04:50ng mga katutubo.
04:52For agricultural purposes siya,
04:53cage lang po talaga siya.
04:54Ang capacity po noon
04:55ay 500 kilos lang po.
04:57Ang haba po nito
04:58ay nasa 780 meters po.
05:00Nagkaroon lang po
05:01ng re-channeling
05:02nung ilog.
05:03Dahil na re-channel po,
05:04natumba po yung samposte.
05:06So simula po noon,
05:07nag-stop na po yung operation
05:08kasi hindi na po siya
05:09ma-mechanize.
05:102 to 3 years lang siya
05:11na gamit.
05:12Para naman mabigyan sila
05:13ng trabaho,
05:14ginawa ng paraan
05:15ng barangay
05:15para mapakinabangan
05:16yung mga existing cable
05:18na naan doon sa tramline.
05:19Sa local government unit,
05:21syempre masasabi ko,
05:22may pagkukulang din talaga kami.
05:23Kasi hindi sasapat
05:24yung pondo
05:25ng aming lokal na pamalaan
05:26para sa ganong kalaking proyekto.
05:31Naiiyak ako
05:32dahil ilang dekada
05:34nang nagkaraan,
05:35hindi pa rin natutugan
05:36ng mga kahilingan
05:37ng mga tawad.
05:41Tatlo hanggang apat na oras
05:43naman mula rito
05:45ang bayan naman
05:46ng bungabong
05:47sa Oriental Mindoro
05:48kung saan
05:49sa tulay din
05:51umaasa
05:51ang mga guru,
05:52estudyante
05:53at mga residente
05:54para makatawid.
05:56Pero dahil sa lakas
05:58ng ulan,
05:59ang kanilang hanging bridge
06:00bumigay.
06:04Pero dahil ito lang
06:06ang tanging daan
06:07patungo sa eskwelahan,
06:08wala silang nagawa
06:10kundi kumapit na lang
06:12ng mahigpit
06:13sa mga kinakalawang
06:14na kabilya
06:15habang binabaybay pa rin
06:17ang sirang tulay.
06:20Isang maling hakbang lang
06:23pwede silang anurin
06:24ng rumaragasang ilog.
06:32Ang lalaking ang ito
06:34meron pang karga-kargang
06:37sanggol.
06:46Alas 4.30 ng hapon
06:48ang uwian noon
06:49ng mga estudyante
06:51ng Naswak Hatubuan
06:53Bangon Elementary School.
06:55Pero ang mga tumawid
06:56na teacher
06:57hindi na makabalik
06:58sa kabilang bahagi
06:59ng isla.
07:01Muli kasing lumakas
07:03ang Agos ng Ilog
07:04dahil sa sama
07:05ng panahon.
07:06Ay, ang buhay namin
07:07sa kabundukan.
07:10Kaya,
07:11ang guro
07:11at misis ni Rudyven
07:13na si Angie
07:14sa eskwelahan muna
07:15nagpalipas ng gabi.
07:16Aalala siyempre
07:17pero sabi ko nga
07:18huwag kang tatawid
07:19hanggang wala ako doon.
07:21Kasamang nanatili
07:22ni Angie
07:23sa eskwelahan
07:24ang school head
07:25na si Russell.
07:26Hindi na kami makatawid
07:27kasi lalo lang
07:28lumalim yung tubig doon.
07:30Actually,
07:30mam,
07:30weekly naman
07:31ang uwian
07:31ng mga guro namin.
07:33Pag masama din po
07:34ang panahon,
07:34nag-iisi na rin po ako dito.
07:35Ngayon,
07:36nagkataon lang
07:36nasamasama kami dito
07:37kasi nga po.
07:38Ganun na nangyari po
07:39sa tulay.
07:40Ito na po ang sitwasyon
07:41namin dito
07:42sa aming tulay.
07:43Si Lawinay,
07:44kamakailan lang,
07:45nagpost
07:46ng panawagan
07:47online.
07:48Sira lang
07:49ang aming tulay.
07:50Sana ang ating
07:51pamahalaan,
07:52dinggin nila
07:53kami.
07:54Nagkilig kami
07:55na magkaroon
07:56ng magandang tulay
07:57para lang
07:58makapag-aral
07:59ang aming mga anak
08:00at
08:01makapagtawid
08:02ang aming mga guro.
