00:30Dr. Enrico Ang. Magandang umaga po, Doc.
00:35Magandang umaga, Prof. Pee-Pee, Leslie, at sa lahat po ng nanonood ng Rise and Shine Pilipinas, sa lahat ng
00:41mga ka-RSP, magandang umaga po sa inyong lahat.
00:44Kamusta po kayo?
00:45Okay naman, Doc. I hope okay din po kayo.
00:47Doc, ano po ba ang typhoid fever? Nakakahawa po ba ito? At paano ito nakuha na isang tao?
00:54Ito, ang typhoid fever, ito ay isang klase ng bacterial infection na dulot ng isang baktire na kung tawagin ay
01:03Salmonella typhine.
01:05Maari itong maging maluba kapag hindi ito nagamot. Pero tas ito, karaniwan din itong kumakalat tulad ng sipon o trangkaso.
01:15Pero nakakahawa po ito sa tanong nyo, sa pamamagitan lang din po ng pag-ubo o pagbayin.
01:23Hindi naman siya karaniwang kumakalat, katulad ng mga iba po nating mga infeksyon. So, yun po siya.
01:31Ayun. Doc, ano-ano po ba yung mga karaniwang sintomas po ng typhoid fever? At kailan po natin dapat itong
01:37ikabahala?
01:41Ito, yung ating typhoid fever. Makukuha natin ito sa pamamagitan ng fecal oral na transmission.
01:49Ano ibig sabihin nun? Nakakapasok ito sa bibig na ang baktire mula sa dumi ng tao infected.
01:56Halimbawa, sa pag-inom ng tubig na kontaminado ng mga dumi ng tao, pasintabi na po sa mga kumakain ng
02:02almosala,
02:04pagkain ng mga pagkain na nakakahawakan ng mga infected person na hindi naghugas ng maayos na pagkatapos gumamit ng toilet.
02:15Tapos, yung pwede rin yung galing sa mga hilaw o hindi ligtas na pagkain na dumihan habang inihahanda.
02:23At isa din na pwedeng pagkuna nito, yung ice o yung tubig na gawa sa kontaminado na tubig.
02:30Paano ito naman ay yung mga sintomas naman na makukuha dito sa typhoid fever?
02:37Karaniwan na makukuha ng mga tao ay una, yung matagal o mataas na lagnat.
02:43Pangalawa dito, yung panghihina po ng tao o kawalan ng gana kumain.
02:48Pangatlo po, yung parang pakiramdam na nadudual o yung madali po siyang magpagod.
02:53Pangapat, yung parang pag sumasakit po ang inyong tiyan, panlakit ng tiyan.
02:58Pagtatae minsan, pasintabi na rin po ulit sa mga kumakain.
03:01Minsan naman po nakokonstitate itong mga tao na ito.
03:04At minsan, may mga maliliit din po na pamumula at mga panguntal sa balat.
03:09Nakakaniwan, nakikita po sa dibdib.
03:11At minsan po sa tiyan po ng mga pasyente po natin.
03:14Ayun, naku.
03:15Parang katulad pala siya ng sintomas ng dengue, no?
03:19Pwede, o.
03:20Parang same sila.
03:22Doc, how true na mas mataas ang tsansa na magkaroon ng sakit na typhoid fever
03:28kapag ganitong panahon ng tag-ulan?
03:30Or is this just a misconception?
03:34Tama naman po, may basihan naman po kayo dun sa pagsabi ng mga aking tumaas
03:38ang panganib po ng typhoid fever tuwing tag-ulan.
03:42Lalo na po ngayon ang panahon natin na nagbuulan niya po at nagbababaha.
03:47Hindi dahil mismo dun sa ulan na nakukuha yung typhoid fever po, no?
03:51Kunti dahil sa madaling makontamina na ang tubig at pagkain po natin.
03:56Ba't mas mataas daw po ang panganib kapag tag-ulan?
04:01Unang-una, dahil umaapaw po yung mga kanal natin, yung mga septic tank, yung mga imburnal po natin,
04:08pasintabi na lang po uli sa mga kumakain.
