- 18 dakika önce
Gece Haberleri, 24 saatin tüm gelişmelerini ekrana getiriyor.
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:25İzlediğiniz için teşekkürler.
00:30Birleşik Devletleri Çin ilişkilerini konuşacağız bu gece diplomatik ilişkiler ve politik araştırmalar merkezi başkanı Dr. Tolga Sakman ve Gazi Üniversitesi
00:39öğretim üyesi Türkiye Politik ve Stratejik Araştırmalar Vakfı Başkanı Dr. Sinan Demirtürk uzaktan bağlantıyla yayın konuklarımız.
00:47Hoş geldiniz.
00:49Hoş bulduk Erkan Bey.
00:51İyi günler diliyorum.
00:53Tolga Bey sizinle başlayalım.
00:55Tabii Amerika Birleşik Devletleri Çin ilişkileri tüm dünyanın yakından takip ettiği özellikle bu seyahatle birlikte odaklandığı noktalardan biri.
01:04Tabii şuradan başlamak daha mantıklı olacak.
01:07Amerikan Başkanı Donald Trump özellikle ikinci göreve gelişinden sonra Çin'le ilgili çok iddialı açıklamalar yapmıştı.
01:14Ve asıl hedefinin bundan sonra Çin olacağına Amerika Birleşik Devletleri'nin odaklanması gereken sorunun Çin sorunu olduğunu sık sık dile
01:23getirmişti.
01:24Çok agresif sert tehditkar açıklamalarının olduğunu biliyoruz.
01:27Ama bugün gelinen noktaya baktığımızda Trump'ın o gün başlangıçtaki açıklamaları ve duruşundan çok farklı bir noktada olduğunu görüyoruz.
01:35Trump o noktadan bu noktaya nasıl geldi?
01:38İki ülkenin sanki dünyada alınacak kararlarla ilgili iki ülkenin çıkarlarını önceleme konusunda anlaştıklarını belli bir noktada bir araya geldiklerini görebiliyoruz.
01:49Siz de katılır mısınız bilmiyorum.
01:51Trump'ın değişiminden başlayalım.
01:53Başlangıçtan yani ikinci dönemin başlangıcından bugüne Trump'ın fikirlerinde ne değişti de tehditkar dilden bir anda şey ile kol kola
02:02dünyayla ilgili kararları alacak noktaya getirdi sizce.
02:06Erhan Bey aslında Trump'ın küresel sistemle ilgili, uluslararası siyasetle ilgili vizyonu birinci dönemle ikinci dönem arasında fark var sizin
02:18de belirttiğiniz gibi.
02:19İkinci dönemde daha iddialıydı.
02:21Yani bütün dünyayı Amerikan hegemonyası, Amerikan ekonomik yapısıyla ilişkilendirip hepsinin üstünde kendini konuşlandıran bir yapısı vardı.
02:31Ki hala da benzeri bir noktada olduğunu düşünüyorum ben.
02:34Ama burada şu ayrım yapılmaya başlandı.
02:37Buna ister el yükseltmek deyin başta, isterseniz de süreç içerisinde bazı şeylerin farkına varmak deyin.
02:44Ama en başta Çin'i de ötekileştiren, Çin'i de sistemin dışına iten, hatta Rusya'yı da sistemin dışına iten
02:50bir Trump vardı hatırlarsanız.
02:52Ve burada hepsiyle mücadele edecek ve en sonunda da tek başına kalacak.
02:56O bütün gücü elinde toplayacak bir Trump'tı bu.
02:59Ama şunu fark etti.
03:01Sistemin dışına bu ülkeler, bu güçlü ülkeler, ekonomik olarak, askeri olarak, siyasi olarak güçlü ülkeler sistemin dışına itildikçe kendi sistemlerini
03:12oluşturmaya başlıyorlar.
03:13Bunu sizinle daha önce de konuşmuştuk hatırlarsanız Rusya'yla ilgili.
03:16Rusya'nın otonom bir politika geliştirmesi ve kendi ekosistemini oluşturması en çok korkulan şeydi ve onun için de önlemler aldılar
03:30savaştan sonra.
03:31Çin'le de ilgili 3 aşağı 5 yukarı aynı yerde oldukları kanaatindeyim.
03:35Yani ekonomik olarak sistemin dışına itilen Çin, sınırsız bir yol kat edebilir.
03:41Yani burada önüne hiçbir regulasyon çıkmayan, anlaşmalar olmadığı için herhangi bir fiyat politikası veya üretim standardı bulunmayan, fiyatları istediği gibi
03:52belirleyecek ve dış politikayı da bu küresel ticaretle ilişkilendirecek Çin, Amerika için de iyi değil.
04:01Ve hatırlarsanız bu BMG, Güvenlik Konseyi içerisinde bu devletlerle de birlikte bu sistemi kurdular ve koruyorlar.
04:12Yani burada sistemin dışına itilmiş olan ülke aynı zamanda şu anda hala iyi kötü beğenin beğenmeyin sistemin hala tek çatısı
04:22Güvenlik Konseyi.
04:24Ve doğal olarak da Güvenlik Konseyi'nin parçalarının da birbirinin ayağına basmaması lazım sistem devam etmesi için.
04:30Tüm bunlar üst üste geldiğinde Çin'le ilişkileri hızlıca toparlama eğilimi gösterdi Trump.
04:37Ve burada Xi Jinping'le Pekin ziyaretinde de hatırlarsanız iki ülke lideri de birbirine çok iyi davrandılar, jestler yapıldı.
04:45Burada da o jestlerin ve o politik duruşun devamını görüyoruz.
04:49Aslında burada Çin ve Amerika arasındaki o simbiyotik bağda teyit etmiş oldu.
04:56Yani ekonomik olarak Çin büyümesi gerekiyor.
04:59Bunun için de hem Amerikan pazarına hem Amerikan'ın yönettiği enerji piyasasına ihtiyacı var.
05:05Amerika'da Çin'in ürettiği mallara ihtiyacı var.
05:09Çünkü o hatırlarsanız bir gümrük tarifesi konusu olmuştu Trump'ın.
05:15En son Çin'le arasını açabilecek adımı oydu.
05:19Ve Çin Amerika'ya ürün satmayı durdurunca Amerika'da raflar boş kaldı.
05:27Şimdi bunu da bir daha yaşayamaz.
05:29Amerika'nın o hani tırnak içinde söylüyorum her şeye ulaşan defah devleti o toplumuna bir daha bunu yaşatamaz.
05:38Üstüne bir de o ekonomik dengelerde de o ilk başta söylediğim Çin'i durduramayacak kadar dışarı itme hali de söz
05:47konusu olunca artık işbirliği kaçınılması hale geldi.
05:50Biz artık iki ülkenin ekonomik olarak daha fazla işbirliği yaptığı bir döneme giriyoruz.
05:58Yani hem üretimde hem pazar oluşturmada hem de bu üretimi hedefe ulaştıracak, pazara ulaştıracak noktaların güvenliğini sağlamada artık işbirliği alanları
06:12genişledi.
06:13Bu son söylediğim önemli çünkü burada hem ticaret yollarının güvenliğinden bahsediyoruz hem de Çin'in çok önem atfettiği bazı yeni
06:24ticaret yollarının gelişmesinden bahsediyoruz ki bunlardan biri de kuzey yolu.
06:28Yani bu buzulların üstünden geçecek olan ticaret yolu ve bu da biliyorsunuz ki Grönland'in hemen yakınından geçiyor.
