00:00This month, in 1989, a new democracy was born.
00:05After 41 years of communist oppression, the people of Czechoslovakia rose up to demand their rights.
00:14Decades after Soviet tanks had crushed the hopes of the Prague Spring, the students of Prague sought freedom anew.
00:22On a chilly November morning, they risked their lives to march in the streets.
00:27They braved beatings to speak out.
00:31Within days, half a million of their fellow citizens had joined them.
00:36Workers went on strike across the nation.
00:39Courageous leaders like Václav Havel put their lives on the line to organize a pro-democracy party.
00:47Those who took to the streets forced the communist leadership to resign.
00:52The free peoples of Czechoslovakia helped tear down the Iron Curtain and liberated themselves.
01:28The free peoples of Czechoslovakia
01:45FUTBOL TARAFTARLARI
01:48Futbol taraftarları, destekledikleri takımlarının renkleri altında birleşerek,
01:54yalnızlık hissini yener ve güçlü bir topluluk kimliği kazanır.
01:59Oynanan futbol karşılaşması süresince, farklı geçmişlere sahip binlerce kişi,
02:05aynı golle sevinip, aynı pozisyona üzülerek kolektif ruh hali yaşar.
02:10Bu kolektif ruh hali, ulusal kimliklerin coşkuyla sergilendiği, biz ve öteki algısını keskinleştirerek,
02:19kolektif aidiyetleri güçlendiren, kimi zamanda sosyo-kültürel gerilimleri ve şiddeti tetikleyen çok güçlü bir milliyetçilik aracıdır.
02:30Milliyetçiliğin yüksek duygularla yaşandığı Orta Avrupa ülkesi Czechoslovakia'da,
02:36futbol taraftarlığı, futbolun salt bir spor karşılaşması olmasından ziyade,
02:41kültürel kimlik, toplumsal sınıf ve direnişin bir simgesi olarak görüldüğü köklü bir yapıya sahipti.
02:48Ülkenin en önemli derbisi olan Prak derbisinde,
02:53işçi ve sendika temsilcisi Sparta Prak ile öğrenci ve aydınların temsilcisi Slavya Prak karşılaşmasında,
03:01taraftar algısı tarihsel sınıflara dayanır.
03:05Czechoslovakia Ligi'nde mücadele eden diğer önemli futbol takımları Dukla Prak,
03:11Slovan Bratislava, Spartak Trnava aynı tarihsel ve sınıfsal etkinin altındadır.
03:17Bu kulüpler, ayrı zamanda Czechoslovakia'da siyasi ve ideolojik farklıların yansıması olmuştur.
03:27Czechoslovakia 1. Ligi'nde faaliyet gösteren takımlar,
03:30kurumsal aidiyetleriyle varlıklarını sürdürürlerken,
03:34ekonomik ve sosyal olumsuzlukların etkisiyle Czech ve Slovan milliyetçiliği ekseninde net sınırlara bölündü.
03:461968 yılında NATO yanlısı Slovak asıllı Czechoslovak siyasetçi Aleksandr Dupçek önderliğinde yürürlüğe konulan
03:55ve Prak baharı olarak adlandırılan reform hareketlerinin Sovyetler Birliği tarafından kanlı bir şekilde bastırılmasının ardından,
04:04Sovyet yanlısı Gustav Husak, Czechoslovakya'da yönetimin başına geçti.
04:10Sovyetler Birliği'nden edilen yardımlar ile Prak baharını itibarsızlaştırmak için
04:16tüketiciliğe özendiren politik tedbirleri devreye koyarak,
04:20Czechoslovak halkının yaşam kalitesini yükseltmeyi amaçladı.
04:24Aslında politik tedbirler, halkın ağzına çalınan iki parmak, baldan başka bir şey değildi.
04:33Gustav Husak'ın 1970'ler ve 80'ler boyunca devam eden başarısız politikaları 1987'de hükümetten devrilmesine neden olmuş,
04:44bu zaman zarfından sonra başa geçen Miloš Jacquez ise beklentilere cevap verememiştir.
04:5817 Kasım 1989'da bazı öğrencilerin eylemlerine polisin kanlı ve zalim müdahalesi tepkiye neden olmuş,
05:07bu tepki çığ gibi büyüyerek ülkenin büyük kentlerinde grevlere zemin oluştururken,
05:13Çekoslovakya 1. Lig takımlarının taraftarlarını da tribünlerde tüm muhalif gruplarla birleşerek form oluşturmuşlardır.
