00:00İNTRO
00:58İNTRO
01:00İNTRO
01:30İNTRO
01:36İNTRO
01:38İNTRO
01:49İNTRO
01:50İNTRO
01:57İNTRO
01:58İNTRO
02:01İNTRO
02:10İNTRO
02:18İNTRO
02:20İNTRO
02:20İNTRO
02:20İNTRO
02:20İNTRO
02:22İNTRO
02:28İNTRO
02:38İNTRO
02:39Zaten bunu şahit olacağız, göreceğiz.
02:42Enerji bağımsızlığımız hedefine de baktığımızda doğal gazımızı, petrolümüzü, yenilenebilir enerjimizi üreten bir olmanın yanında kendi kaynaklarımızı, kendi teknolojilerimizle de enerjiye
02:55dönüştüren bir ülke pozisyonuna.
02:57Hedef bununla da sınırlı değil.
02:58Nükleer yakıt standartlarını karşılayan toryum bileşiklerini yerli üretmek ve Türkiye'yi bu alanda uluslararası ölçekte etkin bir tedarikçi konumuna taşımak
03:08amaçlanıyor.
03:09Süreçte yerli sanayi, teknoloji paydaşları ve araştırmacılar da yer alacak.
03:14Peki Türkiye'nin yeni ortağı kim?
03:16Copenhagen Atomics, toryumun nükleer yakıt çevriminde kullanılabileceği 4. nesil reaktör konseptlerinden ergimiş tuz reaktörleri üzerine arge yapıyor.
03:26Şirket Onion Core yani soğan çekirdek adını verdiği modüler reaktör konseptine odaklanıyor.
03:32Ve bu iş birliğinde teknolojiyi Türkiye'nin araştırma altyapısı, insan kaynağı ve sanayi kapasitesi açısından değerlendirecek.
03:40Türkiye'deki teknolojinin geliştirilmesi için bir fırsat.
03:45Bunun için Türkiye, Danimarka kökenli Copenhagen Atomic ile bir anlaşma yaptı.
03:50Bunun asıl nedeni şu, Türkiye'de var olan toryum elementinin çıkartılması, işlenmesi,
03:56hem insan kaynağı bakımından hem de diğer altyapı bakımından elde edilen oradaki no-how'un Türkiye'ye taşınması.
04:04Ve Türkiye'de bir süre sonra zaten kendi teknolojisiyle bunu üretmek istiyor.
04:102030'lu yıllarda kendi teknolojisiyle küçük ölçekli reaktör üretmek ve bunu da dünyaya pazarlamak, ticaretleştirmek için planlar yapıyor.
04:20Bu son anlaşmayla birlikte hem toryumun Türkiye'de yeni nesil nükleer teknolojide bir yakıt haline dönüştürülmesi,
04:29hem de aynı zamanda bununla ilgili gerekli teknik altyapının sanayimize kadar ve insan kaynağımızın oluşturulmasıyla ilgili de ciddi bir çalışma
04:38gerçekleştirilmiş olacak.
04:39Yani Danimarka ile yapılan anlaşma, Akkuyu'nun yakıtını değiştirmek için değil,
04:44Türkiye'nin gelecekteki küçük modüler reaktörlerine yerli yakıt sağlamak için.
04:49Bakan bayraktar da büyük reaktörlerin yanında nükleerin yeni çağı olarak görülen küçük modüler reaktörlerin çok hızlı geliştiğine dikkat çekti.
04:58Bu işbirliği ümit ediyorum netice verecek ve bu alandaki çalışmalar ileride ticaretleşebilecek bir ürüne dönüşecek.
05:06Bayraktar'a göre bu anlaşmanın farkı yakıtında Copenhagen Atomics'in teknolojisinde toryum öne çıkıyor.
05:13Ve toryum Türkiye'de yoğun biçimde bulunduğu için yakıtta dışa bağımlılık olmayacağı düşünülüyor.
05:19Bakan hangi teknolojinin öne çıkıp gerçekten ticarileşeceğinin önümüzdeki birkaç yıl içinde belli olacağını da ekledi.
05:26Bu altı çizilmesi gereken bir nokta.
05:29Toryum yolculuğu henüz ARGE aşamasında.
05:32Türkiye enerjide hala %65-70 dışarıya bağımlı bir yapıya sahip.
05:38Ve mümkün olduğu kadar yerli kaynakları devreye almak istiyorum.
