00:0015-30 kilometers mula sa surface ng Earth,
00:04matatagpuan ang isang napakahalagang layer ng gas
00:07na siyang nagdibigay proteksyon sa lahat ng buhay rito sa mundo.
00:13Ito ang tinatawag na ozone layer.
00:16Binubuo ito ng mga highly active molecule na tinatawag na ozone.
00:21Ang ozone layer ang nagsisilbing sunscreen ng Earth
00:24dahil kaya nitong i-absorb ang 98% ng delikadong uri ng ultraviolet o UV light,
00:32particularly ang UVC at UVB,
00:35na nagdudulot ng iba't ibang sakit sa mga tao,
00:39gaya ng skin cancer, pinsala sa mata, at bahinang immune system.
00:45Nakakasira din ang mga ito ng pananim
00:48at may negatibong epekto sa marine food chain.
00:51Kaya labis na nangamba ang mga sentipiko noong early 1980s
00:55nang madiskubre nila na ang ozone layer may butas sa pala.
01:00Makaraan ng mahigit apat na dekada,
01:03ano na nga ba ang lagay ngayon ng ating ozone layer?
01:11Dobson unit ang ginagamit para masukat
01:13ang dami ng trace gases gaya ng ozone sa atmosphere ng Earth.
01:17Ang isang Dobson unit ay katumbas ng 0.01 mm
01:22na kapal ng ozone layer sa temperaturang 0 degree Celsius
01:26at pressure na 1 atmosphere.
01:29Ang average amount ng ozone sa ating atmosphere
01:32ay 300 Dobson units, katumbas ng 3 mm.
01:38Noong 1979,
01:40nadiskubre na ang ozone layer natin
01:42ay numipis na sa 194 Dobson units.
01:47Lalo pa itong buba sa mga sumunod na taon.
01:50Hanggang noong 1985,
01:52ay 124 Dobson units na lang
01:55ang ilang bahagi ng ozone layer.
01:58Mas manipis pa sa dalawang magkapatong na ATM cards.
02:01Ang tinawag na ozone hole
02:04ay nadiskubre sa ibabaw ng Antarctica.
02:08Aabot sa 14.2 billion square kilometers
02:11ang lawak ito
02:12at nasakop ang buong kontenente.
02:15Batay sa isang pag-aaral,
02:17ang pagnipis ng ozone layer
02:19ay bunga ng chlorofluorocarbons
02:22o CFC,
02:23isang man-made chemical
02:24na ginagamit sa refrigerator
02:26at aircon.
02:28Inilalagay rin ito sa aerosol propellants
02:30o spray cans
02:31maging sa plastic products.
02:34Bilang produkto,
02:35ang CFC ay non-toxic
02:36at non-flammable.
02:38Bilang compound,
02:39stable ito
02:40kaya tinangkilik ng manufacturers.
02:43Pero dahil sa extreme chemical stability
02:45ng CFC,
02:46hindi ito nagbe-breakdown
02:48sa surface ng Earth
02:49at sa halip
02:50ay umaakit ito
02:51sa stratosphere.
02:52Kapag tinamaan ng ultraviolet radiation
02:55mula sa araw ang CFC,
02:56nagbe-breakdown ito
02:58at nagre-release
02:59ng substances
03:00gaya ng chlorine.
03:02Ang chlorine
03:02ay nagre-react
03:04sa oxygen atoms
03:04ng ozone
03:05kaya nasisira
03:06ang ozone molecules.
03:09Sa katunayan,
03:10ang isang chlorine atom
03:11ay kayang sumira
03:12ng hanggang
03:13100,000 ozone molecules
03:15bago ito
03:16makalabas
03:17ng stratosphere.
03:18Noong 1987,
03:20dahil sa pangamba
03:21ng mga tao
03:22sa ozone hole,
03:23binoo
03:24ang Montreal Protocol.
03:25Hagang sa kasalukuyan,
03:28ito ang nag-iisang treaty
03:29ng United Nations
03:30na sinunod
03:31ng lahat
03:32ng biyamro nito
03:32at bukod tanging
03:34naka-achieve
03:34ng universal ratification.
03:37Sa ilalim ng Montreal Protocol,
03:39nagpatupad
03:40ang ULN timeline
03:41para i-ban
03:42ang mga ozone
03:43depleting substances
03:44o ODS
03:45sa mga refrigerator,
03:47aircon,
03:48aerosal space
03:48at fire extinguishers.
03:51May binuuring
03:52multilateral fund
03:53para magbigyan
03:54ng financial
03:54at technical assistance
03:55sa developing countries
03:57na nag-transition
03:58sa mga
03:58alternatibong teknolohiya.
04:00Kasabay nito,
04:02ipinagpawal
04:02ang trade ng ODS
04:03sa mga bansang
04:04hindi kasabi
04:05sa UN.
04:07Dahil sa Montreal Protocol,
04:0898%
04:09ng ODS
04:10ang na-face-out.
04:11Sa tulong
04:12ng mga karagdagang
04:13treaties,
04:14unti-unti,
04:16our ozone layer
04:17is finally heating.
04:19Nitong September 7
04:20hanggang October 13,
04:222025,
04:23ang average
04:24na sukat
04:25ng Antarctic
04:25ozone hole
04:26ay kalimang
04:27pinakabalit
04:28na naitala
04:29simula noong
04:301992.
04:31Kung titignan daw
04:32ang record
04:33nitong mga nakaraang
04:34dekada,
04:35may sinyalis na
04:36nag-recover na
04:37ang ozone layer.
04:39At batay
04:39sa mga pag-aaral,
04:41pagdating ng taong
04:422066,
04:43ang ozone layer
04:44sa Antarctica
04:45ay babalik
04:46na sa dati
04:47nitong kundisyon
04:47noong 1980s
04:49bago na-diskubre
04:50ang ozone hole.
04:52Mangyayari din yan
04:53sa Arctic
04:54pagdating ng taong
04:552045
04:56at taong
04:572040 naman
04:58para sa iba pang
04:59bahagi ng mundo.
05:01Dapat ang daan
05:02na ang laki ng
05:03ozone hole
05:04ay pwedeng magbago
05:05kada taon
05:06dahil sa panahon.
05:07Nariyan pa ang
05:08hamo na dulot
05:09ng climate change.
05:10Kaya sana
05:11magpatuloy
05:12ang ating pakikisa
05:13at tayo
05:14naman ang
05:14pumotekta
05:15sa ozone layer
05:16na nagsisirbi
05:17nating depensa.
05:18Pero
05:19mangyayari lang yan
05:20kung mapapanatili
05:21ang mga pulisiyang
05:22nangangalaga
05:23sa ozone layer
05:24at susunod tayo
05:26sa mga panuntunan.
05:27Ako si
05:28Jun Van Rasyon
05:29baro sa djena inus.