06:38Ve Grönland'e Amerika'nın da bu kadar sahip çıkması, burada artık varlığını da teyit etmesiyle bir şekilde Çin'le
06:44de ilişkileri bu noktada da normalleştirmeye, dengelemeye çalışacaktır.
06:48Yani aslında Trump'ın yaptığı şeyler tırnak içinde deli saçması vesaire gibi görülüyor ama aslında baştan beri en azından bu
06:58politikayı uygulamaya başladığından beri Venezuela'dan veya Panama'dan, tutun Grönland, İran, Çin'le ilişkiler hepsi aslında bir puzzle'ın parçaları ve
07:11yavaş yavaş bunları bir araya getiriyor.
07:13Ve sonunda da biz şunu göreceğiz, Amerika'nın bütün dünyaya kendi ortaklarıyla ve ortaklarına çizdiği sınırlarla girdiği yeni bir sistem
07:26inşası, yeni demeyelim yenilenmiş bir sistem inşası göreceğiz.
07:30Çünkü eğer Amerika bunu yapmazsa şu anda en çok tartışılan sistem değişimi sürecini kaçıracak ve burada elindeki gücü kaybedecek.
07:39Bunu fark etti Trump ya da Trump'ın ekibi ve doğal olarak da Trump'ı buraya yönlendirdi.
07:46Xi Jinping de bu süreçten memnun gibi görünüyor.
07:50O da Trump'ın bu politikasına uyum sağladı ve en azından şimdilik ki biliyorsunuz Çin'in bir stratejisi vardır bir
07:59şeyde en iyi olmadan o konuda iddiada bulunmazlar.
08:03Şu anda tüm iddiaları bir seviye düşürdüler ve böylece ilişkileri sürdürme kararı aldılar.
08:12Evet Sinan Bey, tabii burada ABD ve Çin'in yakın ilişkiler kurması, görüşmelerden iyi açıklamaların çıkması ki iki tarafta memnun
08:22çok net bir şekilde ve diyalog mekanizmasının net bir şekilde açık olduğunu belirtmemiz gerekiyor.
08:29İki lider bu yıl bitene kadar iki kez daha görüşecekler.
08:33Biri Çin'de Amerikan başkanı ziyarette bulunacak, diğeri de Miami'deki zirvede.
08:40Tabii burada Şii'nin de oraya gelmesi bekleniyor.
08:43Bu da görüşme sonrasında açıklandı.
08:46Şimdi burada önemli konu iki ülke arasındaki ticaret mi?
08:50Yani yapılan açıklama Beyaz Saray tarafından paylaşılan bir bilgi var.
08:55İki lider Mayıs ayında Pekin'de gerçekleştirilen zirvede oluşturulan ABD Devletleri Çin Ticaret Kurulu ve ABD Çin Yatırım Kurulu'nun hükümetler
09:05arası temel mekanizmalarını faaliyete geçirdi deniyor.
09:09Ve sonrasında da ortaya çıkıyor ki ABD ve Çin 30 milyar dolarlık mallar için daha elverişli tarife uygulanmasında uzlaşmış.
09:19Tabii bu mallarla ilgili de başlıklar da verilmiş.
09:25Onu da söyleyelim.
09:26Hassas olmayan mallar olarak nitelendiriliyor.
09:30Tabii burada hem savunma sanayinde hem de yüksek teknoloji gerektiren sanayi ürünlerinde kullanılacak malları dışarıda bırakmışlar.
09:38Şimdi burada bu detayları göz önüne getirdiğimiz zaman sanki iki ülke dünya üzerinde egemenlik savaşını ya da mücadelesini bir tarafa
09:51bırakmış.
09:52Şimdilik ticarette karşılıklı çıkar dengesini göz önüne alan geçici bir barışı mı kabul etmiş gibi görünüyor?
10:00Nasıl yorumlarsınız?
10:01Yani ticaret ve para için iki tarafta biraz sessizliği mi tercih ettim?
10:07Evet geçtiğimiz aylarda Trump'ın Pekin ziyareti sırasında da Xi Jinping benzeri açıklamaları yaptı.
10:15Yani daha uzun muadeli, kurumsal ve stratejik olarak ABD-Çin ilişkilerinde bir denge politikasını ön plana çıkartan bir Çin'le
10:24karşı karşıya olduğumuzu ifade edelim.
10:26Ve bu çerçeve içerisinde ABD, Trump'ın söylem değişikliğinden ziyade Çin'in bir ekonomik güç olarak, Çin'in bir üretim
10:35gücü olarak ve özellikle kendi aralarındaki temel bir rekabet alanı olarak gelişmeye başlayan
10:41yapay zeka teknolojilerinin yani AI teknolojilerinin bir denge içerisinde kontrol edilebileceği ve bir anlamıyla verilerin paylaşılabildiği ve bir ünlüyle bu
10:51yeni yapay zeka teknolojisi noktasında da dünyanın ve yeni sektörlerin paylaşılabileceği bir anlaşmaya evlindiklerini görüyoruz.
10:58Bu geçici bir ticari ateşkes gibi gözüküyor Erhan Bey.
11:03Bu geçici bir yeni ticari yapılanma ve bu anlamıyla kendi aralarındaki büyük hedef farklılıklarını veyahut da 21. yüzyıl içerisindeki önemli
11:14rekabet alanlarını ve liderlik mücadelelerinden vazgeçmedikleri
11:18ve bu anlamıyla dünyada küresel ticareti yani iki büyük devin, iki büyük ekonomik gücün ve siyasi ve askeri gücün çatışmasının
11:28ya da siyasi ve askeri rekabetinin
11:30nasıl büyük çatışma alanları meydana getirilmiş olduğundan kaynaklı küresel krizlerin doğmasına mani olabilecek
11:37bence birkaç yıl ertelenmiş olan ve geçmişte konuştuğumuz büyük küresel ticaret savaşlarının bir siyasi gerileme, bir askeri çatışmaya dönüşebilmesine karşı
11:47bir erken tedbir alınıyor.
11:49Bu anlamıyla bir söylem analizi yapıldığında yani ABD'de Donald Trump'ın düşünceleri ve Donald Trump'ın ifadeleriyle
11:58Xi Jinping'in, Pekin'in görüşleri ve söylem analizi karşılaştırıldığı zaman
12:04Donald Trump'ın bütün liderlerle temaslarına fevkalade önem verdiğini ve bunu adeta liderler arasında bir pazarlık diplomasisiyle çevirdiğini okursunuz.
12:13Fakat Çin daha soğukkanlı, Çin daha söylem bazında entelektüel bir derinliği bulunan, ekonomik ve stratejik hedefleri ortaya koymuş olan ve
12:24kurumsal bir yapıyı ifade ediyor.
12:26Bu anlamıyla Trump bir yönüyle de ABD'nin karar alma mekanizmalarını, kurumsal Çin'le ilişkilerini biraz akamete odatan bir söylem
12:35değişikliğini ortaya koyarken
12:36Xi ve Çin arasında da Trump'a yönelik olarak söylemlerini daha kurumsal ve uzun vadeli ortaya koymuş olan ve biraz
12:43önce de ifade ettiğimiz gibi bir büyük küresel çatışmaya
12:46mani olabilecek ve aralarındaki sorunları kısmen ertelemiş yani bir ticaret temelli bir ateşkes.
12:54Bakın aynısını Rusya-Ukrayna savaş söz konusu olduğunda Trump enerji ateşkesi olarak ifade etti.