05:43Nitekim Batı Kararız'daki doğal gaz keşfi, Gabar'daki petrol keşfi, şu anda dünyanın değişik yerlerinde çalışmalar, Türkiye'nin içindeki çalışmalar, kaya
05:54petrolü, kaya gazı çalışmalar hep bunların bir kanıtı.
05:59Toryum denildiğinde sanal medyada pek çok iddia dolaşıyor.
06:03Dünya rezervinin yarısı Türkiye'de gibi.
06:05Peki resmi rakamlar ne diyor?
06:07Enerji Bakanlığı'nın 30 Haziran 2026'da güncellediği verilere göre dünyada yaklaşık 6,36 milyon ton toryum kaynağı var.
06:15Türkiye'de ise Eskişehir Sivrihisar'da 380 bin 141 tonluk toryum rezervi belirlenmiş durumda.
06:22Uluslararası kaynaklar da benzer bir tablo çiziyor.
06:25OECD Nükleer Enerji Ajansı ile Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın verilerine göre Türkiye'nin payı yaklaşık %5,9.
06:34Sıralamada Hindistan, Brezilya, ABD Avustralya ve Mısır Türkiye'nin önünde.
06:40Yani Türkiye dünyanın en zengin toryum ülkelerinden biri.
06:43Biz hem Malatya, Kununcak'ta hem de Eskişehir, Beylikova'da bulmuş olduğumuz potansiyellerle aslında bir altyapıya da sahip olmuş oluyoruz.
06:53Özellikle Eskişehir, Beylikova'daki yaklaşık 694 milyon tonluk kompleks başlı başına tek bir kaynak değil.
07:01Ama içerisinde kıymetli madenler, nadir elementler dediğimiz birçok elementi barındıran,
07:07tabii toryum da bunun içinde ve belli yoğunlukta bunları barındıran bir potansiyele sahip.
07:13Orada bir pilot tesisimiz var ve bunun işlemesini gerçekleştiriyoruz.
07:17Fakat bu pilot tesisimizle birlikte daha büyük kapasiteyi Türkiye inşa edip,
07:23bu nadir toprak elementlerinde hem geleceğin nükleer yakıtıyla ilgili hazırlığı gerçekleştirmek,
07:29hem de Çin'in şu anda dünyada liderliğinde bulunmuş olduğu nadir toprak element üreticiliğinde de
07:35Türkiye'nin önemli noktaya gelmesini sağlamak hem enerji, hem savunma sanayi, hem de geleceğin teknolojileriyle ilgili.
07:42Bununla da kalmıyor.
07:44MTA 2020'de Malatya Kuluncak'ta 3,8 milyon tonluk toryum içeren bir kaynak keşfetti.
07:51Eti madense Beylikova, Sivrihisar'da 694 milyon tonluk kompleks bir kaynak tespit etti.
07:57Burada önemli bir ayrım var. 694 milyon ton saf toryum değil, toryumda içeren cevher kütlesini ifade ediyor.
08:06Beylikova'nın önemi yalnızca toryumdan gelmiyor.
08:09Bu saha Çin'deki Bayan Obo'nun ardından dünyanın en büyük ikinci nadir toprak elementi alanı kabul ediliyor.
08:16Burada nadir toprak elementlerinin yanı sıra barit, florit ve toryum bir arada bulunuyor.
08:22Eti madenin tesisinde yıllık 1200 ton kapasiteli pilot üretim sürüyor.
08:26Planlanan endüstriyel tesiste ise yıllık 570 bin ton cevher işlenmesi hedefleniyor.
08:32Bakanlık kaynaklarına göre bu tesisin projelendirmesi 2026'da tamamlanacak, inşaatına 2027'de başlanacak.
08:40Yani toryum nadir toprak üretiminin yan ürünü olarak da elde edilebilecek.
08:44Gelinen noktada uranyumun özellikle 50-60 yıl içerisinde rezervlerin bitme noktası ve toryumun ise enerji eşdeğeri bakımından, uranyumdan kat kat
08:58fazlaması bakımından artık gözler toryum çevrimli santrallara dönüştü.
09:041 ton toryumun yakılmasıyla reaktörde elde edilen enerji, 200 ton uranyumun yakılmasıyla elde edilen enerji eşdeğer bir enerji üretiyor.
09:143,5 milyon ton kömürün yanmasına eşdeğer bir enerji üretiyor.
