00:19TOROSLAR
00:20Toroslarda develeriyle yürüyen son görüklerle Berlin'de şirket kuran dördüncü kuşak girişimci.
00:26Aslında aynı hikayenin iki ucu.
00:29Türklerin göçebeliği bitmedi. Sadece çadırdan pasaporta taşındı.
00:33Göçebelik de ulaşım başlı başına değişti, modernleşti.
00:38Bu göçebe hayatın, göçebeliğin getirdiği bir yaşam biçiminin bugüne aktarılmış bir hafızası muhakkak vardır.
00:46Yörük kelimesi yürümek fiilinden geliyor ve yürüyen anlamına geliyor.
00:50Sözlükte karşılığı göçebe, göçer ev, göçer. Yani Türk kültüründe hareket bir kimlik meselesi.
00:57Avrupa'ya göç eden ilk nesil buraya kalıcı olarak gitmediğini düşünüyordu.
01:02Yani gidip çalışıp paramızı kazanıp tekrar geri döneceğiz.
01:06Bu kimliğin yaşayan son temsilcileri hala TOROSlarda.
01:09Oğuzların kayı boyuna mensup kabul edilen sarı keçililer,
01:13Akdeniz kıyısındaki kışlaklarla İç Anadolu yaylaları arasında mevsimlik göçlerini sürdürüyor.
01:19Bu yılda yaklaşık 200 sarı keçili ailesi 20 gün süren yaz yurdu göçüne çıktı.
01:26Yaklaşık 70 bin küçükbaşla yola çıkan ailelerin bazıları modern araçları tercih ederken,
01:33bazıları hala 100 yıllık geleneği sürdürerek develerle yolculuk ediyor.
01:37Ancak rakamlar açık.
01:39Bin yıllık konar göçer hayat bugün yalnızca birkaç yüz aileye sığmış durumda.
01:44Klasik göçebelik bitmek üzere.
01:46Peki göç kültürü de mi bitti?
01:48Cevap hayır.
01:49Sadece şekil değiştirdik.
01:51Eskiden Avrupa'daki temel merkezler Almanya, Fransa, Hollanda, Belçika, İngiltere, Amerika gibi ülkeler başlaydı.
02:01Şimdi bazı başka ülkelerde artık yoğunlaşmaya başladık.
02:05Bunlardan bir tanesi de Orta Asya'daki ülkelere gidilmesi.
02:10Ya da diyelim ki Güneydoğu tarafında Japonya'da bulunmamız, Kore'de bulunmamız, birçok o ülkelerde de Türk vatandaşları bulunmaktadır.
02:18Artık küresel dünya o kadar hızlı gelişiyor ki bir Türk arkadaşımızın, bir Türk vatandaşının yaşamış olduğu ülkede her zaman bir
02:27Türk büyükelçisi edasıyla da hareket etmektedir.
02:30Türkiye'ye temsil etmektedir.
02:32Bugünün göçebesi deveyle değil, uçakla yolculuk ediyor.
02:35İşte son veriler.
02:37TÜİK'in 2025 verilerine göre Türkiye'den yurt dışına 403.216 kişi göç etti.
02:43Bu rakam bir önceki yıla göre %5 daha az.
02:47Bunların 155.119'u Türk vatandaşı.
02:50Dikkat çeken ayrıntı ise yaş.
02:52Yurt dışına gidenlerde ilk sırada %14.3 ile 25-29 yaş grubu var.
02:58Yani göç eden, eğitimini tamamlamış, iş hayatına yeni atılan genç nüfus.
03:03En çok göç veren şehir ise İstanbul.
03:06Yurt dışına gidenlerin %35.4'ü bu şehirden ayrıldı.
03:11Bugün oradaki Türkler hem iş kurarak hem okuyarak, üniversite okuyarak, siyasete orada aktif olarak katılanlar var.