13:00Yani kritik altyapıların ve enerji tesislerinin ya da enerji altyapısının vurulmadığı veya ticari altyapının geliştirilmesine mani olmayacak bir ateşkes gibi
13:09okumak gerekiyor.
13:10Bu çerçeve içerisinde Kasım'daki ara seçimlerin hemen ardından belki Hürmüz söz konusu olduğunda İran'ın güneyinde de askeri bir tırmanma
13:20ve ardından yine ABD ve Çin arasında meydana gelebilecek olan bu ticari ateşkes kapsamında da İran anlaşmasının ön plana çıkabileceği,
13:30İran'da anlaşma ve müzakere zemininin ön plana çıkabileceği, bir takım küresel gerilimlerin ötelenebileceği bir yeni anlaşma dinamiği ortaya çıkabilir.
13:38Bu Çin ve ABD taraflarının diplomatları uzun zamandır dillendiriyorlar ve İran ve Ukrayna örneğinde görüldüğü gibi
13:47veya Kısıldeniz-Babel-Mendep örneğinde görüldüğü gibi yaşanabilecek çatışmaların bütün dünya ekonomilerini,
13:53enerji piyasalarını nasıl tetiklediğini ve nasıl bir küresel ekonomik kriz ve çöküş riskini barındırdığını her iki lider de görüyor
14:02ve bu sorumluluğu anlamak adına yani hem Çin ve müttefikleri hem ABD ve müttefikleri ve ABD'nin kamuoyu söz konusu
14:10olduğunda
14:11bu sorumluluğu anlamak adına dili biraz yumuşatan ve bu anlamıyla gerilimler söz konusu olduğunda
14:17diplomasinin biraz daha ön bir yerine çıkabileceği bir yeni rekabet alanını meydana getiriyorlar.
14:22Ben meseleyi böyle okuyorum ve hem Pekin'deki Trump'ın ziyareti hem de Washington'daki Xi Jinping'in ziyareti sırasında da
14:31pek çok sembolik zemin ortaya çıktı.
14:34Diplomasinin dili içerisinde pek çok sembolik adım ortaya çıktı.
14:38Hem dostluğu vurgulayan hem yakınlaşmayı vurgulayan ama aynı zamanda rekabetten,
14:44askeri gerilimlerden vazgeçmediklerini de ortaya çıkartan pek çok argüman kullandı her iki tarafta.
14:49O yüzden belki çatışkaların ötelendiği ama küresel rekabet zeminin ortadan kapmadığı bir dönemde karşı karşıya olacağız.
14:58Özetle aynı soruyu size de sorayım.
15:00Kısa bir cevap rica edeyim.
15:01Amerikan Başkanı Donald Trump'ın ikinci döneminin başındaki Çin'e yönelik agresif açıklamaları ve tutumunun değişiminde
15:07belki de ABD'nin bundan ticari olarak zarar göreceğinin önüne konulması mı etkili oldu sizce bu değişimde?
15:17Evet, yani bu büyük ölçüde 2015'in Çin'iyle bugün Çin'in gelmiş olduğu nokta arasında bir farklılık meydana gelmiş
15:27olması
15:28ve Çin'e giden enerji güzergahlarının enerji hatlarını kesmek adına ABD'nin ödemiş olduğu askeri ve siyasi maliyetinde
15:36sürdürülebilir olmadığı gerçeğidir.
15:38Bu da Çin'le bir yumuşama eğilimini Trump için zorunluluk haline getiriyor.
15:43Evet Tolga Bey sizinle devam edelim.
15:45Tabi ABD ve Çin dünyanın iki dev ülkesi, iki dev ekonomisi ve dünyanın en güçlü iki ordusuna sahip ülkesi olarak
15:55nitelendirmekte
15:56herhalde bir yanlış yapmamış oluruz.
15:59Şimdi burada özellikle tabi ki dünyanın düzeni son yıllarda bir hayli değişti.
16:05Özellikle Sovyetler Birliği'nin yıkılması, soğuk savaşın bitmesiyle birlikte yeni bir düzen oturtulmaya çalışıldı.
16:12Ama sanki yeniden çift kutuplu bir dünya düzenine gitmek için ABD ve Çin'in bir anlaşmaya vardığı yönünde
16:22bu son gelişmelerle birlikte yorumlar ortaya çıkmaya başladı.
16:26Sizce ABD ve Çin dünya üzerinde hakimiyet kurmak adına bir paylaşım içine mi girdiler?
16:34Sovyetler Birliği ABD arasındaki o sessiz anlaşma gibi
16:402. Dünya Savaşı sonrasında ortaya çıkan dünyayı yönetmede öncelikli karar veren iki ülke
16:46şimdi ABD Çin mi olacak?
16:49Bunun yolunu mu açmaya çalışıyor iki lider?
16:53Aslında o çift kutuplu dünya zamanı dediğimiz işte Sovyetlerle ABD'nin karşı karşıya geldiği zaman da
16:59aslında iki ülkenin ordusu da neredeyse başa başta o dönem.
17:03Yani bunu göz ardı etmemek lazım.
17:05Doğal olarak o soğuk savaş halinin sıcak savaşa dönüşmemesi için zaten herkes büyük çaba sarf etti.
17:11Ki o halde de sonuca gitmek için iki tarafın da çaba sarf ettiğini de biliyoruz.
17:17Yani bir yandan tehdit ederken bir yandan da o savaş başlamasın diye elinden geleni de yaptı iki taraf.
17:22Ama burada artık çift kutuplu sistem dediğinizde Amerika'nın karşısına Amerika kadar büyük bir orduyu koyamıyoruz bu mevcut dünyada.
17:34Yani Amerika'nın hala kendisinden sonraki 9 ülkenin toplamı kadar tek başına savunma harcaması yapıyor.
17:41Doğal olarak burada evet Çin önemli bir askeri güç bölgesinde özellikle tehdit ettiği coğrafyalar vs. bu anlamda çok dikkat çekiyor,
17:53dikkat ediliyor.
17:54Önlenmesi için Amerika elinden geleni yapıyor.
17:57Ama bir çift kutuplu sistem dediğiniz yapıyı ortaya koyacak askeri kapasiteden ben hala bahsedemeyeceğimiz kanaatindeyim.
18:06Doğal olarak burada asıl problemin ekonomik olduğunu düşünüyorum.
18:10Yani Amerika kendisine rakip olarak Çin'i seçip Çin'le ekonomik olarak rekabetinden de ki bu rekabet kelimesini iki lider
18:20de kullanıyor.
18:21Bunu pozitif anlamda kullanmaya çalışıyorlar.
18:24Bu rekabeti de bir şekilde hem küresel ekonomiye hem küresel siyasete fatura edecek, oraya angaje edecek diye bir adım atmaya
18:34çalışıyorlar.
18:34Şimdi bunun karşılığı var tabii ki.
18:36Çünkü iki ülkenin ekonomileri de askeri düzenden bahsediyoruz ama ekonomileri aslında bütün dünyaya bir şekilde şekil veriyor.
18:46Çünkü hala Amerika'nın başa takdörü olduğu bir küresel ekonomi var ve bunu içine doğrudan nüfuz eden ve kendisi kadar
18:55başka hiçbir örneği olmayan bir Çin var.
18:58Bunu dengelemek bu anlamda önemli.
18:59Yani şunu unutmayalım.
19:01Çin'in ihtiyacı olan enerji şu anda Amerika'nın doğrudan eline geçiyor.
