00:00Mga pangyayaring nahagip ng kamera,
00:03mga incidente na kailangan suriin at siya sa atin,
00:06walang ligtas basta.
00:07Cote on cam!
00:12Ranga kapuso, sa tumataas na kaso ng leptospirosis,
00:16ang isa sa mga sanhi,
00:18ang ihi mula sa daga.
00:21Kakaiba yung cote on cam natin ngayon.
00:23Karaniwan po yung mga aksidente sa kalsada,
00:26nakapangingilabot ng mga incidente.
00:28Ito, nakakilabot din to.
00:29Kasi nga, daga ang usapan natin ngayong maga.
00:32Pasintabi po sa mga nagaalmusal.
00:34Cote on cam!
00:37Kaya nyo to.
00:39Ayun, naglalaro sila.
00:41Yan.
00:42Kung paano naghabulan ang mga naglalakihan daga sa hallway
00:45ng isang condominium unit.
00:48Ayon sa uploader,
00:49naglalakad lang siya sa hallway pa uwi sa kanyang unit
00:51nang makita ang mga dagang tila.
00:54Naglalaro sila, Ivan!
00:56Nakasabay pa yata sa elevator niya.
00:57Tinanong pa niya eh, how are you today?
01:01Oo.
01:02Ayan, caught on cam.
01:04Caught on cam.
01:07Mula kay Cap, Ricky,
01:08na lamataat ang kumpol.
01:11Yan ang matindi.
01:11Na mga daga sa mandaluyong
01:13na para bang umiiwas na rin sa baha.
01:16Sa video, makikita mga daga na nagsisiksika na
01:19makatungtong para makaiwas sa baha.
01:21Umiiwas sila.
01:22Parang may reunion, ano?
01:23Pakado sila magka leptospirosis.
01:25Sabi niya.
01:26Guys, ingat ha?
01:26Guys, ingat ha?
01:28Oo.
01:28Ito pa, caught on cam.
01:35Yan.
01:36Ayan, o?
01:36Mula kay Cent Villanueva,
01:38ang daga na tumatakbo sa gitna ng ulan.
01:41Hindi nga tumatakbo yun.
01:42Nakatamba yun.
01:43Parang pagod.
01:44Ayos uploader,
01:44bigla na lang tumakbo ang mga daga sa harapan nila
01:47habang nakasilong sila, Ivan.
01:49At saka, kita mo yung daga,
01:50parang yung balihibo niya, di ba?
01:52Sabi niya, pasilong naman, o.
01:53Masana ako.
01:54I'm wet.
01:55Para pag-usapan ang problema sa daga,
01:57makasama natin si Dong Concepcion,
01:59isang pest management professional
02:01at member ng Pest Exterminators Association of the Philippines.
02:05Good morning po sa inyo, sir, Dong.
02:07Welcome.
02:08Magandang umaga po sa inyo.
02:09Welcome.
02:10Sir Dong, pag-usapan natin itong mga video.
02:13Unahin natin yung sa condominium.
02:15Okay.
02:15Yung ganyang kalalaki ba ng mga daga
02:17na nakikita sa bahay o kondo?
02:19Ano ba ibig sabihin?
02:20Ibig sabihin ba niyan?
02:21May infestation na sa lugar?
02:23Ano ba ang dapat gawin sa mga ganitong
02:24nasa residential area?
02:26Unang-una,
02:28yung klase ng daga na yan ay
02:29sewer rat na tinatawag.
02:31Sewer rat, oo.
02:32Imburnal.
02:32Imburnal.
02:33O kanal, ano.
02:34So, yung nangyari yan,
02:35hindi yan normal.
02:36Okay.
02:37So, hindi yan ang mga normal na klase
02:39o tipo ng daga
02:41na nakakapasok sa isang building.
02:43Oo.
02:43O, sabihin na natin,
02:44nag-harborage
02:45or tumitira sa building.
02:47Eh, bakit sila andyan, sir?
02:48Maaring nakapasok lang.
02:50Nakapasok lang sila.
02:51May ano yan?
02:51Aalis na pa ba yan
02:52o magiging tenant na yan dyan?
02:55May tinatawag tayo
02:56na ang mga daga
02:57ay komensal
02:58rodent
02:59or pest.
03:00Ibig sabihin,
03:01pag sabihin komensal,
03:03nagshishare sila
03:04sa environment
03:05ng mga tao.
