- 2 saat önce
Tarihçi Yazar Mustafa Armağan: Şehadetinin 100. yılında İskilipli Atıf hocayı anlattı
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Evet, Muhammed Can Bulut da yeniden bağlantı sağlandı.
00:03Şimdi hemen gidelim, efendim İskilipli Atıf Hoca ile alakalı bir alma programı ve söz Muhammed'de.
00:13Vefatının 100. yıl dönümünde İskilipli Atıf Hoca Ankara'da düzenlenen Hafızayı Onarmak adlı panelde anıldı.
00:20Peki İskilipli Atıf Hoca kimdir? O döneme nasıl bir damga vurdu? Eserleri nedir?
00:25Ve bu tüm cevaplarıysa tarihçi yazar Mustafa Armağan bizler için cevaplayacak. Yayınımıza hoş geldiniz.
00:33Hoş bulduk, sağ olun.
00:34Teşekkür ediyoruz. Öncelikle ağzınıza sağlık. İskilipli Atıf Hoca kimdir ve o döneme nasıl bir damga vurdu?
00:41İskilipli Atıf Hoca klasik Osmanlı medreselerinde yetişmiş olan ve İstanbul medreselerinde Sultan Vahdettin tarafından da tayin edilmiş olan bir alim.
00:53Osmanlı'nın en büyük alimlerinden değil ama önemli son dönemin önemli alimlerinden birisi.
01:00Fakat sadece kitap yazmak, sadece talebe yetiştirmekle meşgul olmadı.
01:08Aynı zamanda sosyal bir takım sorumluluklar da üstlendi.
01:14Öğrencileri örgütledi. Özellikle işgal döneminde İngiliz işgal komiserliğine giderek bu işgalin hukuksuz olduğunu, yanlış olduğunu, bunun kabul edilemeyeceğini bizzat söyleyecek
01:28kadar cesur bir insandı.
01:31Aynı zamanda Medrese-i Müderrisi'nin yahut Teali İslam Cemiyeti daha önceki adıyla bu cemiyetin başkan vekili olduğu Mustafa Sabri
01:44Efendi başkandı.
01:45Ve bu cemiyet hem ilim adamlarının özlük haklarının savunulması, onların durumdan iyileştirilmesi, bir takım problemlerin, tayin vesaire onların düzenlenmesi,
01:58hem de onların haklarının yani cemiyette daha iyi tanıtılması, aynı zamanda da topluma bilgiler neşredilmesi hususunda çalışmalar yaptı.
02:09İşte Beyan-ül Hak'ta, Sebil-ül Eşat'ta, bunlar Mehmet Akif'in de yazdığı dergilerde çalışmalar yayınladı.
02:19Aynı zamanda İslam yolu diye, şeriat medeniyeti diye çeşitli kitaplar kaleme aldı.
02:28Bunların hepsi toplasak böyle bir büyük cilt olacak hacimde.
02:32Fakat 1923 sonrasında yani kurtuluştan sonra bir on yıllık proje kendisi geliştiriyor.
02:42Diyor ki ben on yıl içinde insanıma İslam'ı, Müslümanlığı, basit doğru temeller üzerinde anlayabilecekleri şekilde küçük risaleler yayınlayayım.
02:53Çünkü o zaman İngiliz işgalinin arkasından İngilizlere benzemeye çalışan, Fransızlara benzemeye çalışan bir takım tipler var.
03:02Kadınlar yavaş yavaş çarşafları, kollarını açmaya başlamışlar.
03:06Bilmem, erkekler Fransız, İngilizler gibi giyinmeye başlamış.
03:14Biraz artık bu şeyler, İslami hassasiyetler gevşemiş.
03:20Bunun üzerine İslam'da gavura benzemenin hükmü, işte Frank Mukabirlikliği ve Şapka gibi bir miktar kitap yayınlıyor.
03:32Bunlar küçük, böyle 32 sayfalık ufak ufak kitaplar.
