00:01Sa Bohol, may misteryosong kuweba na kapag tinapatan daw ng apoy, bigla na lang itong namamatay.
00:13Sa dinami-rami ng mga kuweba sa Bohol, sa yungib na ito nagliyab ang interes ng cave explorer at vlogger
00:23na si Menandro.
00:26Napaka-misteryoso raw kasi para sa kanya ang kuwebang ito. Parang ayaw tumanggap ng bisita.
00:34Katunayan, nang tinangkaraw niya itong pasukin kamakailan, sa bungad pa lang nito, parang meron ng kakatuwang karanasan ang kanyang grupo.
00:43Ang aso namin, walang kuweba na hindi sumama yun.
00:46Matras siya. Umabot na sa time na parang hinihila ko na po talaga siya. Ayaw niya talaga, ma'am.
00:50Doon ko na na-experience yung walang hangin, yung dibdib mo, sumisikip. Iba yung pressure ba?
00:55Mararamdaman mo yung amoy lupa ang sinisingaw ng kuweba.
00:59At nang sinubukan daw ni Menandro na ilapit sa bukana ng kuweba, ang sinindihan niyang palapa ng nyog, ito ang
01:09kanilang navidyohan.
01:11Napakalakas na ka, boy!
01:14Pero pag nilapit ko na siya rito, unti-unti na siyang mamamatay.
01:20Ayan! Wala na!
01:24At nang inilayo naman ito sa kuweba, ang kanyang hawak na palapa, walang kung ano-ano muli itong nagliyab.
01:35Isang kamangamangang discovery. Mga kaidea yan.
01:39Pusibling nga delikado ang kuweba na yan. Doon ako nagkalala.
01:42Pero ang meari ng lupa kung saan na roon ang kuweba may babalak.
01:48Ang paniniwala kasi niya sa kuweba, may ibang mga nakatira.
01:54Mas hindi mo sugot ng taguayana, nagpuyo.
01:57Lamona nga, hindi natin magkapasok.
01:59Doon talaga ako mas kinilubutan sa sinabi ni Tatay Lolo.
02:02Nagkalangan din ako kasi kung anong meron doon sa kuweba.
02:04Napakalakas na ka, boy!
02:06Ano nga bang lihim ang nagkukugli sa kuwebang ito sa buhol?
02:16Si Menandro, isa raw talagang visual artist.
02:20Hindi ako gumagawa ng mga hiyas o sisirain ko ito.
02:23Kasama sa aking mga medium, yung ating mga precious stone dito sa Pilipinas,
02:27meron akong mga proper training din pagdating sa mga bagay kung anong meron sa loob ng isang kuweba.
02:33Manghang-mangharin daw kasi talaga siya sa mga bato.
02:36Kaya ito rin ang nangingganyo sa kanya na mag-vlog at mag-explore sa mga kuweba sa Pilipinas.
02:44Kulay puti.
02:45Ang mga crabs na iyan ay tinatawag na troglobite.
02:50Sa pagpasok sa kuweba, napaka-importante ng experience.
02:55Bukod doon, educational adventure exploration.
02:58Kaya tinuloy-tuloy ko ito talaga.
02:59More than hundreds of caves ang aking napasok.
03:01Mga 20 caves dito sa buhol.
03:03At sa kanyang ang pinakahuling vlog, sinadya ni Menandro na huwag banggitin ang eksaktong lokasyon ng kuweba na kanyang pinuntahan.
03:14Binalaan din niya ang kanyang followers kung gaano rito kadelikado.
03:19Kasi kapag magtagal ka talaga doon, hindi mo mamalayan talagang magkukulaps ka na lang biglag.
03:25Pero kung ang may-ari ng lupa kung saan matatagpuan ang kuweba na si Tatay Loloy ang tatanungin,
03:32ang kuweba sa diyaraw mahiwaga dahil di umano sa mga nakatira rito.
03:38Panahon sa nakumbulan, unay magawa sila. Magawa sila magpakita o gusto magpakita sa imuha.