19:08Yani hem kendi ülkesinden çıkan hem Venezuela'dan çıkan petrol Amerika'nın elinde.
19:13Üstelik bir de Hürmüz gibi çok önemli bir kaynakta Amerika'nın savaşı nereye doğru yönlendireceği, bitirip bitirmeyeceğine bağlı.
19:22Doğal olarak burada elindeki en büyük kaynak, enerji kaynağı Rusya kalıyor.
19:29Rusya ile Çin'i de yan yana getirmemek Amerika'nın öncelikleri arasında.
19:33Biz bunu da biliyoruz.
19:34Doğal olarak bunları dengeleyecek gibi görünüyor.
19:38Şunu unutmayalım.
19:41Çin, Amerika ile ilişkilerinde belirli konular var öncelikle diye.
19:47Az önce Sinan Hoca'nın söylediği yapay zeka mesele.
19:50Şimdi burada bütün dünyayı yeni dünyada, yeni düzende tartıştıracak, temsil edecek konulardan biri bu.
19:57Yani yapay zekaya hakim olmak, belki de o ikinci soğuk savaş zamanındaki nükleer silaha sahip olmak gibi bir şey.
20:06Şimdi bunu dengelemeye çalışırken Xi Jinping bir Tutsides tuzağından bahsetti.
20:13Yani bu ilk kez de söylenmiyor üstelik.
20:16Bu ikili ilişkilerde daha önce de dile geldi.
20:19Ve burada en önemli konulardan biri o Tutsides tuzağı dediğimiz, yani iki büyük gücün birbiriyle rekabetinden, üçüncü gücün aradan sıyrılarak
20:29kendine yer bulduğu bir durum.
20:32En çok da bu yapay zeka ve ileri teknolojilerde karşımıza çıkma ihtimali var.
20:36Hatta biz bunun örneğini de gördük.
20:39İki ülke yapay zekada lider ülkeler ikisi de.
20:42Yani Çin birinci, Amerika ikinci bu konuda.
20:44Ama ikisinin mücadelesinden bir regulasyon oluşmadığı için aradan İngiltere sıyrılıp küresel bir regulasyon icat etmeye çalışıyor yapay zeka ile ilgili.
20:56Ve eğer bu iki ülke anlaşamazsa İngiltere'nin yaptığı bu adım bütün dünya tarafından kabul edilme olasılığı var.
21:04Ve böylece iki lider ülke İngiltere'nin ortaya attığı kitaba uymak zorunda kalacak.
21:10Şimdi bu yüzden bu anlaşmayı yapmaları gerekiyor ki gördüğüm kadarıyla yapay zeka ve ileri teknolojilerde zaten bu anlaşmaya doğru gidiyorlar.
21:21Yani biz belirleyelim küresel sınırları vesaire diyerek.
21:25Hatırlarsanız tam bu görüşmeden önce Amerika'da yapay zekada önemli isimler, yapay zeka üretimindeki önemli isimler de bunun sınırlandırılmasıyla ilgili adım
21:36atma çağrısında bulunmuştu.
21:38Sanki o çağrıda biraz bu görüşme içerisinde ses bulunmuş gibi görünüyor ve anladığım gördüğüm kadarıyla.
21:47Ama sonuçta iki ülkenin ortaklaşa vereceği kararlar küresel ticareti de küresel işte bu ileri teknolojiyi de etkileyecek.
22:01Evet madem yapay zeka konusuna geldiniz Sinan Bey'e de soralım.
22:05Tabi burada taraflar arasındaki görüşmede yapay zeka gündeme gelmiş ve bunun üzerinde aslında bir terim üzerinde bile anlaşmışlar.
22:12Yapay zeka yerine süper zeka terimini kullanma kararı almışlar.
22:17Ve görüşmede de Amerika Birleşik Devletleri için süper zeka diyalog mekanizması kurulmuş ve bu mekanizmanın Kasım ayındaki bir sonraki görüşmeye
22:28kadar herhalde ortaya konan bir kurul var.
22:32İki tarafın heyetleri arasında görüş alışverişleri yapılacak üzerinde çalışılacak ve Kasım ayında bu konu yeniden gündeme gelecekmiş.
22:41Sinan Bey Tolga Bey'in de ifade ettiği gibi aslında bu görüşme öncesinde de özellikle Amerikan'ın dev şirketlerinin yöneticilerinin
22:51zaman zaman istifa haberlerinin geldiğini biliyoruz.
22:55Zaman zaman önemli isimlerden çıkışlar açıklamalar görüyoruz.
22:59Önce isimlerin endişelerini dile getirdiklerini görüyoruz.
23:02Özellikle yapay zekanın gelişimi konusunda insanlığın bu gelişimi biraz frenlemesi gerektiği konusunda hep uyarılar söz konusuydu.
23:12Şimdi tabii Tolga Bey burada bir başka ülkenin araya girip söz sahibi olması belki de yapay zekanın bundan sonraki gelişiminde
23:20yönlendirici ülke olmasından bahsetti.
23:23Ama diğer taraftan iki ülkede yapay zekanın gelişiminden biraz korkmuş olabilirler mi?
23:29Bunun için bu mekanizmayı kurmuş olabilirler mi?
23:33Burada bu diyalog mekanizmasında ya da süper zeka teriminde altta yatan sebepler nedir sizce?
23:42Yani iki tarafın gelişimi birbirini endişelendiriyor mu?
23:46Yani bir anda yapay zekanın tüm dünyadaki kontrolü ele almasından bahsediliyor.
23:52Kıyamet senaryolarından bahsediliyor.
23:54Tarafları korkutmuş olabilir mi bu senaryolar sizce?
23:57Evet benim yönüyle bir korku ve endişe entelektüel çevrelerde yani fikir çevrelerinde aynı zamanda yapay zeka teknolojilerinin ahlaki normları ortadan
24:08kaldırdığı,
24:09aile normlarını ortadan kaldırdığı ve bu anlamıyla tabii zekayı, doğal zekayı da berhava edebilecek ve ortadan kaldırabilecek.
24:17Belki 50 yıl içerisinde iş gücü potansiyelinde dünyadaki istihdam formlarını da zorlayabilecek olan yetkili bir ekonomik iklim meydana getirecek.
24:27Buna başlatan iki ülke.
24:30Çin Halk Cumhuriyeti ve ABD toplumları bile hazır değil.
24:33Yani onun meydana getirebileceği yeni insani form, yeni insani model, yeni toplum nizamına hala bunlar da hazır değiller.
24:41O bakımdan bir yönüyle Erhan Bey bu yapay zeka teknolojilerinin kullanımı noktasında geleceğin tasavvuru, geleceğin planlanması noktasında iki ülkenin adımları
24:52söz konusu ama bir şeyden kaygı duyuyor.
24:55Özellikle Amerikan tarafı bir şeyden kaygı duyuyor.
24:58Geçmişin tıpkı soğuk savaş dönemindeki nükleer silahlarının kontrol edilebildiği gibi yapay zeka teknolojisi ve savunma sanayi noktasındaki irtibatın,
25:10yani yapay zekanın aynı zamanda istihbarat faaliyetlerindeki kullanımı, ülkeler arasında istihbarat faaliyetlerini bambaşka bir noktaya, hirlet bir noktaya taşınmış olması
25:20ve bu yönüyle silahlanma teknolojilerinin parçası olmak suretiyle de hem hava savunmasında, hem tüze savunma sistemleri içerisinde,
25:28hem de yeni kurulan ordular içerisinde de bunun dengelenmesi, yani bunun yeni bir savaş aracı olarak gelişmesine mani olabilecek olan
25:36bir ortak mekanizma.