03:06Pwede silang tumira na dyan,
03:08sharing the food,
03:09water.
03:10Co-owner.
03:10Co-owner.
03:12So,
03:13dapat ang bahay na association
03:14yung mga yan, ha?
03:15Sige din yan.
03:16So, kung may makuha sila
03:17na makita silang area
03:19na pwede sila magtago,
03:20butas,
03:21mag-create ng butas
03:22or storage area
03:23na hindi sila nalilistoryo,
03:24pwede sila.
03:25Pusibleng hindi na sila.
03:25Pero, sir,
03:26baka naman siguro
03:27sa garbage disposal kaya
03:29ng building
03:30o yung mga residente mismo,
03:32baka nag-iwan ang pagkain.
03:35Ang presensya ng pagkain
03:37ay malaking factors
03:38para magkaroon ng daga.
03:41Kahit ano,
03:42hindi lang daga,
03:42lahat ng peste.
03:43Ipis, ganyan.
03:45Pero sa kaso nga na ito,
03:46hindi normal yan
03:48kasi mga siwerat yan.
03:49So, maaring nakapasok sila
03:52sa mismong harapan
03:53ng pintuan
03:54or back door
03:55or elevator
03:56sa labi.
03:58Nag-hagdan.
03:59Pero maraming pagkakataon
04:01na sa basement parking
04:04sapagkat yung
04:05entrada ng basement parking
04:07ay wala namang pintuan.
04:08Pero ito ho,
04:09this is something
04:10that pest control
04:11can manage.
04:12Definitely.
04:13O, yung mga ganyan
04:14ang mga trabaho
04:15ng mga pest control.
04:16Para masaya sila,
04:17na happy sila,
04:18sabi nila,
04:18nakakaangat-angat na tayo
04:20sa buhay.
04:22Pakalawa, pakalawa.
04:22Yung makarang video naman po,
04:25yung umahon na
04:26ang mga daga
04:27dahil sa baha,
04:28marami-rami
04:29nagsama-sama.
04:30Yung isang video,
04:31lumapit na mismo
04:32sa tao,
04:32yung daga.
04:33Ang dami nila,
04:36koloni,
04:36di ba?
04:37Ano ba pwede
04:38kapag nakakita ka
04:39ng ganyan,
04:40lalo na kung di
04:40maiiwasan na
04:41lalabas ka ng bahay
04:43tapos yan yung
04:43mabubungaran mo?
04:45Sir, no?
04:45Dami?
04:47Una,
04:48kaya sila nandyan
04:49kasi si
04:49canal rat nga sila.
04:51Nasurta-canal sila.
04:52Pero dahil bumaha,
04:54Ayaw nila
04:55ma-leptospirosis.
04:56Magaling lumangoy
04:57ang daga.
04:57Great swimmer.
04:58Pero hindi rin nila
05:00kayang
05:01mag-snorkel
05:03sa ilalim.
05:03kailangan nilang
05:04umakyan.
05:07Lahat ng
05:08insekto,
05:09peste,
05:10even
05:11ahash.
05:12Ay,
05:13lumalabas talaga.
05:14Sa kakahon sila.
05:15Sir,
05:15ito yung natanong ko
05:16kanina off-cam.
05:17Ang instinct ko natin,
05:19pag nakakita ng daga,
05:20natatakot tayo.
05:21Pero ito ba mga
05:22daga,
05:22aggressive animals sila?
05:24Atakihin ka ba ng daga?
05:25Kakagating ka ba nila?
05:26To some extent,
05:27hindi.
05:28Tatakbo sila
05:29pag humarap ka.
05:30Kailan ka nakakagat ng daga,
05:31sir?
05:32Ganun nga ang ating,
05:34katulad ng ibang
05:35hayok,
05:36na pag-threaten
05:38or corner sila,
05:40siyempre,
05:40lalaban sila.
05:42So,
05:42pero kung normally,
05:43nandyan sila
05:44at lumapit ka,
05:45tatakbo lang sila.
05:46Dami!
05:47So,
05:48I mean,
05:48kahit sino,
05:50tower or
05:51daga,
05:53lalaban.
05:54Ito po, sir,
05:55mayroon tayong
05:56iba't ibang paraan
05:57para humuli ng daga.
