00:21Yüzde 50 artı 1'in değişmesi anayasa değişikliğini gerektiren bir süreç.
00:25Yüzde 50 artı 1'i yakalama hedefiyle yürütülen bir takım ittifak girişimleri, gizli pazarlıklar, gizli koalisyon ve benzeri durumların ortadan
00:34kaldırılması için seçim kanunu düzenlemesine gidilme ihtimali yüksek gibi duruyor.
00:40Türkiye'nin gündemine bir kez daha seçim sistemi oturdu.
00:44MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, siyasi partiler ve seçim sisteminin yeniden düzenlenmesi gerektiğini söyledi.
00:51Cümle kısa ama siyasi karşılığı büyük.
00:54Çünkü bu sözler 2017'de kurulan Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ile anayasaya giren Cumhurbaşkanlığı seçilme şartında yer alan yüzde 50 artı 1
01:04oranı ve bu hedefi yakalamak için siyasi partilerin ittifak senaryolarına yönelimini doğrudan ilgilendiriyor.
01:11Bu yeni yönetim modeliyle ilgili olarak gerek siyasi partiler kanunumuzda gerek seçim kanunumuzda yeniden düzenleme yapılması ve yeni yönetim sistemiyle
01:24uyumlu hale getirilmesi zorunlu söz konusu.
01:28Siyasi partiler kanununda yeni sisteme uygun düzenlemeler hiç yapılmadı.
01:33Yani parlamenter sisteme ait düzenlemelerle devam ediliyor.
01:36Dolayısıyla Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ile birlikte gelen yüzde 50 artı 1 şartının gereği ittifak modelleri en son seçimde altılı masa
01:45örneğinde gördüğümüz gibi çok başka tabloları beraberinde getirmeye başladı.
01:50Devlet Bahçeli uzun süredir seçim kelimesini telaffuz etmekten özenle kaçınıyordu.
01:55Gündeminde terörsüz Türkiye süreci, yeni anayasa ve iç siyasetin dengeleri vardı.
02:00Ancak bu suskunluğu bozdu.
02:02Bahçeli'nin sözlerini etti.
02:04Türkiye 16 Nisan 2017'deki anayasa değişikliğiyle parlamenter sistemden Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne geçti.
02:12Ona göre bundan sonraki adım sistemin ruhuna uygun siyasi istikrarı ve demokratik gelişime esas alan bir düzenlemeyle hem siyasi partiler
02:21kanununun hem de seçim mevzuatının elden geçirilmesi.
02:25Esaslı geniş bir reform olması durumunda özellikle seçim sisteminde, seçim kanunumuzda yine ülke barajı ile ilgili bir tartışmanın gündeme gelmesi
02:38söz konusu olabilir.
02:39Yani ülke barajının %7'den belki %5'e veya %3'e çekilmesi gibi tartışmalar gelilebilir.
02:47Dar bölge mi, daraltılmış bölge mi noktalarında da bir düzenleme yapılması ihtiyacı söz konusu olabilir.
02:56Dar ya da daraltılmış seçim sistemleri tartışılabilir.
02:59Yani ya dar bölge seçim sistemi ya daraltılmış bölge sistemi, dar bölge sistemi biliyorsunuz 600 vekile bölüyorsunuz.
03:07Daraltılmış da her bölge için bir rakam belirlenir.
03:105, 6 ya da 7 milletvekli sınırlandırılır.
03:14Burada da milletvekli daha etkin hale gelebilir.
03:16İlk turda en yüksek oyu alan kişinin Cumhurbaşkanı seçmesi gerektiği kanaatindeyim.
03:2150 artı 1'de de işte o kişileri, küçük partileri, belirli cümreleri belirli hale getiriyor.
03:28Peki seçim kanununda değişiklik yapılırsa daha önce 2022 yılında yeniden düzenlenen siyasi partiler arası ittifak kriterleri bir kez daha gözden
03:38geçirilir mi?
03:39Deva, Gelecek, Saadet ve Demokrat Parti hepsini toplayın %2'ye tekabül etmez.
03:45Yerel seçimde Gelecek Partisi'nin aldığı oy benim muhtarımdan aldığı oydan daha düşük.
03:51Ama 15 milletvekli.
03:53Bu neyin sonucu? Bu seçim ittifaklarının sonucu.
03:55Cumhurbaşkanlığı seçimine dönük %50 artı 1 kuralı sonrası yaşanan ittifak pazarlıkları yeni sistemin uygulamada ortaya çıkardığı en tartışmalı konular arasında.
04:05Anayasanın 101. maddesinde yer alan Cumhurbaşkanı seçilebilmek için birinci turda geçerli oyların salt çoğunluğu alma şartıyla siyasette ittifakların gündeme geldiği
04:16ve bu durumun da yeni tartışmalara yol açtığı yorumları var.