25:38Ben burada kısa vade içerisinde iki ülke arasında nihai bir hedefe varılabileceği kanaatinde değilim.
25:45Çünkü hem Çin hem de ABD arasında biraz önce de zikretmeye çalıştığım gibi, küresel rekabet ve küresel çatışmalar ilerideklerinin hala
25:53güncelliğini koruduğu kanaatindeyim.
25:57Şimdilik savaştan bahsedilmiyor, şimdilik iki ülke arasındaki büyük siyasi vuruşmadan, nihai hesaplaşmadan bahsedilmiyor ama yapay zeka bu nihai hesaplaşmanın araçlarından
26:07bir tanesi.
26:08Yani hala ABD, yapay zekare doğrulan bağlantılı olduğu için bu noktaya geliyorum.
26:14Hala ABD, Güney Çin denizinde ve Tayvan boğazında çok önemli bir askeri varlık bulunduruyor.
26:20Hala ordusunu ve deniz gücünü burada barındırıyor.
26:24Şimdi Çin'in ticari ateşkesine rağmen ABD'nin hemen burnu dibinde, Asya Pasifik'te, Tayvan boğazındaki bu askeri varlığına karşı rıza
26:33göstermesi mümkün değil.
26:34Tolga Hocam belki analiz edecektir ama uzun vade içerisinde Afganistan yani ABD'nin terk etmiş gibi göründüğü bir siyasi nüfus
26:43alanı olmasına rağmen
26:44Çin ve ABD arasında her an bir çatışmaya ve kırılmaya sebebiyet verebilecek hem Afganistan'ın Pakistan'la ilişkileri hem de
26:52uzun vade içerisinde Afganistan-Hindistan ilişkileri bağla bunda da yine bir çatışma ve kırılma alanı burada bekleniyor.
26:58Aynı şey Rusya-Ukraine savaşı ve ABD-İran savaşı için de geçerli haliyle.
27:03Yapay zeka rekabeti, yapay zeka büyük mücadelesi bu savaşlardan bağımsız okunmuyor.
27:09Haliyle ben her iki ülkenin şimdilik kontrolü ele alabilecek ve bunu dünyada insanlığın ve fikir çerilerinin endişelerini ortaya koyabilecek şekilde
27:19kaygıları giderecek mahiyette adımlara seviyet vereceğin ama arka planda uzun vadede yine aralarındaki siyasi ve askeri rekabetin bir aracı olarak
27:28da
27:29yapay zeka teknolojilerini aralıksız sürdürecekleri kanaatindeyim.
27:33Hem iş birliği yaptıkları alanlar olacak hem birbirlerinden ayrıldıkları ve bu teknolojiyi adeta birbirlerinin teknolojik altyapılarını ve entelektüel altyapılarını zorla
27:44yapay zeka üzerinden transfer ettikleri bir duruma mutlaka evineceklerdir.
27:49Bununla birlikte biliyorsunuz Çin bir serbest piyasa ekonomisini bugün büyük ölçüde desteklemiyor.
27:56Aynı zamanda Çin her noktada bir çok noktada bir serbest piyasa ekonomisinin taraflarından birisi değil.
28:05Bu da ABD kongresinde ve ABD işçerileri içerisinde de Çin'in dönüş büresi noktasında da bir endişe bir kaygı yaratıyor.
28:13Bu da iki ülke arasındaki rekabetin ve uzun vadede içerisindeki sorunların da ortadan kalmasına sebepiyet verecek.
28:20Yani Çin öyle kolay kolay ABD ile anlaşacak bir güç değil veya ABD Çin'e karşı uzun süreli iddialarını ortadan
28:29kaldırabilecek, bundan vazgeçebilecek bir ülke değil.
28:31Bu geçici uzlaşma gibi okunmalı ve bu çerçeve içerisinde yapay zeka yeni nükleer silahlara benzer, soğuk savaşın nükleer silahlarına benzer
28:41bir yeni mücadele alan olarak karşımızda duruyor.
28:45Yani hem Çin kendi kavram dünyasını ve altyapılarını geliştiriyor, yaratmış olduğu büyük şirketler bağlamında hem de ABD'li şirketler, büyük
28:55silikon vadede ve üretim merkezleri bağlamında da yapay zekayı yeniden eğitmek suretiyle, yeniden geliştirmek suretiyle de onu bir istihbarat ve
29:03savunma aracı olarak ortaya çıkartmış oluyor.
29:06Evet tabi ABD Çin arasındaki ilişkilerde şu anda bir bahar havası var gibi görünüyor ama tabi mayınlı arazileri de görmezden
29:15gelemeyiz.
29:16Bunlardan biri de Tayvan buna geleceğiz ama öncesinde Tolga Bey'in bir önceki yorumuna binaen bir soru sormak istiyorum.
29:23Tabi burada akla gelen sorulardan biri bu ikili ilişkilerin düzelmesi kimi rahatsız eder, hangi ülkeleri rahatsız eder?
29:30Tabi Tolga Bey özellikle soğuk savaşta ABD ve Sovyetler Birliği'nin sıcak savaşa girmemesi için tüm dünyanın nefesini tuttuğunu ve
29:41çaba sarf ettiğini söyledi.
29:43Tabi her iki ülkenin de geçmişteki yöneticilere de çok büyük çabalar da sarf etti, onun da altını çizmek gerekiyor.
29:49Şimdi iki ülkenin yani Çin ve ABD'nin iyi ilişkiler kurması, gerginlikten savaştan uzak durması dünyanın geri kalanı için iyi
30:00mi kötü mü kimler memnun olur, kimler bu durumdan rahatsız olur sizce Tolga Bey?
30:06Şimdi tabi burada iki ülkenin de özellikle ticaret temelli bu karşı karşıya gelmesini bekleyen başka aktörler vardı.
30:18Bu aktörler hem iki ülkenin birbiriyle mücadelesinden zayıflayacak olan ekonomilerden faydalanarak yükselme ihtimali,
30:27hem de bu ticaret yollarını bir şekilde keseceğini düşünerek, Amerika, Çin'in ticaret yollarını keseceğini düşünerek kendi ticaret yollarını ortaya
30:36atma girişim.
30:37Yani burada en çok karşımıza çıkan ki uzun zamandır da karşı karşıya gelen Hindistan gibi ülkeler var.
30:44Yani bölgede Doğu Batı aksındaki ticareti kendi lehine çevirmek isteyen ülkeler.
30:48Bu Amerika ile ilişkileri tabi biraz inişli çakışlı Hindistan'ın özellikle son dönemde nerede duracağı da tam kestilemiyor.
31:00Çünkü bir yandan Çin'le olan rekabet ortadayken bazı işte BRICS gibi vesaire organizasyonlarda da Çin'le birlikte hareket ettiğini
31:09de görüyoruz.
31:09Doğal olarak bu ilişkiyi dengelemesi, bu ilişkinin yani iki ülkenin arasındaki gerilimin kendisine fayda sağlayacağını düşündüler.
31:18Ama burada işte IMEC projesi mesela Doğu Batı aksında Hindistan'ın kullanacağı bir projeydi.
31:25Ekonomik olarak bu tip şeyler vardı ama bir de sistemin dönüşmesini bekleyenler var.
31:32Yani iki ülkenin yani ben Xi Jinping'in söylediği o tüsüde destuzağını çok önemsiyorum.