05:22Ülke futbolunu domine eden futbol takımlarının tribünlerinde protestolar ciddi boyuta ulaşınca
05:29ve futbol taraftarları isteklerini açık açık beyan edince,
05:33protestolara hükümet kuvvetleri müdahale etmiş ve gelişen süreçte hükümet protestocularla masaya oturur
05:41ve Avrupa siyasi tarihine kazanacak bu hareket sonucu protestocularla anlaşmayı kabul eder.
05:49Komünist iktidarı istifaya götüren bu halk ayaklanmasında futbol doğrudan etkili değildir ama birinci derecede tetikleyendir.
06:01Çekoslovakya'da stadyumları dolduran taraftar grupları,
06:05devlet ve devlet kontrolündeki sendika yapıları altında sıkı bir kontrole tabiydi.
06:12Futbol alanları ülkenin rejimine ve yöneticilerine karşı ciddi bir sivil itaatsizlik alanıydı.
06:18Stadyumlar rejim baskısının yoğun olduğu Çekoslovakya'da halkın sansürlenmeden bir araya gelebildiği
06:27ve dolaylı yoldan da olsa politik tepkilerini dile getirebildiği ladir alanlardandı.
06:34Sivil itaatsizliğin odağında ise rejim karşıtlığı ve ulusal kimlik öne çıkıyordu.
06:41Ülkenin başkent ve en büyük şehrinin takımları işçi kökenli Sparta Pırak,
06:47ordu kökenli Dugla Pırak,
06:49ülkenin ikinci büyük şehir takımı rejim tarafından direkt desteklenen Slovan Bratislava,
06:55ülkenin üçüncü büyük şehir takımı metal sanayi debil yolu işçi sendikaları takımı Spartak Tırnava
07:02ve son olarak başkent takımı Slavia Pırak, entelektüel yapıya sahip öğrenci takımı taraftarlar arasında
07:10sivil itaatsizliğin en üst düzeyde sergilenen Çekoslovakya birincilik takımlarıydı.
07:191925 ile 1993 yılları arasında düzenlenen Çekoslovakya birinci ligi,
07:25ülkenin en üst düzey futbol organizasyonuydu.
07:28Sovyet etkisindeki dönem ve öncesinde ligi domine eden takımlar,
07:3421 kez şampiyon olan Sparta Pırak,
07:3711 kez şampiyon olan Dugla Pırak,
07:409 kez şampiyon olan Slavia Pırak,
07:438 kez şampiyon olan Slovan Bratislava
07:45ve 5 kez şampiyon olan Spartak Tırnava
07:48kupa sayılarıyla dikkat çeken futbol takımları olmuştur.
07:54Çekoslovakya milli futbolunun Avrupa'da fırtınalar estirdiği
07:581960'lar, 1970'ler ve 1980'lerin,
08:03yani Kadife devrim öncesi dönemde öne çıkan bu futbol takımları,
08:08Avrupa futbolunda başarıları ile ciddi bir saygınlığa sahipti.
08:16Çekoslovakya milli futbol takımı,
08:19Çekler ve Slovaklar arasındaki siyasi, kültürel ve ekonomik gerilimin
08:23futbol sahasına yansıdığı net aynalardan birisi olmuştur.
08:28İki halk, ortak bir devlet çatısı altında birleşmiş olsalar da,
08:33federasyon içindeki Çek, hegemonyası ve Slovakların arka plana itilme hissi,
08:39milli takım içindeki oyuncu tercihlerinden alınan başarılara kadar derin bir huzursuzluk yaratmıştır.
08:46Slovak yetenekler ne kadar parlak olursa olsun,
08:50milli takıma girmekte zorlanıyor veya girdiklerinde yedek kulübesine mahkum ediliyordu.
08:57Bu durum Slovak halkında ve başta Slovan Bratislava olmak üzere Slovak kulüplerinde büyük bir dışlanmışlık ve öfke duygusu yarattı.
09:08Çek-Slovakya, 1976 Avrupa şampiyonası finalinde Batı Almanya'yı yenerek Avrupa şampiyonu oldu.
09:17Milli takım tarihindeki bu en büyük başarı,
09:20aynı zamanda Çekler ve Slovaklar arasındaki temsiliyet gerilimini en çok su yüzüne çıkmasına neden oldu.
09:27Söz konusu maçın kahramanı, ikonik penaltısıyla Çek oyuncu Antonin Panenka tarihe geçti.