08:04Tapos ang mga pamayanan,
08:05makakatawid din
08:07upang makuha
08:08ng pagkain.
08:09Nung nabalitaan ito
08:11ng MDRRMO,
08:13agad silang
08:14nagkasa
08:14ng rescue operation.
08:18Maaraw na noon,
08:19pero ang ilog
08:20nananatiling
08:22mapanghamon.
08:23Hindi ko muna
08:24i-risk yung rescuers natin
08:25kasi nakita naman ninyo
08:26yung daan.
08:27Malambot to.
08:27Maka mag-collapse itong
08:28natatangin daan lang natin.
08:31Dahil hindi na makadaan
08:33ang 4x4 na service
08:34ng mga rescuer,
08:36sumakay sila
08:37sa motor.
08:42Matapos ang halos
08:44isang oras na biyahe,
08:45narating nila
08:46ang tulay
08:47sa sityo balite.
08:49Dito na abutan
08:50ang aming team
08:51ang mga kawanik
08:52ng Bureau of Fire Protection
08:54na nagkakabit
08:55ng lubid
08:56sa tulay.
08:57Ito na raw
08:58ang kakapita
08:59ng mga guro
08:59sa kanilang pagtawid.
09:01Bawal na pong
09:02tawiran yung
09:03nagtitirang bridge
09:04kasi ang natira na lang po
09:06as in yung
09:07bakal na ginamit nila
09:08bilang support.
09:10Yung kanilang pong
09:10flooring is kawayan na
09:11nababad na sa tubig.
09:12Pwede na po itong mag-collapse.
09:14Mayroon din yung
09:15ibang daanan
09:16kaya lang
09:16malayo.
09:17Hindi makarating
09:18isang araw
09:18doon sa
09:19pa-aralan.
09:21Samantala,
09:22nang kumalmakalma na
09:23ang lagay ng ilog,
09:25isa-isa
09:25nang tumawid
09:26ang rescuers.
09:48Mula sa kabilang bahagi
09:50ng ilog,
09:51kalahating oras pa
09:53ang kanilang binuno
09:54bago narating
09:55ang iskwelahan.
09:57Nung araw na yun,
09:58may pasok na ulit
09:59ang mga estudyante.
10:01Nakilala ng aming team
10:03doon
10:03ang teacher
10:04na si Hilda
10:05na kamakailan lang
10:06daw dito na destino.
10:08Onion,
10:09very good.
10:10Yun po talaga
10:10ang aming tungkulin eh.
10:12Bilang guro,
10:12maturuan ang mga bata
10:13kahit man po
10:14ito ay nakaduluduluhan
10:16o kalibliban
10:17ng lugar.
10:19Kung ang mga kapwa niya guro
10:20nagpalipas ng gabi
10:22sa eskwelahan,
10:23si Hilda
10:23mas pinili raw
10:24na umuwi
10:25sa kabila
10:26ng masamang panahon.
10:27Kasi po,
10:28wala po ako
10:28sariling bahay dito.
10:30Alos malayo po talaga.
10:34Panangganya
10:35sa masamang panahon
10:36ang kanyang kapote
10:38at helmet.
10:39Nakarady na po
10:40talaga ako.
10:40Para pagdating ko po
10:41sa kabilang tulay,
10:43ay sasakay na lang po
10:44ako sa motor.
10:48Pagsapit ng uwian,
10:49ang sumalubong kay Hilda
10:51ang kanyang mister
10:52na si Felix.
10:53Ito po yung aking asawa.
10:54Sinundo na po niya ako
10:56dahil hapo na po.
10:57Araw-araw ko po siyang
10:58ihahatid sundo
10:59dahil nga po
11:00kailangan din po
11:01naming bumaba dito
11:02dahil marami rin po nga
11:03kami ginagabay
11:04ang mga bata.
11:05Hindi na nag-iisang
11:06umuwi
11:07si Teacher Hilda.
11:08Mag-holiday na rin po
11:10bukas
11:10kaya kami po
11:11ay maaga nang bababa.
11:13Kasama na kasi niya
11:14ang mga nag-stay in na guro
11:16na sa araw na ito
11:18susubukan muling
11:19tumawid ng ilog.
11:25Ang mga teacher
11:26sinuotan ng
11:27life vest
11:28at helmet
11:29at saka isa-isang
11:30tinalian
11:31ng mga rescuer
11:32sa bewang.