31:39Çünkü bunu görmüş olması ve bunu dile getirmiş olması aslında tam bir ilişkileri neyin üzerine oturttuklarını göstermeleri açısından önemli.
31:48Çünkü buradan siyaseten iki ülkenin zayıflamasından faydalanacak olan mesela bir Rusya var.
31:54Yani biz Çin'le Rusya'nın arasını çok iyi görürüz.
31:57İkisini de Amerika'nın karşısındaki devletler gibi görürüz ama Çin'le Rusya arasındaki rekabet de çok serttir.
32:04Ve özellikle bu yeni bir dünya kuruluyorsa Amerika'nın karşısında ister çok kutuplu ister çok merkezli deyin ki iki kutuplu
32:14bir sistemin tekrar gelmeyeceği kanaatindeyim ben.
32:17Eğer sistem dönüşecekse ya çok kutuplu ya da çok merkezli bir sistem olacak.
32:22Burada aralarındaki rekabet daha kıymetli hale geliyor.
32:27O yüzden yani Rusya'nın da bir şekilde bu süreci takip ettiğimi düşünüyorum.
32:31Bir de Avrupa Birliği var.
32:33Yani Avrupa Birliği'nin Çin'le ilişkileri aslında çok kötü değil.
32:39Hatta Amerika bu ilişkileri bozmak istediği zamanlarda bile direndiler biliyorsunuz.
32:44Yani hem ekonomik olarak hem de ticari faaliyetlerini hatta bazı siyasi faaliyetler özellikle bu Güneydoğu, Doğu Avrupa ülkelerinin ilişkileri vesaire
32:59vardı.
33:00Bunlar da takip ettiler.
33:02Yani bütün dünya bir şekilde bu ilişkilerden, bu ilişkiden, ilişkinin geleceğinden, geleceğini merak ediyor.
33:10Onu takip ediyor.
33:11Ama az önce söylediğim o İngiltere'nin tavrının genel olarak bir Avrupa tavrı olmadığının da altını çizmek lazım.
33:21Yani o ilişkileri iki ülke mücadele ederken aradan kendi düzenine oturtma.
33:27Mesela Avrupa'da görmüyoruz biz bunu.
33:28Ama İngiltere burada kendi yolunu bulma çabasını bir şekilde ortaya koyuyor.
33:34Ama tabii bunun bir adım sonrası, yani bu ilişkiler böyle normalleştikçe, tabii bunun yine Seyhan Hoca birkaç kere altını çizdi.
33:45Bununla da ben de katılıyorum.
33:46Yani bu ila nihaye bir barıştan bahsetmiyoruz.
33:49Sonuçta bugünkü şartlarda iki devletin arasındaki bir yumuşama ve düzenden bahsediyoruz.
33:56Bunun bir sonraki adımını nereye doğru gideceğini takip edecekler.
34:00Tabii bir de az sonra hani gireceğiz dediğiniz Çin'in tehdidi altında olan ülkeler var.
34:07Ve bu işte Tayvan'la az sonra konuşuruz herhalde ama bununla birlikte hem nüfuz alanı olan, Çin'in nüfuz alanı
34:17olan Asya ülkeleri, Orta Asya ülkeleri, Türk devletleri hem de bir şekilde Güney Asya hem kendi parçası olan işte Macao
34:25ve Hong Kong gibi hem de diğer ülkelerinde Çin'in ne kadar büyüyeceğini takip ettiklerini biliyoruz.
34:31Yani eğer bu denge bozulursa çünkü Çin lehine bu ülkeler doğrudan hedef haline gelecekler.
34:38En çok endişelenenler de herhalde Japonya ve Güney Kore'dir değil mi?
34:42Yani Japonya ve Güney Kore burada biraz daha kendini izole tutuyorlar tabii.
34:47Yani bu dediğim gibi o tehdit askeriden ziyade ekonomik tehdit olacağı için bu ülkeler o tehdidi bertaraf edecek bir şekilde
34:55batı ekonomileriyle ilişkilerini sabitlediler.
34:58Ama tabii ki onlar da bu süreçten etkilenecekler ama daha çok burada doğrudan hinterlandı kabul edeceğimiz Güney Asya ülkeleri ve
35:08Türk devletlerini takip etmek lazım.
35:11Çünkü oradaki ekonomileri nüfuz etmesi çok daha kolay görünüyor.
35:15Özellikle Türk devletlerinde gittikçe daha fazla Çin mallarını görmemiz, ekonomik olarak Çinli ilişkilerinin daha çok artması bu dengenin bozulmasından da
35:27endişe duymalarına neden olabilir.
35:30Evet Sinan Bey tabii hangi ülkeler rahatsız olur bunları araştırıyoruz.
35:34Burada Tolga Bey Rusya'dan bahsetti.
35:36Geçmiş dönemde de Amerika Birleşik Devletleri'nin bu iki ülkeyi birbirinden ayrıştırmak için politikalar izlediğini biliyoruz.
35:421970'li yıllardaki zincirin ortaya koyduğu doktrin de bunlardan biriydi.
35:46Şimdi Trump'la birlikte Çin ve Rusya'nın bir araya gelmemesi için aslında Amerika Birleşik Devletleri'nin biraz Çin'e
35:55yaklaştığını söylemek, bu yorumu yapmak doğru olur mu?
35:57Diğer taraftan bu yakınlaşma sizce Rusya'yı rahatsız ediyor mu?
36:02Tabii Tolga Bey de ifade etti.
36:04Rusya ile Çin arasında sanki yakın ilişkiler varmış gibi hep görünür ama geçmişten kaynaklanan önemli problemler var.
36:12Sınır anlaşmazlıkları da söz konusu.
36:14Amerika Birleşik Devletleri biraz bunu mu kullanıyor?
36:17Çin bu durumdan düzeltelim.
36:18Rusya bu durumdan rahatsız mıdır sizce?
36:21Evet yani Rusya ile Çin arasında çok köklü ve onulmaz olacak bir yarayı tek başına ABD'nin açması mümkün değil.
36:30Ama bu bir diplomasi oyunu.
36:32Yani pisince de siz vurgu yaptınız adeta bir büyük satranç tahtası üzerinde küresel güçlerin, büyük güçlerin nasıl sonuçlar alabileceğini ortaya
36:41koyabilecek bir hamleler stratejisi.
36:42Bu anlamıyla yani tek başına bir yakınlaşma modeli veya tek başına bir kırılma modeli 3 zikredilen güç içinde ABD, Rusya
36:51ve Çin içinde tek başına mümkün değil.
36:53Yani bir parmak şıklatmasıyla ne Çin ve Rusya arasında bir büyük çatışmayı ABD çıkartabilir ne de bir parmak şıklatmasıyla Çin,
37:03ABD ve Rusya arasında köklü bir kavga meydana getirebilir.
37:07Fakat burada üzerinde durulması gereken temel noktalardan birisi hem IMK hem de kalkınma yolu üzerinde durduk bunu ifade ettik ama
37:16bir de orta koridor meselesi var.
37:18Yani burada henüz Rusya ve Çin'in talihsel rekabeti bu coğrafya üzerindeki büyük rekabeti netleşmiş değil.
37:26Yani bugün dünyanın en elverişli, en önemli enerji geçiş güzergahlarından birisi ve bu anlamıyla görece istikrarın sağlanmış olduğu bir önemli
37:37turistik merkez.
37:38Yani dünyada karayolu ve demir yolu ticaretinin ve kısmen denizle yapılan ticaretin de en elverişli ve en kısa güzergahlarından birisi
37:47olarak gözüküyor.