09:36Ancak asıl çarpıcı olan, o dönem sahaya çıkan ve Avrupa şampiyonluğunu kazanan ilk 11'in 8'inin Slovak kökenli oyunculardan
09:46oluşmasıydı.
09:48Turnuva sırasında Çek medyasının ve Çek-Slovakya Futbol Federasyonu'nun başarıyı tamamen Çek başarısı gibi lanse etmesi,
09:57Slovaklar arasında büyük bir haksızlığa uğramışlık hissi yarattı ve Slovaklar,
10:03kupayı pis kazandık ama övgüyü Çekler topladı diyerek tepki gösterdiler.
10:09Bu tepkinin yarattığı derin hizip, iki toplum arasında derin bir iz bıraktı.
10:16Ülkeyi etkisi altına almış olan siyasi ve ekonomik çalkantı da bu derin ayrılığın tuzu biberi oldu.
10:251989'da komünizmin çökmesiyle iki halk arasındaki bağlar tamamen gevşedi.
10:311990'ların başında devletin adı üzerinde bile Çek-Slovakya mı olsun Çek-Slovakya mı çizgi savaşı yaşanırken,
10:40bu ayrılık rüzgarı an milli futbol takımını da vurdu.
10:43Oyuncular artık sahada ortak bir arma için savaşmakta isteksizdi.
10:50Tribünlerde Çek ve Slovak taraftarlar,
10:53Çek-Slovakya milli marşını söylemek yerine kendi ulusal kimliklerini ön plana çıkaran sloganlar atmaya başladılar.
11:01Çekler ve Slovaklar arasındaki gerilimin en yüksek işaret fişeği,
11:0726 Nisan 1992 tarihinde Prag'da oynanan Çek-Slovakya birinci ligi maçı,
11:13Sparta-Prag ile Slovan-Bratislava karşılaşmasında atıldı.
11:18Maçı Slovan-Bratislava, Prag'da 3-0 kazanınca gevşemiş olan toplumsal birliktelik,
11:25su yüzüne belirgin bir şekilde çıktı ve iki takımın taraftar gruplarının karşılaşma öncesi,
11:33Prag sokaklarında yaşadıkları çatışmalar toplumun federatif rekabetin yansıma alanına dönüşmesine yol açarken,
11:40sertleşen taraftarlık nedeniyle her ne kadar yeşil saha içinde olay yaşanmadıysa,
11:47sadece türbünlerde kalan yüksek tansiyona sahne olan bir futbol karşılaşması olarak gerçekleşti.
11:55Çek-Slovakya'nın resmen bölünmesinden hemen önce gerçekleşen bu karşılaşma,
12:00iki ülke arasındaki entelektüel ve siyasi kopuşun sahalardaki patlama noktası oldu.
12:13Ülkenin ciddi boyutta bir iç savaşın eşiğinde olduğunu gören Çek lider Vaklav Klaus ve Slovak lider Vladimir Misijar,
12:21hemen yetkili kurullarını toplayarak konuyu masaya yatırıp değerlendirdikten sonra,
12:26iki lider 1992 yılında federasyonu sürdürmenin imkansız olduğuna karar verip,
12:34ülkeyi Çek Cumhuriyeti ve Slovakya olarak iki ayrı devlete bölme konusunda anlaşmaya vardılar.
12:411 Ocak 1993'te tarihin Kadife boşanma olarak geçen ayrılık gerçekleşti.
12:50Süreç tıpkı 1989'daki Kadife devrim gibi şiddet kullanılmadan tamamen barışçıl yollarla gerçekleşti.
12:59Çek-Slovakya resmen sona erdi ve 1 Ocak 1993 itibariyle Çekya ve Slovakya adıyla iki yeni bağımsız devlet kuruldu.
13:09Çek Cumhuriyeti ve Slovak Cumhuriyeti
13:16Futbol, kitleleri birleştiren bir güç olabildiği gibi kimlik aidiyetlerini keskinleştirerek toplumsal kutuplaşmayı ve ayrışmayı körükleyen devasa bir sosyal fenomendir.
13:30Sadece bir spor dalı olmaktan çıkıp ekonomik ve siyasi bir güç alanına dönüşen futbol,
13:37toplumsal barışı destekleyebileceği gibi biz ve ötekiler algısını da besleyebilir.
13:44Futbol, sadece bir oyun olmadığını, yarattığı tribün kültürüyle toplumsal hafızanın, öfkenin ve taleplerin dışa vurulduğu,
13:55politik kamusal işleve sahip bir sosyal güç olduğunu bu hikayede de ortaya koymuştur.