03:20Şimdi hayatların her alanında, her noktasında bir Avrupalı kimliğiyle aynı zamanda, bugün orada Avrupa'da bambaşka bir kültür, bir kimlik tabii
03:31ki ortaya çıkıyor.
03:32Madalyonun öbür yüzü de var.
03:342025'te Türkiye'ye göç edenlerin sayısı %25.2 artışla 393.829'a yükseldi.
03:43Bunların 91.952'si Türk vatandaşıydı.
03:46Yani hem gidenler hem dönenler var.
03:49Hareket hiç durmuyor.
03:50Her göç eden ya da her göç eden kişinin bazı zorluklar yaşıyorlar ve bu zorluklardan da ağır bedeller ödeyen arkadaşlarımız
03:59da var.
04:00Çünkü hayranlıkla baktığı Avrupa artık o eski Avrupa olmadığını gördüğü zaman.
04:05Türk göçünün en belirgin özelliği tek bir coğrafyada yoğunlaşması.
04:10Dışişleri Bakanlığı'na göre yurt dışında yaşayan 7.5 milyona aşkın vatandaşın yaklaşık 6 milyonu Batı Avrupa'ya yerleşmiş durumda.
04:18Kesin dönüş yapan yaklaşık 3 milyon kişiyle birlikte bu mesele 10.5 milyonluk bir kitleyi ilgilendiriyor.
04:25Almanya tabi ki 2. Dünya Savaşı'ndan sonra büyük bir yıkımla karşı karşıya kaldığı için onun ayağa kalkması adına çok
04:33büyük bir enerji sarf edildi.
04:35Zirvede 1960'larda başlayan işçi göçünün kalbi Almanya var.
04:40Alman Federal İstatistik Ofisi'ne göre 2024'te Almanya'daki Türkiye'ye kökenli nüfus 3 milyonu aştı ve Türkler ülkenin en büyük
04:49göçmen topluluğu oldu.
04:50Bu nüfusun yaklaşık 1 milyon 385 bini yalnızca Türk vatandaşı, 1 milyon 638 bini Alman pasaportlu, 338 bini ise çifte
05:01vatandaş.
05:02Almanya'yı başka Avrupa ülkeleri izliyor.
05:04Fransa'da 700 bin, Hollanda'da 500 bin Türk vatandaşı yaşıyor.
05:08Avrupa dışında ise yaklaşık 300 bin kişiyle ABD'ye öne çıkıyor.
05:12Peki Türkler neden hep aynı bölgelere yöneliyor?
05:15İlk gidenler yani öncüler muhakkak ki arkaya dönük geçmişe dönük bir hikayeleri vardı ve onlar tabii ki bir geriye dönük
05:24okuma yapabildikleri için geldikleri kültürü orada çok daha güçlü bir şekilde yaşatabilmek ve yok olmamak için,
05:31asimile olmamak için belki kendi ülkesinde yaşayan ve daha görece kültürü, yapısı, inançları tehdit altında olmayanlara göre çok daha yüksek
05:40bir kalkan üretmek durumunda kaldılar.
05:43Cevap göçün tarihinde saklı.
05:461961'de Almanya ile imzalanan iş gücü anlaşmasıyla başlayan süreç zincirleme bir göç ağı oluşturdu.
05:53Önce işçi gitti sonra ailesi, sonra akrabası, sonra köylüsü.
05:58Bu tarihteki oba ve aşiret düzeninin modern bir yansıması.
06:03Türk tek başına değil, topluluğuyla göç ediyor.
06:05Bu da Berlin, Köln, Hamburg, Frankfurt ve Stuttgart gibi şehirlerde yoğun Türk mahallelerinin doğmasına yol açtı.
06:14Türk diasporasının kaybolmayacağını şöyle söyleyebiliriz.
06:18Ne kadar Türkiye'ye göç eden sayılar 110 milyona geçse de,
06:23mesela bulunduğum şehirde, Boston'da yıllar öncesinde tarihsel bir hatıra vardır.