37:48Burası tam olarak son 200 yıl içerisinde Çin ve Rusya'nın en temel çatışma rekabet alanlarından birisi olarak gözüküyor.
37:55Burada bu çatışmayı daha da derinleştiren ABD'nin orta koridorda var olma isteği.
38:01Yani biz orta koridor meselesini biraz Çin'in bir uşak bir yol projesiyle daha doğrudan bağlantılı görüyor idik.
38:08ABD bunu kısmen dengelemeyi başardı.
38:11Özellikle bugün süreci başlayan Karabağ zaferinden sonra, 2020'deki Karabağ zaferini Azerbaycan'ın kazanmış olmasından sonra
38:22bölgede yeni bir jeopolitik var, yeni bir geoekonomik zemin söz konusu.
38:26Her üç güçte, ABD, Rusya ve Çin burada rekabetini sürdürüyorlar ve ABD de burada hem Zengi Sur Koridorları söz konusu
38:35olduğunda
38:35hem de bu yönüyle Kafkasya geçişleri söz konusu olduğunda orta koridorun yeni büyük aktörü olmak ve özellikle
38:42Kafkasya'daki ve Orta Asya'daki devletlerle yeni enerji ve ticari anlaşmaları yapmak suretiyle Çin'i dengelemeyi hedefliyor.
38:50Burada da Rusya kendisine kaybettiği alanı, kaybettiği siyasi alanı yeniden kazanabilecek olan ve bu gerilimden istifade edebilecek olan bir rol
39:01elde etmek istiyor.
39:02Bu anlamıyla her üç ülkede, Çin'de, ABD'de, Rusya'da meydana gelebilecek kendi aralarındaki çatışmalardan
39:10bireysel olarak ülke bazında istifade etmeyi tercih eden bir ülke.
39:15Yani bu anlamıyla Trump ve Putin, Ukrayna savaş söz konusu olduğunda bir örnek olarak verelim.
39:21Adeta Zelenski ve Avrupalı liderleri devre dışı bırakmayı hedefliyorlar.
39:25Fakat bu anlamda da bu savaşın devam ediyor olması bir yönüyle ABD'nin de öngördüğü ve Rusya'nın yıpranmasının ve
39:34gerilemesinin de planlanmış olduğu bir savaş gibi gelişiyor.
39:37Çin de bunu iyi gözlüyor.
39:39Yani bu anlamıyla Ukrayna savaşının, Ukrayna işgalinin bir tarafı olarak görünmeyebilir Çin ama
39:43Rusya'nın burada rekabet içerisinde, savaş içerisinde güç kaybetmiş olması, askeri ve siyasi kayıplarından da belli coğrafyalarda Çin istifade etmiş
39:53oluyor.
39:53Bu yönüyle Tolga Hoca'ya katılıyorum.
39:56Yani büyük ölçüde Rusya, ABD ve Çin arasında bir gerilimi, bir uzlaşmamanın önemli ölçüde istifade eden taraflarından birisi olarak görülebilir.
40:06Ve bu anlamıyla Güneydoğu Asya'da, Asya içerisinde kendisine yeni bir ekonomik gelişme zemini yakalamak isteyen
40:13ve yine Çin'le kendi arasında önemli bir rekabet ve bölgesel gerilim olan Hindistan gibi, Japonya gibi ülkelerin de bu
40:23gerilimden istifade etmek istediklerini
40:25ve kendilerine yeni müttefiklik ağları meydana getirmek istediklerini görüyoruz.
40:29Yani Çin yalnızca ekonomik yayılma ortaya koyan bir ülke iddiasında bulunsa da,
40:36Xi Jinping'in ortaya koymuş olduğu dış politika vizyonu çerçevesinde barışı sıklıkla vurgulayan bir ülke gibi görünüyor olsa da,
40:45meydana getirmiş olduğu ticari kolonizasyonlar, yapmış olduğu agresif anlaşmalar,
40:51başta Türkistan olmak üzere, Kapgasya'da ve Afrika'nın kuzeyi ve bu anlamıyla Orta Afrika'da binlerce Çinli yatırımcının
40:59elde etmeye başlamış olduğu ticari işletmeler, özellikle limanlar ve önemli karayolu geçiş güzergahlarında artık bir anlamıyla
41:08kendi varlığını gösteren Çinli firmaların da pek çok ülkeyi rahatsız ettiğini göz önünde bulundurmak lazım.
41:14Yani ticaret yoluyla, kültürel yayılma yoluyla askeri ve siyasi hedeflerini de gerçekleştirmeyi isteyen adeta bir yumuşak güçle karşı karşıyayız.
41:24Bu da uzun vade içerisinde pek çok bölgesel aktörü de Çin'e karşı tedbir almaya, Çin'e karşı ilişkilerini sürdürürken,
41:32diplomatik ve ticari ilişkilerini ortaya koyarken yine de uzun vade içerisinde Çin'i kendileri için bir tehdit gibi görmekten de
41:40imtina etmeyen bir merkez meydana getirilmiş oluyor.
41:43Her iki liderin yapmış olduğu geçici ticari ateşkes veya bir yumuşama zemini ve iklimi bu anlamıyla sizin de ifade ettiğiniz
41:54gibi
41:54iki kutuplu bir dünyanın yeniden ihtiası anlamına gelmez.
41:58Bu yönüyle çok kutuplu bir siyasi güç alanı, çok kutuplu ekonomik alanların artık dünya üzerinde baki olduğunu görüyoruz.
42:08Yani her şeye rağmen ekonomik gücünü, ekonomik envanterini ve siyasi etki alanını muhafaza eden bir Avrupa Birliği
42:15ve bu anlamıyla Türkiye'nin de içerisinde ve merkezinde yer almış olduğu gelişmekte olan Çin ve Rusya arasındaki
42:22rekabet iklimini ve coğrafi şartları kendi lehine konumlamaya çalışan Türk Devletleri Teşkilatı'nın geleceği,
42:29yani bağımsız Türk Cumhuriyetlerinin bu anlamıyla siyasi ve ekonomik havza meydana getirme imkanları,
42:37uzun vadede Türk Jeopariti olarak tarif edebileceğimiz bir yeni merkezin doğuyor olması
42:43ve bütün sorunlarına rağmen hala İslam İşbirliği Teşkilatı'nın kendi içerisinde bir yeni güç merkezi olarak doğuyor olması
42:51ve Türkiye'nin buradaki temel konumu ve büyük nüfusu ve gelişme potansiyeli de Afrika.
42:57Bu anlamıyla dünyadaki farklı siyasi ve ekonomik kutuplar noktasında da ABD ve Çin'in güç merkezlerini kırabilecek,
43:06bunları dağıtabilecek olan yeni merkezlerin doğduğunu okumak gerekir.
43:10Evet, gelelim Tayvan meselesine. Tolga Bey, tabii burada taraflar arasında ekonomik anlamda,
43:16ticari anlamda bir bahar havası var ama Tayvan konusu önemli bir konu.
43:22Tarafların belki de en sıkıntı yaşadıkları konulardan biri Çin'in tek Çin politikası var.
43:30Anakare'ye Tayvan'ın bağlı olduğunu iddia ediyor ama 1949 yılından bu yana bağımsızlığını ilan etmiş,
43:37kendi yönetimini kurmuş bir ülkeden bahsediyoruz.
