00:00Güneydoğu'daki Korkutan depremi ve olasılık senaryolarını Fırat Üniversitesi Jeoloji Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Ercan Aksoy ile konuşacağız.
00:09Sayın Aksoy canlı yayına hoş geldiniz efendim.
00:12Hoş bulduk. İyi günler ve yayınlar diliyorum ve geçmiş olsun diliyorum depremin etkilenenlere de.
00:18Peki efendim teşekkür ediyorum. Şimdi yerin 7.3 altında ifade ediliyor ve 5.4 büyüklüğünde bir deprem çevre ilerden de
00:29hissedildi.
00:30Öncelikle nasıl değerlendirdiniz bu depremi?
00:34Şimdi değerlendirebiliriz Feridun Bey.
00:37Aslında biliyorsunuz ülkemizde neredeyse her yıl orta büyüklükte yani bu 5.5 diyebileceğimiz büyüklüklerde deprem meydana geliyor.
00:49Bir yerden fazla. Bu da onlardan bir tanesi yani olan depremlerden bir tanesi.
00:54Neden? Çünkü diri faylar var bölgede.
00:58Yani işte 6 Şubat 2023'ü daha dün gibi hafızalarımızda.
01:03O zaman doğa dolu fay zonunun ana kırı üzerine deprem meydana geldi.
01:09Şimdi ise yine aynı sistem içerisinde Şanlıurfa'nın hemen yakın suzeyinde Bozova fayı var aktif olarak gösterilen faylar arasında.
01:24Kalecik fayı veya çalgan fayı olarak adlandırılan var.
01:28Samsat fayı var 2017 ve 2018'de deprem üretmiş yine bu büyüklükte.
01:38Yani bütün bu verilere baktığımız zaman aslında çok da anormal bir durum değil.
01:48Yani bunlar bölgenin aktif tektonik yapısıyla uyumlu olan depremler diye değerlendirebiliriz.
01:55Evet depremi yakın.
01:56Şimdi şöyle.
01:57Evet 7.4 kilometrede meydana gelmesi herhalde biraz daha fazla hissettirdi deniyor.
02:03Doğru mudur?
02:03Doğrudur Feridun Bey.
02:06Şimdi depremlerin nasıl hissedildiğini kontrol eden veya belirleyen birkaç faktör var.
02:13Bunlardan birisi de odak derinliği dediğimiz az öncesini telaffuz ettiğiniz 7.4 veya bizim zaten depremlere baktığımız zaman bölgede 5
02:23kilometre 7 kilometre arasında.
02:25Yani sığ depremler böyle olunca da daha geniş bir alandan hissediliyor.
02:30Aslında bunlar korkulacak depremler değil.
02:33Dediğim gibi şöyle kayıtlara bakıyoruz.
02:352018'de 4,9.
02:372017'de 5,7.
02:39Yani bundan daha büyük.
02:41Yani bu şeyin doğru orantılı.
02:425,1.
02:44Evet yani binanızın yapısı da onun depreme dayanıklı bir şekilde yapılıp yapılmadığıyla korku herhalde doğru orantılı olsa gerek değil mi?
02:54Evet ilave yapabilir miyiz?
02:56İziniz olursa sizin dediğinize.
02:59Şöyle elbette binanız çok önemli.
03:02Ama binanın ne tür bir zemin üzerine yer aldığı da önemli.
03:06Yani oturduğu zemin kayalık mı, dolgu zemin mi?
03:11Bu da depremin etkisini büyütüyor.
03:14Yani şimdi depremin bir büyüklüğü var Feridun Bey.
03:17Örneğin 5,4 diyoruz bunda.
03:20Ama bunu çevredeki yerleşim alanlarında hepsi aynı büyüklükte hissetmiyor.
03:27Zaten hissedilene şiddet adı veriliyor.
03:31Yani etkisinin bu binanızın çok katlı, az katlı olup olmamasına, zemine ve binanızın yapımına bağlı.
03:41Anlıyorum.
03:42Peki bunun için artçı ya da normal deprem diyebiliyor muyuz?
03:47Bunun yok.
03:48Normal bir deprem diye adlandırmak lazım.