11:33Ang taling yon
11:34nakakabit naman
11:35sa lubid
11:36na ikinabit
11:37ng BFP.
11:38Ito po yung mag-serve
11:39as lifeline nyo po
11:40para hindi po kayo
11:41dumiretso sa tubig.
11:46Kinakabahan kayo ma'am?
11:48Hindi po masyado
11:49pero medyo
11:50wag po kayo
11:51makapitin sa
11:52bilaw na talihan
11:53hindi po kayo
11:54makapitabakal.
11:57Pero ang ilog
11:59tila lalong
12:00tumaas
12:01nung hapong yon
12:02kaya
12:02ang mga
12:03kawayang
12:03papakan
12:04hinahampas na
12:05ng malakas
12:07na agos
12:07ng tubig.
12:11Bawat guro
12:13inaalalayan
12:14ng mga
12:15rescuer
12:15sa pagtawid
12:16habang
12:17nakakapit
12:18sa kabilya
12:22at maingat
12:23na humahakbang
12:24sa mga
12:25kawayan.
12:32Hanggang sa
12:33sinahilda
12:34ligtas
12:35ng nakatawid.
12:36Habang ako
12:37ay tumatawid po
12:38kanina
12:38ay safe
12:39naman po
12:40dahil
12:41meron po
12:42namang
12:42umaalalay
12:43sa aming
12:43pagtawid
12:44ng tulay.
12:45Ayon sa mga
12:46otoridad
12:46labing limang
12:47mga teacher
12:48lahat
12:48ang kanilang
12:49na rescue.
12:55Sumakay sila
12:56Hilda
12:56ng motor
12:57pa-uwi.
12:59Gabi na
12:59nung nakarating
13:00sila
13:01ng kanyang
13:01mister
13:02na si
13:02Felix
13:02sa kanilang
13:03bahay.
13:04Kung may
13:05pagkakataon po
13:05sana
13:06kahit po
13:06sana
13:06hazard
13:07hindi na
13:08po
13:08mabuwasan
13:08yung
13:09kanyang
13:09kikitain
13:09may
13:10panggasulina
13:11na lang
13:11po kami
13:11araw-araw.
13:14Ipinakita
13:14rin ni
13:14teacher
13:15Hilda
13:15ang
13:16sako-sakong
13:17mga
13:17damit
13:17at
13:17sapatos
13:18na balak
13:19niyang
13:19ibigay
13:20sa mga
13:20estudyante
13:21niyang
13:21mangyan.
13:22Jacket
13:22dahil
13:23ngayon po
13:23ay tag-ulan
13:24na
13:24so
13:25ibigay
13:25donate
13:25ko na lang
13:26po nga
13:26ito.
13:26Iniintay
13:27ko lang
13:27po
13:27na
13:27maging
13:28maayos
13:28ang
13:28aming
13:29daan
13:29para
13:29madala
13:30ko
13:30na
13:30rin
13:30po
13:30papunta
13:31sa
13:31aming
13:31iskwelahan.
13:43Kinikilala
13:44ng DepEd
13:44na hindi
13:45ito
13:45dapat
13:45maging
13:46normal
13:46o
13:46katanggap-tanggap
13:47na
13:47sitwasyon.
13:48Dapat
13:48walang
13:49guro
13:49ang
13:49nanganganib
13:50ang buhay
13:50araw-araw
13:51para
13:51lamang
13:52makapagturo.
13:53Natatanggap
13:54na ng
13:54ating
13:54mga
13:54guro
13:55ang
13:55Special
13:55Hardship
13:56Allowance
13:56o
13:56SHA
13:57katumbas
13:58ng
13:5825%
13:59ng
13:59monthly
14:00salary
14:00based
14:00sa
14:00hardship
14:01index.
14:02Kukumpirbahin
14:03pa rin
14:03namin
14:03sa
14:03SDO
14:04Oriental
14:04Mindoro
14:05kung
14:05nakukuha
14:06na
14:06ni
14:06Teacher
14:07Hilda
14:07Fran.
14:07Kung
14:08sakaling
14:08kulang
14:09o
14:09kailangang
14:09i-adjust
14:10ang
14:10kanilang
14:10natatanggap
14:11dahil sa
14:12lumalalang
14:12sitwasyon
14:13ng
14:13access
14:13route,
14:14handa
14:14kaming
14:15i-review
14:15ito.