03:35Ve bu kitaplar o dönemde Marif Nezareti, yani Milli Eğitim Bakanlığı tarafından onaylanmak durumunda.
03:43Yani siz kitap yazdınız, ben istediğim gibi bastırırım.
03:47Yok, o korsan oluyor.
03:48Marif Nezareti sana bir numara veriyor ve o numaraya göre, tıpkı şimdiki Barkot gibi ya da İsebene gibi, o numaraya
03:58göre yayınlıyorsun.
03:59Ve kitabın üzerinde de şunu yazıyorsun, Marif Nezareti ummiyesince kabul edilmiştir.
04:06Şimdi bu kitapların üzerinde bu ibare var.
04:09Ayrıca da kitaplar yayınlandığında, yani şapka giymeyin, bilmem işte açık gezmeyin, bilmem tesettürün, önemini anlattığı kitapların arkasından Marif Nezareti taltifname
04:24gönderiyor.
04:25Yani onu, aferin, iyi yapıyorsun, iyi gidiyorsun diyor.
04:29Şimdi bütün bunlar yapılıyor.
04:311924 yılında yayınladığı Frank Mukallitliği ve şapka adlı kitabı yayınlandığı tarihte yine aynı şekilde taltif ediliyor.
04:41Ne zaman ki 1925'in Kasım ayında şapka kanunu çıkıyor.
04:47Şapka kanununa muhalefet edenler cezalandırılır hükmü gereğince, İskirip Hatıf Hoca 1924'ün başlarında yayınladığı kitaptan dolayı mahkemeye celbediliyor.
05:04Neden? Çünkü şapkaya bazı isyanlar olmuş Erzurum'da, Kayseri'de, Rize'de.
05:11Bunlardan bazıları sorgulandığında ya ben İskirip Hatıf Hoca'nın kitabını okumuştum diyenler oluyor.
05:17Bunun üzerine İskirip Hatıf Hoca'yı bu kitabı yazdığı tarihte kanun olmadığı halde, kanunlar makabline şamir olamaz hükmü hukukun temel
05:30üstürü olduğu halde yani çıktığından, çıkmasından önce geçerli değildir.
05:37Kanun çıktığı tarihten yürürlüğe girer.
05:39Bu kural da aşılarak İskirip Hatıf Hoca senin kitaplarında bunlar okudu, ondan isyan ettiler diyerek mahkemeye alınıyor Ankara'da.
05:52Önce Giresun'da alınıyor, Giresun'dan beraat ediyor, sonra Ankara'ya götürüyorlar.
05:55Ve Ankara'da bu suçun idamı gerektiren bir suç olmadığı anlaşıldığı için de işin içine İstiklal Savaşı yıllarında
06:09işte Değerli İslam Cemiyeti bir beyanname attırmıştı Yunan tayyarelerinden.
06:16O beyannamenin altında seninle imzan var denilerek kendisine bu sefer yandan başka bir itham.
06:21Çünkü bu suçun bir suç olmadığı, cezai gerektiren bir suç olmadığı anlaşıldığı için
06:30yandan böyle bir şey yapıyorlar, pabuççu muştası gibi bunları sokuşturuyorlar.
06:35O da diyor ki, o tarihte ben Yunan tayyarelerinden atılan bildirinin altında imzam yok.
06:43Bu cemiyetimizde, Değerli İslam Cemiyeti'nde konuşuldu.
06:46Fakat beşe beş kaldı. Ben başkandım, başkan olarak ben hayır oyu kullandım ve bunun cemiyetin
06:54beyannamesi olarak yayınlanmasına karşı çıktım.
06:57Ve bu haber, yine bizden habersiz konsan yayınlanmış olan bu beyannameyi de ertesi gün
07:03Vakit gazetesinde tekzip ettim.
07:06Tekzipnamem orada duruyor.
07:08Tekzipnameyi gösteriyor mahkeme heyetine.