05:58Ano-ano ba yung mga to?
05:59Lalagyan mo ng mga
06:01trap-trap.
06:02Well,
06:03ang tawag po dito
06:04is cage trap.
06:06So, cage trap.
06:07Now,
06:09para lamang po ito
06:10sa maliliit na daga.
06:12Ay,
06:12yung mga nakita natin
06:13naglalaro,
06:14hindi sila kasya dyan sa bahay.
06:15Hindi kaya,
06:15hindi kaya.
06:16Sapagkat,
06:17kung titignan mo yung size nila,
06:19baka gagalito na yun.
06:20So, anong kasya dyan?
06:20Bubuwit.
06:21A Bubuwit.
06:22Pwede na siguro yung malaki dyan.
06:23Isa lang.
06:24O, isa lang.
06:24Yung dalawa,
06:25hindi na-partner sila eh.
06:26Bubuwit.
06:27Ay ka,
06:27mayroon daw itong ano eh.
06:29Wow.
06:30Akit mo ito.
06:31Okay.
06:33So, yung kunwari,
06:34daga,
06:34papasok ba yun dyan?
06:36Walang pagkain eh.
06:36Nako, nako.
06:37Ayun, yun.
06:38So, para sila pumasok na,
06:39lalagyan mo ng pain.
06:40Dapat may,
06:41oh, sorry, sorry, sorry.
06:42Wala dyan basura,
06:43dito.
06:44Dito ka.
06:44Dito ka.
06:45Sorry, sorry,
06:46hindi ako maroon naman ito.
06:47Mickey, Mickey.
06:47Ay, mouse pala si Mickey,
06:49hindi rat.
06:49Rata, tuwi.
06:50Okay.
06:52Ayan.
06:53So, kung maglalagay ka ng mga,
06:55yun.
06:56Ayun.
06:56Wala, nakawala.
06:57Wala, nakawala.
06:57Oh, nakawala.
06:58Sa pag maglalagay ka ng mga ganyang trap,
07:00dapat may pagkain?
07:02Dapat may pagkain.
07:03At may tama rin,
07:04may, may, may, ano.
07:05At may tama rin yung lugar yan.
07:06Hindi lahat yan pwede.
07:08Saan ba dapat lagay?
07:08May tinatawag tayong runways,
07:10pathways ng daga.
07:12Airport, ano?
07:13Airport, ha?
07:14Dapat naobserbahan ng mga tao yun.
07:16Normally, sa side ng wall
07:18ng isang building or bahay.
07:20Ito ang sila na daan.
07:21Hindi kasi,
07:21hindi kasi gumigit na ang mga taga.
07:23Mayroon pa ko iba.
07:24May mga, yung,
07:25yung mga trap na ibang.
07:26Ano yan?
07:27Lungko, baka pag malaki yung daga,
07:28baka wala dyan yung...
07:29Sticky yan.
07:31Sticky mouse trap.
07:32Na-try ko yung ganyan.
07:33Pero kaya ka na sinasabi niya,
07:34mouse, o.
07:35Na-try ko yung ganyan.
07:36Sire, dumikit lang.
07:37Dala ng daga yung, ano.
07:42Kung malalaking siwerat, ano,
07:45hindi kaya.
07:46But, ibig sabihin, mas malaki.
07:47Yung pain, anong pain?
07:49Saan tayo maglalagay ng pain?
07:50Ah, okay.
07:51Yung pain na sinasabi,
07:53ibig sabihin niya,
07:54yung bait, ano.
07:54Bait, bait, bait.
07:55Apo.
07:55So, other terms,
07:56commonly is rodenticide.
08:00Pangpatay na yun.
08:01Okay?
08:02Most of the rodenticide
08:03ay ginagamit lang
08:05ng industrial,
08:06mga applicator like us.
08:08Kasi hindi pwedeng
08:10pangkaraniwang taong gumamit.
08:12Oh, baka mamaya.
08:13May pamamaraan yun.
08:14Correct.
08:14At may lugar na
08:16hindi ka pwedeng maglagay
08:17ng rodenticide,
08:18let's say,
08:18sa loob ng building
08:19or bahay,
08:20kasi pag namatay yun,
08:22mahirapan ka matahanap.
08:23Ito yung tanong mo
08:24kanina yung susunod.
