00:00If you are a person, what is your eyes?
00:04You are a person?
00:10You?
00:11If you think you are a person who is a person,
00:14you are a person who is responsible for a lot of people.
00:21You don't think you are a person who is a person who is a person who is a person.
00:34Pag-a-missive insecto
00:37sa lisa siya.
00:39Sa listahan ito, hindi sa laki o lakas kundi sa dami ng buhay ng tao
00:43na tinatiha na kukuha bawat taon.
00:46Sa number 5, isang maliit na insekto na hindi nyo aakalain
00:49may kinalaman sa 1000-1000 pagamatay bawat taon.
00:52Pero sa likod ng bunting hayop na ito,
00:55may isang sakit na pwedeng magdulot ng malubhang problema sa puso.
00:59Ano nga bang isekto nito?
01:00Ito ang kissing bug.
01:05Ayon sa WID, o World in Data,
01:07tinatayang umaabot ng 8,000 ng namamatay na tao kada taon
01:11dahil sa kissing bug.
01:12Ang kissing bug, hindi kailangan kumagat ng malakas o malakit
01:15para maging deadly.
01:16Ang mas nakakatakot nito,
01:17sa dumi nito, pwedeng matagpuan ng parasite
01:19na nagdudulot ng Chagas disease.
01:22Kapag kumagat nito sa lobby at pagkatapos sa dumi,
01:25malapit sa kagat,
01:26pwedeng mapasok sa sugat, mata, o bibig
01:29ang trypanosoma cruzi.
01:32Sa muscles, sa skeletal muscles,
01:35can cause damages din doon.
01:37Ang pinaka-worst niya, tinatamaan niya is
01:39yung sa heart and yun sa gastrointestinal system.
01:43Ang nakakagulat,
01:44pwedeng wala kayong maramdamang seryoso sintoma sa umpisa,
01:47pero habang lumilipas sa mga taon,
01:49unti-unti nito sinisira ang puso.
01:51Mula sa maliit na insekto,
01:52punta naman tayo sa isang hayop
01:54na mas lalo pang hindi niyo pangdududahang mapanganib.
01:57Maliit, mabagal,
01:58kadalasan ay makikita lang sa tubig.
02:00Pero may papel to sa isang sakit
02:02na nagdudulot ang libu-libong pagkawalaan ng buhay
02:04bawat taon,
02:06ang freshwater snails.
02:08According naman sa Our World in Data
02:10at World Health Organization,
02:12kada taon, 14,000 naman na pagkamatay ng tao
02:15ang nadudulot ng freshwater snail.
02:18Ang freshwater snails ay nagsisilbing host
02:20ng parasite na cystosomyosis.
02:23Ang parasite na ito ay lumalabas
02:25mula sa infected snail
02:26at napupunta sa freshwater.
02:28Kapag nalusutan ito,
02:29ang palat ng taong lumuso
02:30o lumangoy sa contaminated water.
02:32Pwede itong maging adult worm
02:33sa loob ng katawan.
02:34Sa chronic infection,
02:36pwede magkaroon ng pinsala
02:37at scarring sa bituka
02:38at tayo o pantog.
02:39Si freshwater snail
02:41can harbor not just a cystosoma,
02:42it can also harbor other parasites.
02:45Kung paguna natin dalawa
02:47ay hindi niyo inaasahan
02:48kasama sa listahan,
02:49ang number three naman,
02:50halos araw-araw nating nakikita.
02:53Kilala natin sila
02:54bilang man's best friend,
02:55pero sa ilang sitwasyon
02:56ng isang kagat
02:57ay pwedeng maging nakamamatay.
02:59Ang aso.
03:01Kapag sinabing dead nest animals,
03:03malamang hindi agad aso
03:04ang maisip nyo.
03:05Pero ayon sa WHO
03:07o World Health Organization,
03:09tinatayang 59,000
03:10ang namamatay sa rabies
03:11bawat taon
03:12dahil sa kagat ng aso.
03:13Ang rabies virus
03:14ay pwedeng maipasa
03:15sa mamamagitan ng kagat
03:16o laway ng infected animal.
03:18Kapag nagkaroon na
03:19ng clinical signs
03:20ang rabies,
03:21halos palaging fatal ito.
03:23As soon as you get bitten,
03:24it is highly recommended
03:25talaga na you get
03:27a shot immediately.
03:30Okay?
03:30Huwag nyong hintayin.
03:31Pag kinagat ka ng aso,
03:33pat-check ka kagad.
03:34Pag nagkarabies ka,
03:35dedo ka.
03:36100% kuya.
03:37Walang gamot.
03:38Pero lilinawin lang namin,
03:40safe na maging house pets
03:41sa mga aso.