06:29Osmanlı zamanında burada 3 tane gemi hapsediliyor ve buradaki o Türk vatandaşları bu bulunduğumuz şehre Osmanlı'ya benzeyen, İstanbul'a
06:41benzeyen birçok mahalleler var.
06:43O kişiler burada da tarihi izler bırakmışlar.
06:47Bugünse tablo değişiyor.
06:49Yeni kuşak göçmenler, mühendisler, doktorlar, yazılımcılar ve akademisyenler.
06:54Hollanda, İngiltere, Kanada ve Körfez ülkeleri gibi daha farklı rotalara yöneliyor.
06:59Türklerin gittikleri ülkelere çabuk uyum sağladığı sıkça söylenir.
07:03Gerçekten öyle mi?
07:04Kendi kültürlerinden çok büyük kayıp olduğunu söylememiz güç.
07:09Normalde kendi kültürlerini evet yaşıyorlar, Alman kültüründen de almış oldukları var.
07:15Hayatın pek çok noktasında siyasete katılmak gibi pek çok noktada kendilerini daha farklı göstermeye başladılar.
07:23İşte Almanya'daki siyasete katılım veya oralarda en azından kendi geleceklerini daha güçlü bir şekilde inşa edebilmek adına toplu hareket etmenin
07:33gücüne olan inancın arttığını da görüyoruz.
07:36Bu konuda iki farklı tablo var.
07:38Bir yanda ekonomik başarı.
07:40Almanya'da sayıları 100 bini aşan Türkiye kökenli girişimcinin yaklaşık 400 bin kişiye istihdam sağladığı ve yıllık 50 milyar avroluk ekonomik
07:49değer ürettiği belirtiliyor.
07:51Siyasette de varlık güçlü.
07:53Avrupa genelinde 2500'den fazla Türk kökenli siyasetçi görev yapıyor.
07:58Uzmanlar bu hızlı uyumu Türk kültürünün pratik yapısına bağlıyor.
08:02Göçebe gelenekten gelen uyum refleksi, esnaflık ve ticaret becerisi, aile dayanışması.
08:08Yeni doğan nesil, yani burada doğup büyümüş olan nesle baktığımızda onların da Türkiye'ye büyük bağlılık gösterdiklerini ve Türk kimliğine
08:17özellikle bağlı olduklarını söylememiz mümkün.
08:20Ancak uyum tartışmasının diğer yüzü de var.
08:23Özellikle Almanya'da ilk kuşaklar için dil, eğitim ve kültürel mesafe uzun yıllar boyunca tartışma konusu oldu.
08:30Bazı araştırmacılar Türk toplumunun ekonomik olarak hızla yerleştiğini, ancak sosyal ve kültürel olarak kendi içine kapanık kaldığını savunuyor.
08:39Yani hızlı uyum tezi yaşanan tecrübeye göre farklı yorumlanıyor.
08:44Kendi dilinden, kendi kültüründen, kendi ırkından olanlarla bir arada olmak daha güvende hissettiriyor göç edenleri.
08:52Tüm bunların üstesinden gelebilmek için o coğrafyaya uyum sağlamak adına sizden olanlarla bir arada olmak her zaman için insanları daha
09:00mutlu ettiği ve daha güvende hissettirdiğini söylememiz mümkün.
09:05Milyonlarca kişilik bir nüfus.
09:07Peki neden Yahudi, Ermeni ya da Rum diasporaları gibi politikaları yönlendiren bir güce dönüşemiyor?
09:13Çocuklarımız işte burada inançlarını kaybetmesin, Hristiyan kültürüne alışmasın vesaire gibi bir tabloyla bakıldığı için bu sosyalleşme veya dernekleşme, vakıflaşma anlamındaki
09:27çabalar belki o ilk nesillerde çok düşük seyretti.