03:51Artçı değil.
03:52Çünkü 6 Şubat 2023'te Doğadolu Faizon'un ana kılı üzerinde meydana geldi depremler.
04:01Bunlarsa bölgenin kendine özgü depremsellikleri, dediğim gibi Samsat fayı üzerinde meydana gelen depremler var.
04:10İşte 2008'den beri devam eden, 17-18'de meydana gelen en son 8 yıl önce.
04:17Şöyle diyebiliriz, nasıl ki 6 Şubat'ta ilk önce Pazarcık merkezli deprem meydana geldi.
04:26Arkasından kuzeyinde Elbistan tarafındaki kırık harekete geçti, fay harekete geçti.
04:34İki deprem 9 saat arayla yaşadık.
04:36Şimdi buradaki fay yapısına da baktığımız zaman bölgedeki en uzun fay, Bozova fayı biraz güneyde kalıyor şimdiki depremin o dağına
04:46göre.
04:47Ama kuzeyinde işte kalecik depremi, çalgan depremi gibi değişik isimlerle isimlendirilen faylar var.
04:54Biraz daha kuzeyinde Adıyaman'a doğru gittikçe Samsat fayı var.
04:59Yani bunlar 50-70 kilometre uzunluklarında faylar.
05:05Bunların ne kadarlık bölümünün kırıldığıyla ilişkili olarak yaşanan depremler.
05:11Yani bir nevi enerji boşalması gibi mi algılayalım?
05:14Kesinlikle öyle.
05:15Büyük depremi tetikler mi?
05:17Yok çünkü şöyle, Feridun Bey az önce konuştuklarımıza şöyle bir ilave yapalım.
05:24Depremin büyüklüğünü kontrol eden faktörlerden bir tanesi de fayın ne kadarlık bölümünün kırıldığı.
05:326 Şubat'ta 2023'te Pazarcık'tan başlayarak Since'ye kadar yani Çelikan'ın ilerisinde Malatya'nın güneyine kadar 400 kilometrenin üzerinde bir
05:43bölüm kırıldı.
05:44Yani kırıla kırıla ilerledi, arka arkaya pek çok deprem yaşadık.
05:49Halbuki bunlar o boyutta faylar değil.
05:53Yani onun için bunlardan sonra tekrar korkutucu işte 7 olabilir mi gibi 7'nin üzerinde olabilir mi?
06:01Yani şu anda elimizdeki mevcut veriler böyle bir durumun gerçekleşmeyeceğini gösteriyor.
06:07Evet bundan önceki bültende de sizin gibi değerli bir hocamızı ağırlamıştık.
06:12Bununla da konuştuk yani yeterli bir bilince sahip miyiz yoksa daha çok yol kat etmemiz gerekiyor mu?
06:20Özellikle deprem ülkesi bir coğrafyada.
06:25Maalesef yeterli düzeydeyiz diyemeyeceğim.
06:29Almamız gereken yol var.
06:32Bunu almamamız için de bir sebep yok aslında Feridun Bey.
06:35Değil mi?
06:36Tamamen evet yani benim kişisel olarak üzüntüm bu yönde.
06:42Neden her depremde bu sıkıntıları yaşıyoruz?
06:46Çünkü depremin nasıl meydana geldiği biliniyor.
06:51Aktif faylar biliniyor.
06:53Bakın bu faylar üzerinde 2023 depreminden sonra bir proje başlatıldı.
07:01Türkiye diri faylarının paleosismolojik özellikleri diye.
07:05Yani deprem üretme potansiyeline sahip diri faylarımız çalışılıyor.
07:11Bunlardan birisi de bozova fayı.
07:13Üzerinde bilim insanları çalışmalar yapıyor.
07:17İşte Malatya fayı, Hatay civarındaki faylar.
07:20Pek çok fay çalışılıyor.
07:21Yani aslında depremlerin nerede meydana geldiği bilindiğine göre faylar.
07:27Yapı stoğumuzu biz buna uygun olarak yapmamız lazım.
07:31Demin de konuştuk.
07:32Biz artık zemine uygun yapı.
07:36Bir de yapıyı mühendislik hizmetlerine uygun şekilde yapmamız lazım.