03:42Karapat dapat talaga
03:43silang ituring
03:43na man's best friend.
03:45Responsibilidad nating
03:46mga tao
03:46na alagaan sila
03:47panatiling malusog
03:48at tigtas
03:49sa anumang sakit
03:49para hindi sila
03:50maging mapanganib.
03:51Dahil sa totoo lang,
03:52kapag ang aso
03:53nagkaroon ng rabies,
03:54lapis na magdurusa din
03:55ang epekto nito
03:56sa kanila.
03:57Pagkapang na tayo
03:58sa number two.
03:59Sa isang tuklaw na
04:00ng hayop na ito,
04:01pwede magdulot
04:01ng pagkamatay
04:02sa pagkalason
04:03at nakakalason
04:04ng ilang umuri nito.
04:05Kaya tinatayang
04:06umaabot sa 138,000
04:08ang namamatay
04:09dahil sa snakebite
04:10bawat taon.
04:12Dito na pumapasok
04:13ang hayop na talagang
04:14inaasahan nating
04:14makikita sa listahan
04:16ang ahas.
04:17Tinatayang 94,000
04:18hanggang 125,000
04:20kataong namamatay
04:21bawat taon
04:21dahil sa snakebite
04:23and venom-ing
04:23o pagkalason
04:24sa kabandag
04:25ayon sa WHO.
04:26You will either die
04:28from respiratory failure,
04:30kidney failure,
04:32it can stop your heart
04:33literally,
04:34it can also
04:35completely rupture
04:37yung mga ugat mo,
04:38tutunawin niya
04:38literally yung mga
04:39ano mo,
04:40mga blood vessels mo.
04:41You will need
04:42anti-venom
04:43immediately.
04:44And even then,
04:45it's not 100% survival.
04:47Daan-daang lipo rin
04:48ang pwedeng magkaroon
04:49ng permanenteng disability
04:50pagkatapos makaligtas,
04:51pinakamalaki ang panganib
04:52sa mga rural area,
04:53lalo na sa mga
04:54agricultural workers,
04:55kung saan pwedeng malayo
04:56ang biktima
04:57sa ospital at anti-venom.
04:59Wow!
05:00Ang daming mong alam,
05:01Kuya Kim!
05:03At ang number one
05:04sa ating listahan,
05:05hindi ito malaki,
05:06wala itong matatalim na pangil
05:07at hindi rin tumataki
05:09sa pamamagitan
05:09ng panunuklaw
05:10o paghabol.
05:11Pero ang bunting hayop na ito
05:12ang tinatayang responsable
05:14sa daan-daang
05:15libong pagkamatay
05:16bawat taon.
05:17Ang pinakamapangalim
05:18na hayop sa listahan,
05:20ang lamok.
05:21Ayon sa 2026 synthesis
05:23ng Our World in Data,
05:26tinatayang 760,000
05:27human deaths
05:28bawat taon
05:29ang nauugnay
05:30sa moskitos.
05:31Higit na mas marami
05:32kaysa sa ibang hayop
05:33sa listahan.
05:34The mosquito
05:34is the most dangerous
05:36worldwide.
05:37Walang tatalo sa lamok.
05:38It's not specifically
05:39yung lamok
05:40ang pumapatay.
05:42It's what
05:42they carry.
05:44Ayon nga sa WHO,
05:45may hit 608,000
05:46ang namamatay
05:47bawat taon
05:48dahil sa malaria.
05:49At hindi lang malaria
05:50ang naipapasa ng labok.
05:52May dala din itong dengue,
05:53yellow fever,
05:54at iba pang sakit.
05:55Literally spread and
05:57kill millions of people.
05:59At ang nakakagulat,
06:01hindi natin kinakatakutan
06:02ang kagat ng labok.
06:03Kaya ng kagat ng ahas.
06:05Pero sa isang kagat lang nito,
06:07pwede itong maghatid
06:07ng sakit.
06:08Pero mga kapuso,
06:09dahil maraming taong
06:10namamatay
06:10dahil sa mga hayop
06:11na nabanggit.
06:12Ibig sabihin ba nun
06:13ay masama
06:14ang mga ito?
06:15Hindi.
06:16Ang kalikasan
06:17ay may sariling balanse.
06:18Ang kailangan natin
06:19ay kaalaman.
06:19Dahil kapag mas
06:20naiintindihan natin
06:21ang mga panganib
06:22na dala nila,
06:23mas ligtas tayong lahat.
06:25Dami mo alam,
06:26Kuya Kim!
06:26Ang kailangan natin
07:09Asak You
07:09Asaktu
07:09Asak Griffith
07:10Asak
07:10Asak
07:10Asak
07:10Asak
07:10Asak
07:14Asak
07:14You
Comments