00:00Hindi na lang basta heavy rainfall warning ang maaaring ibigay sa panibagong programa ng pag-asa.
00:05Sa impact-based forecasting, maaaring na rin makita ang specificong epekto sa komunidad
00:10gaya po ng pagbaha at epekto sa kalusugan.
00:14Saksi si Jamie Santos.
00:20Puhulan ba o aaraw?
00:23Nakabantay ang pag-asa at maya-mayang naglalabas ng mga abiso at babala.
00:27Pero kung dati ang pinakapokus ay uri ng hazard o lagay ng panahon gaya ng lakas ng bagyo o dami
00:34ng ulan,
00:35hindi ang bungsu ng hangin o pagiging delikado ng damang init,
00:39ngayon, posibl na rin makapagbigay sila ng mas espesipikong impact o epekto ng mga ito sa komunidad.
00:46Gaya na kung gaano kalawak ang pagbaha at posibleng bulot dito sa mga bahay at pasilidad,
00:52pati sa iba't ibang sektor gaya ng agrikultura, kalusugan at utilities.
00:56Posible yan sa panibagong programa ng pag-asa na impact-based forecasting.
01:01So ang ina-address ng impact-based forecasting ay more of potential impacts
01:06na dinudulot ng malalakas ng pagulan sa grounds, kagaya nga po ng malawakang pagbaha.
01:12May apat na level ng potential impacts.
01:15Minimal o green, minor o yellow, significant o orange, at severe o red.
01:21At hindi pare-pareho sa iba't ibang lugar.
01:23Ano yung impacts ng heavy rainfall na ito sa health and safety, sa housing and building,
01:29sa society and economy, sa transportation?
01:32For instance, sa health and safety, pag sinabi natin minimal, that's color green,
01:36more of business as usual siya.
01:40Pero kung nasa severe or red na IBF or impact-based,
01:44most of the health facilities may be affected, severe injuries, permanent disability,
01:49and danger to life may be expected.
01:50Sa Metro Manila, dalawang impact levels ang nakikita ng pag-asa sa epekto ng posibleng pag-ulan.
01:57Significant level ang maaring maranasan ng Kaluokan, Maynila, Mandaluyong, Quezon City, San Juan, Marikina, Kaluokan, Malabon, at Valenzuela.
02:08Minor impact naman sa timog na bahagi ng NCR.
02:12Pagsapit ng August 29, lalawak na raw ang sakop ng significant level.
02:16Kung sakaling maging severe ang impacts, parang kagaya ito nung nangyari nung Friday, nung nakaraang linggo.
02:26Ito na po yung mga malawakang mga pagbaha na nararanasan.
02:31Hindi lang ng isa, dalawa, tatlong mga cities, kundi majority of the cities in Metro Manila,
02:36and even the entire Metro Manila, inasaan na po talaga natin na may mararanasan na po tayo mga severe impacts.
02:43May babala na rin sila sa posibleng epekto ng ulan sa iba pang lugar.
02:47Nasa severe o red category ang ilang lugar sa Bulacan, Nueva Ecija, Pampanga, at Tarlac.
02:53Orange category sa ilang bahagi ng Bataan, Cavite, Rizal, Zambales, Batangas, Laguna, Bulacan, Nueva Ecija, Pampanga, at Tarlac.
03:03Dagdag lang ang impact-based forecasting sa tradisyonal na rainfall warning ng pag-asa.
03:08Ako si Jamie Santos, ang inyong saksi.
03:11Hindi lang sa sports umiingay ang pangalan ni Pinay Tennis star Alex Ayala,
03:16may fashion icon na rin nakapansin sa interes sa fashion ng world number 80.
03:21Ating saksi ha!
03:27Di may kakailang lumili ka ng ingay sa international stage,
03:30ang Filipino tennis sensation na si Alex Ayala,
03:35na dating tinawag na star ng kanyang childhood idol na si tennis legend Maria Sharapova.