03:45Katunayan, minsan pangaraw na meron nang nagpakita sa kanya.
03:52Panahon na ito nga, 1981, may nakita ko nga matangkad, kapre.
03:58Daga mo kayo yung handlo ko.
04:00Taas ang buhok, maputi ang sinina, yung lumakab, yung pahingon sa kuweba.
04:06Handlo ko, kaya hindi good. Sama na ito nga tao.
04:10Kaya hindi rin daw totoo na hindi napapasok ang kuweba.
04:14Dati raw kasi, labas-masok siya roon.
04:17Ang importante raw, magpaalam muna sa mga di umano bantay ng kuweba.
04:23Ako, katong kababataan ako, nang sulod lang ito sa kuweba, wala na nang head.
04:31Muto'y nahitabo, nagpasa-pasa ang iyahang lawas.
04:35Mananambal ang pato akong lolo, tambalan siya.
04:37Balik nito, pangayaw o pasaylo.
04:41Ang mga pinaniniwalaan ni Tatay Loloy na elemento sa kuweba,
04:46hindi raw kinatatakutan ang mga residente noon.
04:49Katunayan, sa tuwing meron daw okasyon,
04:52ang pamilya ng ngayoy 88 anyos na si Lolo Hill,
04:56dumadayo raw doon sa kuweba para manghiram sa mga elemento ng kubyertos.
05:02Mga pinggan doon, bako sa lang mga baso.
05:05Ano ano, hiram ka ng umaga.
05:07Pagbalik, mayroon na, kalagay na doon.
05:09Walang nakitit na tao.
05:11Sa katagala na, meron nang nyari na humihiram sila ng mga plato.
05:15At saka kulangan ng isa, nakukulang lang ng isa,
05:18dahil nabiak.
05:19Mula noon, hindi na, hindi niya nagpahiram.
05:21Pero sa paglipas ng mga panahon, parang nabaon na raw sa limot ang kuweba.
05:27Hindi na rin daw magawa ni Tatay Loloy na silipin ang loob nito.
05:32Hanggang napanood niya ang mga vlog ni Menandro.
05:36Napakalakas ang aboy!
05:39Pero pag nilapit ko na siya rito,
05:42unti-unti na siyang mamamatay.
05:45Ayan, wala na!
05:47Pero ano nga bang meron sa loob ng kuweba?
05:50Hindi magiging madali.
05:52Mainit ang singaw nito.
05:53Sa bukana pa lang, eh hindi ka napapayagan talagang pumasok dito.
05:57Napakalakas ang aboy!
05:58At bakit namamatay ang aboy sa bukana nito?
06:03Ayan, wala na!
06:04Hindi pa ako nakakarating mga kaidi, ah!
06:08Nitong Webes, pinuntahan ng Cave Assessment Team ng SENRO
06:12o ng Community Environment and Natural Resources Office ang kuweba.
06:17Kasama muli si Menandro.
06:19Sinubukan ulit nilang magsindi ng apoy malapit sa bukana.
06:23Dito pa lang, sa area nito, mapipil mo na na yung hangin iba na.
06:28Mamamatay rin kaya ito?
06:29Gaya sa naunang nakunan ni Menandro.
06:33Ang mga lihim ng kuweba.
06:37Huling papalik kang malakas na apoy!
06:39Bibigyang liwanag na natin sa aming pagbabalik.
06:44Isang kamangamangang discovery!
06:49Parang apoy na kumalat ang balita na ang isang kuweba sa buhol,
06:55nababalot daw ng misteryo.
06:57Nang tangkain kasi itong pasukin ng cave explorer at vlogger na si Menandro
07:03kung ano-anong kakatuwang pangyayari ang kanilang nasaksihan.
07:08Basis sa aking experience, ito na, ang pinakakaibang kuweba sa lahat.
07:12Kapag magtagal ka talaga doon, hindi mo mamalayan talagang magkukulaps ka nalang biglada.