04:10Kaya maaaring mahaluan po ang dumi ng mga pagpinagkukunan po natin ng tubig.
04:17Pangalawa, yung mga floodwater po natin, yung mga tubig-baha ay maaaring makontamina ng mga balon at iba pang mga
04:24water sources po natin.
04:26Maaaring ding makontamina ang mga pagkain at mga kagamitan sa pagluto ng huming tubig.
04:33Itong kasing Salmonella typhi po natin na bakterya ay naipapasa kapag nakakain o nakainom ng food or water
04:41ang kontaminado ng mga dumipo ng tao.
04:45So yun po siya.
04:47Eh doc, paano po natin malalaman kung typhoid fever nararanasan o hindi lamang ordinary lagnat o stomach flu o kaya
04:53di kayo dengue?
04:57Actually, ito no, mahirap na matukoy dun sa plain na sintomas niya lamang po.
05:02Ang typhoid fever ay maaaring magkamukhang ordinaryong viral infection,
05:07maaaring baka akalaan yung stomach flu lang po ito o iba pang sakit na may lagnat.
05:12At sinasabi rin po ito ng World Health Organization po natin na clinically mahirap itong ihiwalay sa iba pang acute
05:20na mga sakit po natin.
05:22Ano po ba yung mga palatandaan na mas napapaisip po ang mga doktor na mukhang typhoid fever po ito na
05:31kung ano pang sakit po ng pasyente po natin?
05:34Una nga po yung nabanggit natin kanina, yung lagnat po natin ay mataas at tuloy-tuloy at lalo na kung
05:41ilang araw na po yung paglalagnat natin.
05:44Pangalawa, may kasama po itong matinding pangihina po ng katawan, sakit ng ulo, kawalan po ng gana kumain,
05:54pagduduwal at pananakit po ng tiyan ng mga pasyente po natin.
05:57Maaaring din din po magkaroon po ng diarrhea, hindi mo po diarrhea, yung pagtatae, yung mga pong constipation na tiyan
06:05tawag.
06:06Hindi po kailangan na diarrhea lamang po yun na yung magagdaman ng mga pasyente natin.
06:10At ito pa yung importante yung may history po ng pagkain o pag-inom po ng tubig na posibleng nga
06:16pong kontaminado ng typhoid fever.
06:19Lalo na kung may exposure po dun sa lugar na mahina po ang sanitation po natin.
06:25So yun po.
06:27Doc, sino-sino naman po yung mga mas vulnerable o mas mataas po yung risk na magkaroon po ng typhoid
06:32fever?
06:34That's a good question.
06:36Yung mga bata, lalo na yung mga nasa lugar kung saan kakaniwan po yung typhoid natin,
06:43sila po yung mga una mga vulnerable groups po natin, yung mga madaliling mahawa.
06:49Pangalawa, yung mga tao po na gumagamit ng tubig na hindi siguradong ligtas,
06:54gaya po ng mga tubig na maaaring kontaminado po ang kanilang mga sewages or yun po ngayong mga baha po.
07:01Sunod po yung mga nakatira sa lugar na mahina po yung sanitasyon.
07:05Halimbawa, yung problema po sa drainage, may problema po dun sa mga palikura nila at sa waste disposal.
07:12Sunod din naman po dyan yung mga tao na madalas kumain or uminom sa lugar na hindi maayos ang food
07:20hygiene
07:20dahil maaaring kontaminado nga po yung kinakain nila mga pagkain or tubig.
07:26Sunod din po yung mga malalakbay po natin na papunta sa lugar na kung saan mataas po yung typhoid fever
07:32na pinatawag,
07:33lalo na kung dun po sa mga rural areas or lugar nga po na katulad ng pinanggit natin na mahina
07:39po yung access sa malinis na tubig at sanitation.
07:43Yung mga bumibisita din po at mga nakatira sa mga pami-pamilya at mga kaibigan sa mga endemic areas po
07:49natin
07:50dahil maaaring silang magkaroon ng mas malaking exposure at maraming exposure nga po sa local food and water sources.