03:40Pero maging sa labas ng tennis court, napapansin ang fashion style ng world number 18.
03:45Pati ang fashion icon na si Annie Winter may pa-shop out tungkol kay Alex.
03:49Binagit ni Winter ang tinawag niyang young Filipino star dahil sa interest ni Alex sa fashion.
03:57Nito lang Merkoles, oras sa Pilipinas,
03:59sumabak si Ayala sa mixed doubles sa 2026 US Open,
04:03katambang si Felix Ogralesiame ng Canada,
04:05laban sa mag-asawang tandem na si Naelina Estabitulina at Gael Monfius.
04:12Na-eliminate si na Alex at Felix sa round of 16.
04:15Ang importante, nakita namin siya.
04:17Galip pa kami ng New Jersey.
04:19Ito'y history na nangyayari ngayon mga kababayan ko.
04:23Spotted din si Ayala sa star stud na laban ni na tennis icons Andy Roddick
04:27at nagbabalik US Open na si Roger Federer.
04:30Panalo si Federer na kilala sa sunod-sunod na panalo niya sa tournament mula 2004 hanggang 2008.
04:38Nakipagkita rin sa Big Apple si na Alex at sparkle star Shubi Itrata na tinawag siyang Queen.
04:46Ako si Rafi Tima ang inyo.
04:48Saksi!
04:49Siyemt na Putlimana ang naitarang patay sa pagragasan ng putik at baha sa ilang lugar sa Nepal,
04:55kabinang ang border sa pagitan nito at ng China.
04:58Natangay pati ilang sasakyan ang mga nasirang infrastruktura
05:01at may 300 individual ang nawawala.
05:04Maraming po sa kanila ang mga turista.
05:06Sa ilang lugar, nahaluan ng makapal na alikabok ang baha
05:10dahil sa mga nagbagsakang bato at lupa sa paligid ng isang ilog.
05:14Hindi pa tukoy ang eksaktong sanhinang flash flood,
05:18pero ayon sa German Research Center for Geosciences,
05:21may naitalang 4.4 magnitude na lidol sa bahagi ng border
05:24na sakop ng Tibet ilang minuto bago ang insidente.
05:29Ika nga po na iba, may pera sa basura gaya ng plastic.
05:33Pero pinag-aaralan na ang sakap ng plastic kung pwede rin gawing pagkait?
05:39Atin saksi ha!
05:42San na makmak na ang mga plastic kahit saan ka lumingon?
05:45Taon-taon, nasa 430 million metric tons ng plastic ang nililika sa buong mundo.
05:52Ayon sa United Nations Development Program.
05:55Kaya naman ang eksperto sa Amerika,
05:57inara lang paggamit ng plastic para gawing pagkain?
06:02Yan ang 3D printed cookies na microbites na ginamita ng plastic.
06:06Ayon sa researchers, binibreakdown nilang polyethylene terephthalate,
06:11na uri ng plastic na ginagamit sa paggawa ng mga botin ang inumin
06:15kasama ang mga tangkay at dahon ng mais.
06:19Where we convert both crop waste and plastic waste into its initial building blocks
06:25and feed those initial building blocks to a consortium or a group of engineered yeast.
06:32Ang yeast ang magko-convert sa compound para gumawa ng proteins
06:35na gagamitin sa paggawa ng cookies.
06:38Ganyan din ang paggawa nila ng vanilla flavoring at beta-carotene
06:42na kailangan para sa vitamin A.
06:44Ang proyekto, bahagi ng Deep Space Food Challenge ng NASA
06:48na nag-aaral para gumawa ng mga pagkain sa resource-limited na environment
06:52gaya ng submarine o space missions.
06:55Sa ngayon, di pa available sa publiko ang microbites
06:59dahil kailangan pang sumailalim sa taste test at iba pang pagsusuli.
07:03Umaasa silang makatutulong ang proyekto para tubulan ng problema sa plastic at kakulangan sa pagkain.
07:09Ako si Darleen Kaye, ang inyong saksi.