07:42Sıkıntımız bu yönde oluyor.
07:45Yani binalarımıza güvenemiyoruz.
07:47Yani zemine uygun yaparsanız, uygun planlama, yani planlar veya uygulamada.
07:57Çünkü Feridun Bey çok bileşenli bir olay depremde.
08:02Zemin etkiliğinizi doğru yaptınız.
08:05Planınız da doğru.
08:07Fakat uygulamada işçiniz demir hatalı bağlarsa veya betonunuz hatalı dökülürse, betonu sulandırırsa, orada döken kişi kolay işleyebilmek için, dayanımını yüzde
08:20otuz, yüzde kırk daha baştan düşürmüş olacaksınız.
08:24Yani bu bilince varmamız lazım.
08:26Ben şöyle diyorum, hayatı ciddiye almazsanız özellikle tabiatla ilişkilerinizde, deprem, sel bize şunu gösteriyor işte Nepal'de olan olayları da yaşadık
08:37birkaç ay önce daha.
08:40Tabiat sizi hiç ciddiye almaz.
08:42Yani önünde duramazsınız.
08:43Dere yatağına ev yaparsanız ev yıkılır.
08:46Yıkılır.
08:47Fayın üzerine ev yaparsanız, fay üzerinde yer değiştirmeleri olduğu zaman yıkılır.
08:52Zemine uygun yapmazsanız yıkılır.
08:54Yani demirini bağlarken, betonunu dökerken, hani biz şimdi bina yaparken diyoruz ki, beton harma binayı beceremedik.
09:03Neden beceremedik?
09:04Çünkü birden fazla parametre var.
09:07Hepsi bir araya gelince sağlam bina ortaya çıkıyor.
09:10Betoncunuz, demirciniz, kalıpçınız.
09:13E bunu da çözemedik.
09:15Bakın 99 depremini yaşadık.
09:18Neredeyse 30 sene geçiyor.
09:20Yani o zamanlar başlasaydık bazı şeylere, artık herkes ustayım diye çıkmamalı.
09:25Yani kalıpçınız, o depremi, binayı pardon, yapan ustanız kayıtlı olmalı, bilinmeli ne olduğunu.
09:35Ben böyle düşünüyorum.
09:37Yani çözememek için gerek olun, bir engel yok.
09:42Ama niyet ve uygulamaya geçmemiz lazım.
09:45Kesinlikle, kesinlikle.
09:46Bilinç çok önemli.
09:48Hocam son olarak şu an Nurfa halkına ne söylemek istersiniz?
09:51Bundan sonra artçılar da devam eder mi?
09:54Nasıl hareket etsinler?
09:55Şöyle diyebiliriz, artçılar elbette olacak.
10:00Sonuçta 5,4 büyük nebi deprem.
10:02Ama en büyük artçı aşağı yukarı bir mertebe düşük olacak.
10:06Yani 4,5 civarında diyebiliriz.
10:09Böyle olunca bunlar yıkıcı depremler değil.
10:12Yani bu da yıkıcı deprem değil.
10:14O yüzden insanlar sakin kalmalı.
10:17Burada sorun ne?
10:20Binalarımıza güvenmeliyiz.
10:21Eğer daha önceki depremlerde, 6 Şubat depremlerinde hasar görmüş,
10:26buna rağmen insanlar binalarını güçlendirmemişlerse,
10:30bunu görmezden gelmişlerse,
10:32tabii ki bu büyüklükteki depremler de yıkıcı olabilir.
10:35O tür binalar için.
10:37Kesinlikle.
10:38Benim diyeceklerim bunlar.
10:39Yani endişe edecek.
10:40Tekrar 6 Şubat'ta olduğu gibi 7, 7'nin üzerine depremler üretecek faylar değil bunlar.
10:46Anlıyorum.
10:46Hocam çok teşekkür ediyorum.
10:48Diğerli açıklamalarınızı canlılarla paylaştınız.
10:50Estağfurullah.
10:51İyi günler ve yayınlar diliyorum ben de.
10:54Hoşçakalın.
10:54Çok sağolunuz.
10:55Fırat Üniversitesi.