09:31Orada bir sosyal zeminde bir işte dernek kurma, vakıf kurma veya burada bir kültürel birlik oluşturarak birlikte hareket etme ve
09:43bir en azından siyasete karşı, devlete karşı veya oranın otoritelerine karşı belki biraz daha kendilerini güçlü hissettirecek bir takım oluşumlara
09:54veya organizasyonlara gitme gereği belki bu anlamda çok duymadılar.
09:58Uzmanlar bu sorunun cevabını birkaç başlıkta topluyor.
10:01Yeni nesil için üç farklı model ortaya çıkabilir. Birisi erime. Türkiye ile kültürel bağı giderek zayıflayabilir.
10:10Türk kimliğini birkaç kuşak sonra yalnızca aile geçmişin olarak kalır.
10:15Birincisi göçün kökeni. Türk göçü bir işçi göç olarak başladı. İlk kuşak kendini kalıcı değil geçici görüyordu. Misafir işçi anlayışı
10:24yatırımın Türkiye'deki köye, eve, tarlaya yapılmasına yol açtı.
10:28Kök salmak bir kuşak gecikti.
10:31İkincisi bölünmüşlük. Yurt dışındaki Türk toplumu siyasi, dini ve etnik çizgilerle parçalı bir yapıda.
10:37Türkiye'deki siyasi kutuplaşma Avrupa'daki dernek ve vakıflara da taşınıyor. Tek sesli bir lobi yerine birbirine rakip onlarca yapı ortaya çıkıyor.
10:46Aileler oralarda çocuklarının daha iyi eğitimler alabilmesi ve aldıkları eğitimlerle hayatın her alanında daha fazla söz sahibi olabilmesi adına bir
10:55çaba ortaya koymaya başladılar.
10:57Üçüncüsü kuşak kopukluğu. Üçüncü ve dördüncü kuşak bulunduğu ülkenin vatandaşı ve o ülkenin diliyle düşünüyor.
11:04Türkiye ile bağ zayıfladıkça diaspora bilinci de zayıflıyor. Hızlı uyumun bedeli bazen kimliğin erimesi oluyor.
11:14Dördüncüsü kurumsallaşma eksikliği. Güçlü diasporalar üniversitelerde, medyada, düşünce kuruluşlarında ve hukuk dünyasında kalıcı kurumlar inşa ediyor.
11:24Türk toplumunun bu alanlardaki temsili hala nüfusuyla orantılı değil.
11:28İkinci, üçüncü hatta dördüncü nesillerde ki bugün orada ciddi anlamda bu yeni nesillerin ortaya koyduğu bir hayat biçimi var.
11:38İlk gidenler gibi bir geriye dönük hafızası bir okuması da söz konusu olmadığı için onların kültürlerini savunma biçimi de ilk
11:47gidenler gibi muhakkak değil.
11:49Beşincisi, beyin göçünün dağınıklığı. Yeni kuşak nitelikli göçmenler bireysel hareket ediyor. Eski işçi kuşağı ile aynı ağlara katılmıyor.
11:58Böylece ekonomik ve entelektüel güç örgütlü bir yapıya dönüşemiyor.
12:03Almanya'da kuvvetli bir Türk diasporası var diyemeyiz. Tablonun geneline baktığımızda parçalanmış bir toplum karşımıza çıkıyor.
12:12Elbette bu tespitlerin karşıtları da var. Bazı gözlemciler, Türk kökenli bakanların, milletvekillerinin ve iş insanlarının varlığını göstererek
12:21diasporanın aslında giderek güçlendiğini, sadece ABD'deki klasik lobi modelinden farklı işlediğini savunuyor.
12:28Şimdi asıl mesele dünyaya dağılan bu milyonlarca insanın ortak bir güce dönüşüp dönüşemeyeceği.
12:35Bu soru önümüzdeki 10 yılların en önemli sorularından biri olacak.
12:39Bu direnç kırılırsa yarın belki birkaç nesil sonra tamamen o Türk izlerinin kaybolduğu bir tabloyla da karşı karşıya kalmak mümkündür.