04:20Peki bu sistem gerçekten ne getirdi ne götürdü?
04:24Temsili düşük partiler, temsili yüksek partileri kendi doğrultusunda yönlendirebiliyordu.
04:29Koalisyonlardan kurtulduk derken farkında olmadan otomatik koalisyonlar çağına mı girdi?
04:34Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan bu konudaki görüşünü dile getirmişti.
04:392023 sonunda Almanya dönüşü gazetecilere 50 artı 1 şartının değişmesi konusundaki görüşlere katıldığını ifade etmiş, mevcutta 50 artı 1 mecburiyeti
04:49partileri yanlış yollara sevk ediyor.
04:51Kimin eli kimin cebinde belli değil diyerek 6'lı 16'lı masa pazarlıklarına kapı araladığını söylemişti.
04:586'lı masa örneğinde 6-7 tane cumhurbaşkanı yardımcılığı dağıtıldı.
05:04Birçok küçük partiyle ittifak modeli benimsendi.
05:07Hatta bu olmadı seçim barajını dahi aşamayacak partiler CHP çatısı altında milletvekili adayı gösterdi.
05:14Ve kendi güçlerinin çok üzerinde milletvekiliyle parlamentoda temsil edildiler.
05:19Sonrasında da CHP'den ayrılıp ayrı oluşumlara, parti gruplaşmalarına gittiler.
05:24Dolayısıyla bu sistemin aksayan ve siyaseti de açıkçası pazarlığa sürükleyen bir noktası olarak görülmeye başlandı.
05:33Şimdi seçim kanununda olası yapılacak bir değişiklikle muhtemeldir ki bu ittifak meselesine yeni şartlar, yeni kurallar getirilebilir.
05:42Mesela işte başka bir partinin çatısı altında aday göstermenin kriterleri oluşturulabilir.
05:47Şimdi tartışmanın teknik durumuna bakmak önemli.
05:51%50 artı 1 kuralı 2007 referandumuyla anayasaya girdi ve ilk kez 2014'te uygulandı.
05:57Mantığı basit.
05:58Cumhurbaşkanı olabilmek için geçerli oyların yarısının daha fazlasını almak gerekiyor.
06:03İlk turda kimse bu eşiği geçemezse ilk iki aday ikinci tura kalıyor.
06:08Sadece Cumhurbaşkanlık hükümet sistemiyle ilgili olarak seçim kanunu değil, siyasi partiler kanunu değil.
06:15Bunun yanında özellikle zaman zaman da gündeme gelen bir yeni anayasanın da Türkiye açısından gündeme gelmesi gerektiğini düşünüyorum.
06:27Kağıt üzerinde bu milletin çoğunluğunun onayı demek ama pratikte bir yan etki üretti.
06:32Hiçbir parti tek başına %50'yi garanti edemediği için herkes ittifaka mahkum hale geldi.
06:38Ve işte eleştirinin düğümlendiği nokta burası.
06:412023 seçimi bunun canlı örneğiydi.
06:44İlk turda Cumhur İttifakı'nın adayı %50'nin hemen altında kaldı.
06:48Seçim ikinci tura saktı.
06:50Karşı cephede ise 6 partiden oluşan altılı masa tek çatı altında toplandı.
06:55Şimdi o kritik soruya gelelim.
06:57Temsili çok düşük partiler, temsili çok yüksek partileri kendi doğrultusunda yönlendirebiliyor mu?
07:03Altılı masa deneyimi tam da bu sorunun etrafında döndü.
07:06Masada tek başına oyların büyük bölümünü taşıyan parti CHP'ydi.
07:10Ancak ortak aday, ortak program ve milletvekili dağılımı belirlenirken oy gücü görecek küçük partilerin,
07:18Deva, Gelecek, Demokrat Parti gibi pazarlık masasındaki ağırlığı, sandıktaki ağırlıklarının çok üzerine çıktı.
07:25O döneme dair yapılan eleştirilerde bu partilere kattıkları oydan çok daha fazla milletvekilliği verildiği iddiası öne çıktı.
07:40CHP tabanında ve çevresinde de aşırı taviz verildiği tartışması yürüdü.
07:45Çünkü büyük ortak ittifakı ayakta tutabilmek için aday belirlemeden vekil dağıtımına kadar küçük ortakların şartlarına yaklaşmak zorunda kaldı.
07:54Bu tabloyu okuyanlar için ortaya çıkan resim şu.
07:57Sistem matematiksel olarak çoğunluğun iradesini hedefliyor ancak ittifak pazarlığında fiili söz hakkını çoğu zaman küçük ortaklara veriyor.