07:58At pinakahuli dito yung mga hindi po nabakunahan dahil available po yung bakuna po kontra sa typhoid fever.
08:07Nakakatulong po ito sa pagbawas ng pangangib.
08:10Bagamat hindi po ito 100% protective, e importante mayroon po tayong jacket at protection po laban po dun sa
08:17typhoid fever,
08:18lalo po ngayong tag-ulan.
08:20Doc, ano pong say ninyo that having typhoid fever ay magkakaroon din po at chances are magkakaroon ng complications
08:27and worst case scenario ay pwede daw ikamatay ng isang pasyente?
08:34Nakakamatay siya kapag hindi po ito naagapan ng maaga.
08:37Lalo na po yung maramdaman niyo po yung mga nabanggit natin na simptomas kanina.
08:42Kaya po pinaka-importante po sa lahat kapag nakakamdam na po kayo ng mga nabanggit ko po ng mga simptomas
08:48kanina,
08:48e agad-agad po tayo magpunta sa mga kakilala po natin mga doktor,
08:53hindi po ito sa hospital, sa mga clinic po nila,
08:57o sa mga pinakamalapit po ng mga head center o super health centers na available po sa inyong mga komunidad.
09:03At huwag niyo na pong mag-atubili, huwag niyo na pong patagalin at magpapakiramdaman lang po kayo sa bahay kapag
09:09kasakali po e.
09:11Mas maganda na doon po tayo magpunta on the side of portion.
09:15So, kumonsulta po kayo kaagad.
09:18Ganun po.
09:19Ayun, Doc.
09:20Paano po ba natin maiiwasan po yung typhoid fever, lalo na po ngayon panahon po ng tag-ulan,
09:25at saka doon po sa mga areas na may problem po sa sanitation?
09:30Yun yan.
09:31Ang importante dito, gumamit po unang-una,
09:36siguraduhin na malinis po yung mga nakapagkukuna natin ng mga pagkain.
09:41Siguraduhin nga po din na malinis po yung mga iniinom nyo na tubig,
09:44lalo po yung mga lugar po na medyo may ina-sanitation.
09:48Siguraduhin po din dapat na maghugas po ng mga kamay,
09:51lalo po at bago kumain,
09:53bago din po mag-prepare ng mga pagkain po na inihahanda natin,
09:57at syempre yung mga iniinom din po natin tubig.
09:59Yan po yung mga importante,
10:00yung hygiene po natin.
10:03Kailangan na sigurado po tayo,
10:05lalo pat yung nga po yung pag-transmit po nito
10:09ay ito, fecal, oral po ang transmission.
10:12So hygiene is the most important thing
10:14para po makaiwas din po tayo dun sa magkaroon po ng typhoid fever.
10:20At yun na po, inabanggit ko kanina,
10:22very much available po yung mga typhoid fever vaccine po natin
10:26sa mga health centers,
10:27sa mga clinics po at sa mga hospital po natin.
10:30So yun po.
10:31Alam mo lesi, naalala ko tuloy ng bata ko.
10:33Siguro dahil sanay ako talaga sa kaliyan ng bata ko.
10:36Nagkakarabaw bitch kami ng mga kalaruko.
10:38So pag may baha, nagsiswim-swim talaga kami.
10:41Buti na sanay, siguro ko sa germs at dito na maanang ganito.
10:44I think advantage ko yun eh.
10:46Pero baka may vaccine ka rin, hindi mo alam.
10:48Sa bagay kasi midwife nanae ko.
10:50Yes, for sure na vaccine ka for typhoid fever.
10:53Salamat mother.
10:54And maraming salamat doc.
10:56Hindi ko sa mga alagang informasyon
10:58tungkol po sa sakit na typhoid fever.
11:00Thank you doc.
11:03Ano man, maraming salamat mga RSP.
11:05Ano man, maraming salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat
11:05mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat
11:05mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat
11:05mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat
11:05mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat
11:05mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat mga salamat m
