00:00Umaanin ang iba-ibang reaksyon ng pahayag ng Mayor Rodriguez Rizal
00:04na magpa-second floor na lang ang mga binabaha sa kanilang bayan.
00:09Ang sabi niya ngayon, dapat mataas na rin ang mga sunod na pabahay ng gobyerno.
00:15Pero ang sabi ng UP Resilience Institute,
00:19dapat alisin kasi kung may nakatira sa mga tinatawag na floodplain.
00:27Alamin kung ano yan sa pagtutok ni Maki Pulido.
00:34Makapal na putik ang iniwan ng lagpas taong baha sa malaking bahagi ng Rodriguez Rizal
00:39kasunod ng pananalasa ng habagat nitong weekend.
00:42Sabi ni Rodriguez Mayor Ronnie Evangelista,
00:45imbudo kung may tuturing ang kanilang lugar kaya natural na bahain.
00:50Sa mapa ng UP Resilience Institute,
00:53sa panahon ng tag-init, ganito ang itsura ng Rodriguez.
00:56Ang mga kulay-asul ay mga ilog at sapa na dinadaluyan ng tubig mula sa bundok.
01:01Kung bumuhos ang malakas na ulan sa kabundukan,
01:04tulad ng nangyari nitong weekend,
01:06aapaw ang mga sapat-ilog papunta sa floodplain.
01:10Dahil tinayuan na ng mga bahay at gusalyang floodplain,
01:13maraming binabaha.
01:15Kita nga sa mapang ito kung paanong lumapad ang kulay-asul.
01:19I think that's what happened there.
01:20Heavy rainfall, it went down the slopes,
01:25a long river, surface runoff,
01:27na-overwhelm yung mga sapa, yung mga ilog,
01:29nag-overtop.
01:30Pumunta doon sa floodplains where the communities are built.
01:35Dahil sa climate change,
01:37itagaraw sa Bato, mauulit pa ito.
01:39Because of climate change,
01:41we have been observing that those big flood events
01:46that happen rarely,
01:48probably once in our lifetime,
01:51happens now more frequently.
01:54Maybe once every five years,
01:56once every ten years.
01:58Solusyon na nakikita ng Alkalde ng Rodriguez,
02:01pag-aralang mabuti ang flood control projects.
02:04Kaya panawagan niya sa gobyerno,
02:05Let us re-study the flood control projects.
02:10Kung ito ba ay nakaka-contribute sa pag-east ng flood
02:14o baka mamaya nakaka-contribute siya sa flood.
02:17Kasi seemingly, hindi siya nakakatulong.
02:23Suwestyon din niya sa binahang pabahay ng gobyerno,
02:26magtayo ng second floor ang mga residente.
02:29Hiling din niya sa national government
02:31kapag nagtayo muli ng mga pabahay sa lugar.
02:35Gawing two-story na yung lahat ng mga flood-prone areas.
02:42Two-story na yung mga magpapano na housing,
02:45magpapagawa ng mga subdivision.
02:47Dapat two-story na.
02:48Kasi hindi kakayanin lahat ng evacuation center.
02:54Sinusubukan pa naming makuha ang panig ng Malacanang.
02:56Pero para kay Lagmay,
02:58hindi raw makakatulong ang simpleng dike lang.
03:00Mas makakabuti raw kung magpatupad ng zoning
03:03para iiwas na ang mga komunidad sa mga floodplain.
03:07Sa mapa, dapat daw ang tinatayuan lang ay yung kulay puti.
03:12Kasi if we will be experiencing this kind of scenario,
03:16especially with climate change,
03:18that is going to be more frequent,
03:20ang magyayari ay paulit-ulit na ang daming losses and damages.
03:26Magsasuffer ng paulit-ulit yung mga tao.
03:28Mackie Pulido, Nakatuto 24 Horas
03:32Sinagot ng Malacanang ang hiling ni Rodriguez Mayor Ronnie Evangelista
03:36na gawing two-story kung magtatayo ng pabahay sa kanilang lugar.
03:40Sabi ni Palas Press Office Sir Claire Castro,
03:43daaluyan ng tubig ang kailangang isaayos.
03:46Sabi niya, kung tama kasi ang agos na tubig,
03:49walang magiging problemang baka,
03:51kahit pa walang second floor ang isang bakay.
03:53Kaya maliban sa pag-aayos ng mga flood control project,
03:56sabi ni Castro,
03:57kailangang handa sa epekto ng climate change.
04:00Sabi niya,
04:01ito ang isinasaalam-alang sa akbang ng Administrasyong Marcos
04:05para ayusin ang dekad-dekadang problema sa pagbaha.