08:06Yani azınlık çoğunluğu yönlendirebiliyor.
08:09Eleştirenlere göre bu demokratik temsille pazarlık gücü arasındaki makasın açıldığı sistemi bir yerde tıkayan bir nokta.
08:17Tek turla en yüksek oy alan kişinin cumhurbaşkanı seçilmesi gerektiğini düşünüyorum.
08:22Çünkü temsil yeteneği zaten yeterince yüksek.
08:26Ya geçmişte %20-25'lerde bu ülkede başbakan seçildi.
08:29Başbakan ülkeyi yönetti %20-25'le.
08:32Şimdi biz %48-49'u beğenmiyoruz.
08:35Burada tarihin ironisi devreye giriyor.
08:37Türkiye on yıllarca koalisyon hükümetlerinden şikayet etti.
08:41İstikrarsızlık, uzun pazarlıklar, bakanlık paylaşımları, hükümetin ortasında dağılan protokoller.
08:47Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi tam da bu şikayete cevap olarak sunuldu.
08:52Tek başına istikrarlı, hızlı karar alan bir yönetim.
08:56Peki gerçekten koalisyonlardan kurtuldu mu?
08:59Eleştirenlerin cevabı hayır.
09:01Onlara göre yeni sistem koalisyonu hükümet masasından seçim öncesindeki ittifak masasına taşıdı.
09:07Yani koalisyon ortadan kalkmadı.
09:09Yalnızca yer değiştirdi ve gözden kayboldu.
09:12Eskiden pazarlık seçimden sonra halkın gözü önünde mecliste yapılıyordu.
09:17Şimdi ise pazarlık seçimden önce kapalı kapılar ardında ittifak protokollerinde yapılıyor.
09:23Bu yüzden bu tabloya otomatik koalisyon ya da gizli koalisyon diyenler var.
09:28Kısacası eleştiriye göre paradoks şu.
09:3050 artı 1 kuralı tek adaya oy verilen bir sistemi çok partili bir pazarla mahkum etti.
09:36Koalisyondan kaçmak için kurulan sistem seçim öncesi zorunlu ittifaklar üzerinden koalisyonun bir başka biçimini üretti.
09:44Şimdi soru şu.
09:45Bu sistem revize edilebilir mi edilmeli mi?
09:48Sadece Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemiyle ilgili olarak seçim kanunu değil, siyasi partiler kanunu değil.
09:56Bunun yanında özellikle zaman zaman da gündeme gelen bir yeni anayasanın da Türkiye açısından gündeme gelmesi gerektiğini düşünüyorum.
10:07Değişiklikten yana olanların argümanı 50 artı 1 yerine en çok oyu alan seçilir formülüne geçilirse partiler ittifak pazarlığına mahkum kalmaz
10:16seçim hızlanır.
10:18Karşı çıkanların argümanı ise tam tersi.
10:21Onlara göre 50 artı 1 tam da bir cumhurbaşkanının milletin yarısından fazlasının onayıyla göreve gelmesini güvence altına alan meşruiyet zemini.
10:30Bu eşik düşürülürse örneğin %35-40 ile seçilen bir cumhurbaşkanı ülkenin çoğunluğu onu istemese bile tek başına en geniş yetkilerle
10:40donatılabilir.
10:41Burada hem seçim dengesi hem de güçler ayrılığı dengesi gözetilmeli.
10:45İki argümanda aynı gerçeğe işaret ediyor aslında.
10:48Türkiye'nin seçim sistemi temsille istikrar arasında bir denge arıyor ve bu dengenin nerede kurulacağı hala tartışmalı.
10:56MHP liderinin gündeme getirdiği siyasi partiler ve seçim kanunu değişiklikleri anayasal değişiklik gerektiren 50 artı 1'in kanunen düzenlenmesini mümkün
11:06kılmasa da seçim kanununda ittifak kriterleri düzenlenerek gizli koalisyon pazarlıklarının önüne geçilmesini sağlayabilir mi?
11:14Ancak seçime 1 yıl kala yapılan siyasi partiler ve seçim kanunu değişiklikleri uygulanamıyor.
11:20Seçim kanunu değişiklikleri seçime 1 yıl kala uygulanamıyor.
11:24Bizim normal şartlarda genel seçim 2028 yılı Mayıs ayında yapılması öngörülüyor.
11:31Yapılacak kanuni değişikliğinde bu takvimlerden 1 yıl önce olması zorunluluğu var ki ilk seçimde uygulanabilsin.
11:38Dolayısıyla tüm bu koşullarda dikkatler siyasi partiler ve seçim kanunu için düğmeye ne zaman basılacağına ve ilk seçimde bunların uygulanıp
11:47uygulanamayacağına çevrildi.