09:19Ve 1 milyon ton petrolün kullanılmasında elde edilen enerji eşdeğer bir yapı var toryumda.
09:25Peki toryumu stratejik yapan ne?
09:27Birincisi bolluk.
09:29Toryum doğada uranyumdan yaklaşık 4 kat daha fazla bulunuyor.
09:33İkincisi bağımsızlık.
09:34Türkiye bugün nükleer yakıtta tamamen dışa bağımlı.
09:38Yerli toryum bu denklemi değiştirebilecek bir kat.
09:41Üçüncüsü güvenlik ve atık.
09:43Uzmanlara göre toryum yakıt çevrimi uranyuma kıyasla daha az uzun ömürlü atık üretiyor ve silah amaçlı kullanımı çok daha zor.
09:50Ergimiş tuz reaktörleri ise yüksek basınç yerine atmosferik basınçta çalışabiliyor.
09:56Dördüncüsü ekonomik değer.
09:58Yalnızca Sivri Hisar'daki rezervin teorik ham madde karşılığının 28,1 milyar dolar olduğu hesaplanıyor.
10:05Ama asıl değer madende değil.
10:07Teknolojide cevherin çıkarılması, ayrıştırılması, saflaştırılması ve nükleer yakıt standartına getirilmesi katma değerin asıl oluşacağı aşamalar olarak görülüyor.
10:18Türkiye'nin gelecekteki nükleer teknoloji geliştirme sürecine bugünden dahil olması.
10:24Bu hem bir nükleer teknolojinin geliştirilmesi, buna yönelik yerli sanayinin oluşturulması ve geleceğin SMR teknolojileriyle birlikte yeni nesil nükleer yakıtlarda
10:35da Türkiye'nin şimdiden teknolojik altyapısını oluşturarak kullanıcı değil bir üretici pozisyonuna gelmesi.
10:42Onun için ergemiş tuz reaktörlerinde kullanılabilecek nükleer standarttaki toryum bileşenlerinin Türkiye'de üretilmesi için yapılmış bir anlaşma olarak görüyoruz.
10:54Zaten Enerji Bakanlığımız da gelecekte bunun ticarileşebilir bir ürüne dönüştürülme hedefini de açıklıyor.
11:02Ancak madalyonun bir de öbür yüzü var.
11:05Toryum kendi başına bölünebilir bir yakıt değil.
11:07Önce reaktörde uranyum 233'e dönüştürülmesi gerekiyor.
11:11Dünyada henüz ticari ölçekte toryumla çalışan bir santral yok.
11:15Çin ve Hindistan bu alanda deneysel ve kademeli programlar yürütüyor.
11:20Bu nedenle toryumun elektrik üretimine katkısı bugün için sayıyla ifade edilemiyor.
11:25Yine de hedefler büyük.
11:26Bakanlığın 2050 nükleer hedefinde 12 büyük reaktöre ek olarak 5000 megawatt küçük modüler reaktör kapasitesi ve elektriğin %10 ila 15
11:36'inin nükleerden karşılanması öngörülüyor.
11:39Toryum bu vizyonun uzun vadeli yakıt ayağı olmaya aday.
11:43Sadece burada bu reaktörlerin üretilmesi değil asıl mesele.
11:48Bu reaktörler için gerekli araştırma altyapısının Türkiye'de kurulması, insan kaynağı altyapısının Türkiye'de kurulması ve sanayi kapasitesinin geliştirilmesi.
11:57Çünkü nükleer enerjinin üretiminde normal standartların üzerinde çok farklı standartların işin içine girmesi gerekiyor.
12:06Ve Türk sanayisinin de bu konuda yetkinliğinin arttırılması ana hedeflerden biri.
12:11Zaten şu anda konvansiyonel olarak kullanılan nükleer santrallerin imalatında Türkiye Akkuyu ile beraber ciddi bir tecrübeye ve yerliliğe ulaşmış durumda
12:20ki ikinci ve üçüncü konvansiyonel nükleer santralimizde bununla ilgili çok daha gerileşme kapasitesi olacak.
12:27Toryum Akkuyu'ya yakıt olmayacak ama Türkiye'nin gelecekteki yeni nesil reaktörlerinin yerli yakıtı olabilir.
12:34Danimarka ile atılan imza bir başlangıç.
12:36Eskişehir'in toprağındaki bu hazinenin gerçek bir enerji gücüne dönüşmesi ise ARGE'ye, mühendisliğe ve sabre bağlı.