07:12Sus, çok konuşma, bilmem ne diyerek salondan çıkartılıyor.
07:16Şimdi bu anlaşılıyor ki, İskilip Atıf Hoca bir şekilde susturulmak isteniyor.
07:24Ve hani kurdun kuzuya söylediği gibi, suyumu bulandırıyorsun, ben yukarıdayım, fark etmez.
07:31Sen yukarıdasın, ben aşağıdayım.
07:33Fark etmez meselesinde olduğu gibi bir şekilde bir sembol olarak onun idamı şey yapıyor.
07:40Ve savcı, İskilip Atıf Hoca'ya on beş yıl kürek cezası istiyor.
07:47Kürek cezası, ağır hapis cezası anlamına geliyor.
07:50Hücre cezası gibi.
07:53Fakat mahkeme, savcının istemediği ve mahiyet itibariyle tamamen farklı olan bir ceza, idam cezası veriyor.
08:01Tabii ki savcı bir idam cezası istemedi.
08:03Hapis cezası istedi.
08:05Ve eğer hapis cezası alsaydı, 1933 yılında genel af ilan edildi.
08:11Bu genel aftan faydalanıp dışarıya çıkacaktı.
08:14Kaç yıl yatacaktı?
08:15Yedi yıl yattıktan sonra hürriyetine kavuşacaktı.
08:18Ama idam edilmesi büyük bir skandaldır.
08:20Hukuk tarihimize geçecek bir skandaldır hatta.
08:25Şuna sormak istiyorum.
08:26İskilip Atıf Hoca'yı bir adalet kurbanı olarak bir zulme uğramış bir şehit olarak yad etmek bugün bu toplantıda çok
08:40değerli bir katkı oldu.
08:42Kamuyu bu İskilip Atıf Hoca için ikiye bölünmüş durumda.
08:46Bunun temel sebebi nedir ve son olaraksa hocayla ilgili doğru bilinen yanlışlar nelerdir?
08:52Çok yanlışlar var.
08:56Yani ikiye ayrılmasının sebebi resmi tarih onu bu şekilde şey yapıyor.
09:03Yani inkırap düşmanı, kemalizm düşmanı, Atatürk düşmanı diye onu şey yapıyor.
09:14Halbuki böyle bir derdi yok adamın adamın bir ilim adamı olarak.
09:18Zaten medreselerde kapatılmış bir geçim kaynağı da kalmamış.
09:22Bari diyor kitap yazarak ben yavaş yavaş kendime bir geçim kaynağı bulayım ve fikirlerimi de toplumda paylaşayım.
09:29E bu böyle bir insana teşekkür edilmiş.
09:34Faktiyle kendisi bunları yayınladığı zamanlar tatip edilmiş.
09:40Ama burada atılan iftiralar ve onun hak etmediği bir ceza gelmiş.
09:50Şimdi burada İskilip Atatürk Hoca meselesi den çıkartalım olayı.
09:56Genellikle istiklal mahkemeleri adil miydi?
09:58İstiklal mahkemede gerçekten mahkeme miydi?
10:01Yoksa Fransa'daki o terör mahkemeleri gibi bir rejimin kurulması için
10:08ayaklarına dolanacak taşların hepsini tasfiye etmek için kurulmuş olan bir bu dozer miydi?
10:15Bunu şey yapalım şimdi istiklal mahkemelerinde kimisi bin beş yüz kişi asıldı diyor.
10:21Kimisi beş bin diyen var bilmem ne işte daha az veya çok diyen var.
10:25Önemli değil biz burada sayı yarıştırmıyoruz sonuçta.
10:29Ama adil olmayan bir şekilde bir yargılama yapıldıysa bunun iade-i muhakemesi ya da kamuoyunda aklanması
10:40Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından gerçekleştirilebilir.
10:43Nasıl ki yirmi yedi Mayıs ve yatsada yargılamaları Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından
10:49keennem yekün ad edildi.