08:25Pag nakahuli,
08:27o nakakita ng patay na daga,
08:28ano ba yung tamang
08:29paraan ng disposal?
08:32Siyempre,
08:33ano yan,
08:33may bakterya,
08:34diba?
08:35Mabaho ko eh.
08:36Mabaho ako.
08:37Patay na, no?
08:38Mabaho talaga.
08:39Ang basic is,
08:40kumuha ka ng isang plastic,
08:42yung sealed,
08:43ah, yung plastic na
08:44pang garbage bag,
08:45ano?
08:46Baliktarin mo yun,
08:47hawakan mo yung daga,
08:48ayaw ako napatay na.
08:50Then,
08:51alam mo yung technique na ngayon,
08:52diba?
08:53Kukunin mo,
08:53then igaganoon mo siya,
08:54no?
08:54Oh my god,
08:55hindi ko pa rin naman.
08:55Then sealed it,
08:56then get another garbage bag,
09:00and sealed it again.
09:01So dalawa?
09:02Dapat dalawa.
09:03Then,
09:04sa ngayon po,
09:05allowed na i-dispose yan
09:07through our regular,
09:08ah,
09:10yung sa mga trash bin,
09:11o sa mga garbage collector.
09:13Okay.
09:13Kasi tulad yan,
09:14kung building,
09:15how will you dispose?
09:16Oo nga.
09:16Pero kung,
09:17kung bahay kayo
09:18at may bakanting lupa,
09:20pwedeng,
09:21ibaon niya.
09:22Ibaon niya.
09:22O, lalim-laliman niya.
09:23Yes, malalim
09:25kasi mabaho ko yan.
09:26Mabaho talaga yan.
09:26Sir Dong,
09:27baka may panghuling tips kayo,
09:28paalala sa mga kapuso natin nanonood,
09:30baka may problema rin sila sa daga.
09:32Siguro,
09:33dahil leptospirosis
09:34ang isa sa topic,
09:35ang isang napaka-importante is,
09:38ah,
09:38huwag silang sumulong sa baha.
09:40Okay.
09:40Let's assume na,
09:41yung buong lugar na yan,
09:43ay,
09:44sabihin na natin,
09:46ay,
09:46merong leptospira,
09:48at,
09:48maaari ka talagang,
09:50maaano,
09:51makakuha ng leptospirosis.
09:53So,
09:53kung gusto nyo,
09:54lumusong kayo,
09:55dapat nakabota kayo.
09:56Saka yung ano,
09:57sabi,
09:57hindi yung kasugat na malaki lang iniisip nyo,
10:00na pwedeng daanan,
10:01kahit gas-gas lang sa inyong balat,
10:03pwedeng daanan ng leptospirosis kayo.
10:03Kahit nagpa-pedicure ka na,
10:05pwede inyong,
10:05ano,
10:06nagpa-pedicure.
10:07Pamanicure kayo,
10:07pwede na yan,
10:08or maliit na crack.
10:09Or gas-gas sa inyong mga balat,
10:11pwedeng daanan ng bakterya.
10:13Okay.
10:13Pero sa bahay po,
10:14at sa building,
10:15kaya nakapasok yan.
10:17Hindi,
10:17pagkait.
10:18Maraming,
10:18maraming rason,
10:20ano.
10:20Pero dapat,
10:21ang tawag po namin doon,
10:22is dapat ma-pest-proof ang structure,
10:25building or residential.
10:26Wala dapat pwedeng,
10:28mapasukan.
10:29Saka siguro,
10:30dapat malinis talaga din yung bahay,
10:31di ba?
10:32Dapat malinis.
10:32Walang source ng food.
10:33Oo,
10:33yan ako,
10:34salamat po, sir.
10:35Sir Dong Concepcion, sir.
10:36Thank you very much.
10:36Maraming salamat po.
10:37Salamat, sir.
10:38Pest Management Professional.
10:40Yan.
10:41Babalik po,
10:42ang unang hirit.
10:43The go!
10:45Wait!
10:46Wait, wait, wait, wait!
10:47Huwag mo munang i-close.
10:49Mag-subscribe ka muna sa
10:51GMA Public Affairs YouTube channel
10:53para lagi kang una
10:54sa mga latest kweto at balita.
10:56At syempre,
10:57i-follow muna rin
10:58ang official social media pages
10:59ng unang hirit.
11:04Bye-bye.