07:17At nang sinubukan daw niyang ilapit sa bukana ng kuweba,
07:21ang sinindihan niyang palapa ng nyog.
07:24Napakalakas na nga, boy!
07:27Pero pag nilapit ko na siya rito,
07:30unti-unti na siyang mamamatay.
07:33Ayan, wala na!
07:34At nang inilayo naman ito sa kuweba,
07:37ang kanyang hawak na palapa ng nyog,
07:40walang kung ano-anong muli itong nagliyab.
07:44Isang kamangamangang discovery!
07:46Paniniwala ni Menandro,
07:48posibling ito raw ang kauna-unahang kuweba sa buong Pilipinas
07:53na walang oxygen o yung tinatawag na anoxic cave.
07:58Basis sa aking lalaman,
08:00dito sa Pilipinas, wala akong narinig ng ganong klaseng kuweba.
08:03Pero sa ibang bansa, meron.
08:05Yun nga lang,
08:06ang pag-explore nito ay hindi magiging madali.
08:08Pero para sa me-ari ng lupa,
08:11kung saan naroon ang kuweba na si Tatay Loloy
08:14ang nasa likod ng mga kakatuwang insidenteng ito,
08:17sa paniniwala niya,
08:19mga diumanong elemento na nakatira sa loob ng kuweba.
08:24Panahon na ito nga, 1981,
08:27may nakita ko nga,
08:29matangkad, kapre.
08:32Para bigyang linaw ang misteryo na bumabalot sa kuweba,
08:36sinuri ito ng mga eksperto mula sa Senro.
08:41Kung titignan natin yung pwesto ng kuweba,
08:43talagang mahina yung ventilation.
08:45Gawa pang mayroon tayong maraming puno dito sa paligid ng kuweba.
08:50Ang grupo sunod na nagsinde ng tuyong palapa ng nyog,
08:56ang apoy nang inilapit sa bukana,
09:00namatay rin.
09:08At nang inilayo ang palapa,
09:12ang apoy muling nabuhay.
09:19Ang oxygen ay kinakailangan para ma-maintain ang apoy.
09:22Posible po na mahipagbabago sa komposisyon ng hangin habang papalapit sa cave.
09:27Maaring mas mababa ang oxygen o may ibang gases na present sa area.
09:32Kinakailangan po natin ang proper instrument para ma-determine at ma-analyze ang gas content ng kuweba.
09:40Wala sila roong nakitang mga elemento.
09:44Pero ang aming team,
09:45may namataan na mga buto ng hayop.
09:48Maraming natural possibilities po.
09:50Maaring pumasok ang hayop o namatay dahil sa natural causes.
09:54Kapag sisilipin naman ang kuweba,
09:57makikita na ang flooring nito na puno ng putik.
10:01Ang pinaka-importanting advice namin,
10:03ay huwag muna pong pumasok sa cave hanggat hindi ito properly na-assess ng qualified personnel.
10:10At lalo ilayo muna mga taong walang training sa cave exploration.
10:14Itinuturing ko pa rin itong achievements
10:15sapagkat ang ganitong klase na phenomenon ay pambihira.
10:19Baka mayroon pang mas malalim na dahilan na maaaring makatulong sa ating pag-unlad.
10:24May mga kuwebang hindi basta-basta dapat pasukin
10:29ng walang sapat na kaalaman at pag-iingat.
10:33At sa kuwebang ito sa buhol.
10:36Ayan, wala na!
10:38Namamatay man ang apoy sa bungad.
10:41Lalo namang nagliliyab ang mga tanong.
10:44Isang kamangamahang discovery!
10:46Pero hanggat hindi patapos ang pagsusuri ng mga eksperto,
10:51ang nasa kailaliman nito mananatiling buhay na misteryo.
11:02Thank you for watching mga kapuso!
11:05Kung nagustuhan niyo po ang video ito,
11:07subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.
11:11And don't forget to hit the bell button for our latest updates.
11:16We'll be right back!
11:16Music Trat
Comments