10:52Yatsada kararlı keennem yekün ad edildi.
10:55Yani yokmuş gibi.
10:56Bu kararlar verilmemiş gibi kabul edildi.
10:59Ve bu TBMM'nin verdiği oylamayla verdiği bir karar.
11:05Şu anda Adnan Menderes işte şu suçtan mahkum oldu falan diyemezsiniz.
11:12Çünkü böyle bir suç yok.
11:13Yani o mahkeme kararı keennem yekün ad edildiği için ortadan kalktı.
11:18Demek ki bu olabiliyor.
11:20Nazım Hikmet vatan haini olarak ben çocukluğumda gençliğimde öyle tanıdık.
11:26Ama ne oldu?
11:27İki bin yedi yılında zannediyorum AK Parti hükümeti zamanında.
11:30Onun tekrar Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığına geçmesi için bir düzenleme yapıldı.
11:36Ve bütün o 1951'den 2007'ye kadarki vatan haini bilmem işte ülkeyi şöyle yaptı böyle yaptı komünist gibi iddialar çöktü.
11:48Şimdi demek ki toplumlar zaman içinde rehabilite edebiliyorlar kendilerini.
11:54Geçmişteki hataları düzeltip onları yeni bir ışık altında görme kabiliyetine sahip.
12:03Bu toplum olmanın zaten olgunlaşmanın bir gereği.
12:07Toplumlar olgunlaşan varlıklar.
12:10Böyle aynı duvar gibi yüz yıl önce yaptın aynı kalacak diye bir şey yok.
12:14Şimdi biz diyoruz ki yüz yıl önce adil olmayan bir mahkeme kararı var.
12:19Nasıl Nazım Hikmet nasıl efendim Sabahattin Ali ki Sabahattin Ali biliyorsunuz o da uzun yıllar hapislerde yattı kafası taşla ezildi.
12:29Şimdi o zaman ne dediler bu yurt dışına kaçarken efendim işte kaçakçılar öldürdü falan dediler.
12:38Sonradan anlaşıldı ki bu iş bizim istihbarat örgütü tarafından planlanmış olduğu ortaya çıktı.
12:45Bunu Kılıçdaroğlu da zaten CHP Genel Başkanı'yken kabul etti.
12:49Dolayısıyla toplumlar öğrenir.
12:51Toplumlar biraz geç de olsa öğrenir.
12:53Biz de diyoruz ki İskilip ve Hatıf Hoca özelinde bu dönemde mağdur edilmiş, hakkı yenmiş olan kişilerin bunlar İslamcı olabilir,
13:07solcu olabilir, savcı olabilir, milliyetçi olabilir, liberal olabilir hepsi için bir genel bir değerlendirme yapılsın.
13:14Ve istiklal mahkemelerinin kararları da bu anlamda kendine miyekun ad edilsin.
13:19Benim talebim bu.
13:22Bugün veya yarın gelecekte ve gündemde olacak olan bir mesele.
13:27Hakikatin zamanı yoktur.
13:28Hakikat zamansız bir gerçekliktir.
13:32Bugün olmazsa 10 yıl sonra, 100 yıl sonra yine bu meseleler konuşulacak.
13:38Ve hakikat iade edilene kadar, adalet yerini bulana kadar bu tartışmalar sürecek.
13:45Ne zaman ki biz onlarla helalleşip bu meseleyi bir kenara koyma iradesini gösteririz, o zaman bu kavga da bitmiş olur.
13:55Reali görüşleriniz için çok teşekkür ediyoruz.
13:58İskilipli Atıf Hoca'nın vefatının 100. yıl dönümünde Ankara'da düzenlenen panelde bizlerin konuğu da tarihçi yazar Mustafa Armağan'dı.
14:07Mustafa Armağan, İskilipli Atıf Hoca'yı bizler için anlattı diyelim.
14:12Sözü ise yeniden Ankara'dan sizlere bırakalım.