14:17Ayon sa
14:18DPWH,
14:20may plano
14:20na raw
14:21na gawing
14:21bakal
14:22ang tulay
14:23na nagdurugtong
14:24sa
14:24Sityo
14:24Balite
14:25at
14:25Sityo
14:26Naswa.
14:26At
14:27ang
14:27budget
14:28na
14:28inilaan
14:29daw
14:29para
14:29rito
14:3018
14:30million
14:31pesos
14:31ang
14:32nakasulat
14:33sa
14:33nakabalandrang
14:34tarpulin
14:35ng
14:35DPWH
14:36August 5
14:37pa dapat
14:38na simula
14:39ng
14:39proyekto.
14:40Nagtungo
14:41ang aming
14:41team
14:42sa opisina
14:42ng
14:42kontratista
14:43ang
14:44MG
14:44Dragon
14:45Construction
14:45Services.
14:47Ayon sa
14:47kanila,
14:48sinimulan
14:49naman na
14:49raw nila
14:49itong
14:50gawin.
14:50So
14:50nakakuha
14:51ko
14:51na nga
14:51na
14:5235%
14:53of the
14:53steel
14:54components
14:54noon.
14:54Bakit
14:55dito
14:55sa
14:55pinamalengko
14:56cutting
14:57and
14:57fabrication
14:58kasi
14:59doon sa
14:59area
15:00doon
15:01wala pa
15:01kaming
15:02barracks
15:02para
15:02gawin
15:03doon
15:03at
15:03saka
15:03wala
15:04mahina
15:05ang
15:05kuryente.
15:06Sinisimula
15:07na po
15:07natin.
15:07Ang
15:08pagkakalam ko
15:09ang kabuuan
15:09po ng
15:09breeze
15:10ay
15:11216
15:11million
15:12meters.
15:13Ang
15:13nakuha
15:13lang po
15:13natin
15:14phase
15:14one.
15:14Hindi
15:14po
15:14tayo
15:15delayed.
15:15Ngayong
15:152027
15:16nakapropose
15:17na rin
15:18po
15:18siya
15:18para
15:18yung
15:19second
15:19phase
15:19natin
15:20ay
15:20maisunod
15:20natin.
15:21Matatapos
15:22po tayo
15:22ng
15:22probably
15:23first
15:24semester
15:25of
15:252028
15:26or
15:26pwede
15:27rin
15:27end
15:27of
15:272027.
15:28Okay
15:28lang
15:29naman po
15:29sa amin.
15:29At least
15:30may
15:30plano
15:31na po.
15:31Nalaman
15:32po
15:32namin
15:32na
15:33itutuloy
15:34na po
15:34yung
15:34tulay.
15:35Maraming
15:35salamat
15:36kayong
15:37aming
15:37maestudyante
15:38at
15:39mga
15:39guro
15:39na hindi
15:40kayo
15:41sumusoko
15:41patuloy
15:42ng
15:42ating
15:42pag-aral
15:43upang
15:44sa ganun
15:44makamit
15:45natin
15:46ang
15:46ating
15:46kinabukasan.
15:47Bilyonis
15:48ang pondong
15:49inilaan
15:50para sa
15:51flood control
15:52at iba pang
15:52infrastruktura
15:54para sana
15:55mas ligtas
15:56ang bawat
15:57biyahe
15:57at pagtawid
15:59natin.
16:00Pero hanggat
16:01may pinaghihinalaang
16:02ghost projects
16:04o guni-guni
16:05at
16:06kupit
16:06o kickback
16:07lubid
16:09at kinakalawang
16:10na kable pa rin
16:11ang kinakapitan
16:13ng mga
16:14nangangailangan.
16:15Ay,
16:15ang buhay namin.
16:17Sa kabundukan.
16:18Ang pondo
16:19ng bayan
16:20dapat
16:21ginagawang
16:22tulay.
16:23Hindi daan
16:24patungo
16:25sa bulsa
16:26ng mga
16:27tiwali.
16:41And don't forget
16:44to hit the bell
16:45button
16:45for our latest
16:46update.
16:47to hit the bell
16:47to hit the bell
16:47to hit the bell
16:47to hit the bell
16:47to hit the bell