43:41Diğer taraftan tabii Şii konuşmasında da, Amerika ziyaretinde de,
43:48Tayvan'ın bağımsızlığı konusunda ABD'nin doğru duruşa sahip olması gerektiğini
43:53ve Çin-Amerikan stratejik işbirliği ile ikili ilişkilerin gelişmesinin temelinde bunun olduğunu ifade etmişti.
44:00Tolga Bey, şimdi Tayvan konusu bu iki ülke arasındaki o güzel ilişkileri bozacak bir konu mu?
44:08Tabii burada şunu da söylememiz gerekiyor.
44:11Yakın zamanda Çin'in özellikle Tayvan körfezinde ve Tayvan adası çevresinde askeri hareketliliğini artırdığını biliyoruz.
44:19Tayvan'da ABD ile silah anlaşmaları yapıyor.
44:22Bu durum taraflar arasında bir sıcak gelişmenin yaşanmasına sebep olabilir mi?
44:30Bu bahar havasını Tayvan bitirir mi sizce?
44:34Şimdi Erhan Bey, Amerika biliyorsunuz özellikle bu İran savaşı ile birlikte bölgedeki askeri varlığını oldukça düşürdü.
44:42Yani neredeyse artık Güneydoğu, Asya'da, Pasifik'te çok fazla gemisi vs. çok kalmadı Amerika'nın.
44:52Doğal olarak burada Tayvan çevresinde Amerikan askerlerinin olmaması bir şekilde Çin'i de yumuşattı.
45:00Yani İran savaşından sonra, başladıktan sonra bölgede yeni tatbikat yapmadı Çin mesela.
45:06Çünkü biliyorsunuz bu tatbikatlarla sürekli tehdit ediyordu Tayvan'ı.
45:11Askeri varlığı orada duruyor ama tatbikat yapmıyorlar.
45:14O da bir şekilde sakinleştiriyor bölgeyi.
45:18Ama tabii Tayvan bu tehdidi hala hissediyor Çin'in tehdidini.
45:22Buna uygun hareket ediyor.
45:23Yani hala hatta her gün neredeyse yeni anlaşmalar yapılıyor.
45:28Dronlar, Amerika'dan dronlar vs. alınması veya işte bazı meskul mahal çatışmasına hazırlanan Tayvan askerlerinden vs. bahsediyoruz.
45:40Bunlar hala Çin tehdidini yaşadıklarını gösteriyor.
45:43Tabii Tayvan iki konuda önemli Amerika için.
45:47Birincisi bölgesel güvenliğin sağlanması.
45:49Çünkü Tayvan tam o geçiş yollarında, deniz yollarının ortasında bulunuyor.
45:53Ve burada Çin'in bir şekilde hakimiyet kurması boğazlara kadar, bölgedeki boğazları, deniz hatlarını vs. de etkileyeceğinden buradaki ticaret yollarını
46:03engelliyor.
46:03Bu birincisi.
46:04İkincisi bölge ülkelerini tehdit etme potansiyeli artıyor Çin'in.
46:08Yani eğer bir askeri gerilim söz konusu olursa Güneydoğu Asya ülkelerine nüfuz etme olasılığı daha fazla oluyor.
46:16Ve diğer bir konuda yarı iletkenler Çin.
46:20Yani biz bunu özellikle son dönemde çok fazla konuşuyoruz.
46:24Özellikle bu pandemide üretimin azalmasıyla birlikte pandemi sonrası kriz haline geldi biliyorsunuz.
46:30Ve daha önemli bir şey haline geldi.
46:32Hatta otomobil üretimleri vs. durdu çip krizi nedeniyle.
46:37Şimdi Trump bunu Tayvan'a bu kadar bağlı kalmak istemiyor aslında.
46:43Yani evet Tayvan'la bu anlamda ilişkiler devam ediyor.
46:46Çip üretimi yani buradan alınıyor vs. çipler.
46:49Ama Trump Amerika merkezli bir çip üretim stratejisi de güdüyor bir yandan.
46:57Yani o yüzden bu konuyu yavaş yavaş bir şekilde Tayvan'la ilişkilerde çip konusunu göz ardı edecek noktaya gelirse Amerika
47:07işte herhalde Tayvan için sonun başlangıcı bu olacak.
47:10Çünkü Amerika bu şartlarda Tayvan'ı daha fazla koruyup korumayacağı artık o biraz başkanın iki dudağı arasında kalacak bir durum
47:18haline geliyor.
47:18Doğal olarak burada sizin hatırlattığınız Çin'in mesela bir şekilde BMGK'da biliyorsunuz Tayvan'daki yönetim aslında güvenlik konseyi üyesiydi.
47:31Amerika'nın tercihiyle aslında bugünkü Çin güvenlik konseyine geldi ve Tayvan adıyla tanındı.
47:39Yoksa biliyorsunuz onlar da kendilerine Çin diyorlar.
47:41Doğal olarak bu süreçte dengeyi kurma çabası Çin'den yana olacaksa bu ilişkiler böyle devam edecekse Tayvan biraz yalnız kalacak gibi
47:53görünüyor.
47:54Ve kendilerince de hazırlık yapıyorlar ama ne kadar hazırlık yapılırsa yapılsın eğer Çin böyle bir şeye doğrudan hedeflerse yani Tayvan
48:03'ı tek Çin politikası gereğince işgal etmekle orayı yeniden almak isterse bunu engelleyebilecek bir askeri kapasitesi de yok.
48:12Ve bugünkü şartlarda Amerika'da Tayvan için Çin'le çok karşı karşıya gelmek istemeyecek gibi görünüyor.
48:18Çok teşekkür ediyoruz konuklarımıza Tolga Sakman ve Sinan Demirtürk yayına katkılarınızdan dolayı teşekkür ediyoruz.
48:27Ben teşekkür ederim sana.
48:29Değerli izleyenler devam edelim biz İstanbul'da akşam saatlerinden bu yana uzun yıllardır görülmemiş bir sağnak yağış etkili detayları aktarmak istiyorum.
48:40İstanbul'un hemen her yanında manzara işte böyle yollar nehre döndü araçlar güçlükle ilerliyor yağmura hazırlıksız yakalanan vatandaşlar zor anlar
48:52yaşıyor otobüs durakları ya da tente altlarına sığınıyor sağnak nedeniyle zincirlikuyu alt geçidini su bastı bazı otobüsler seferlerini yapamadı.
49:03Küçükçekmece'de de durum farksızdı, yollar göle döndü, rögarlar taştı.
49:10Kuzey Marmara Otoyolu, Tem Otoyolu ve D100 Karayolu'ndaki su birikintileri sebebiyle sürücüler zor anlar yaşadı.
49:20Sultan Gazi'de Bodrumkat'taki bir evi su bastı, evdeki bütün eşyalar zarar gördü.
49:27Ev sahipleri suyun tahliyesi için belediyeden yardım istedi.
49:31İstanbul'da hafta boyu yağışın devam etmesi bekleniyor değerli izleyenler.
49:36Çarşamba akşam saatlerine kadar yağışlar çok kuvvetli olacak.
49:41Bu uyarıyı da yapalım.
49:42100 kilogramdan fazla yağış düşmesi bekleniyor metrekareye.
49:47Sıcaklıklar 19 dereceye kadar düşmüştü.
49:51Ayrıca fırtına da bekleniyor.
49:53Onu da belirtelim.
49:54Rüzgarın saatteki hızının 70 kilometreye kadar çıkması bekleniyor.
49:59İstanbul'da yağış demek tabii ki trafiğin kelimenin tam anlamıyla durması anlamına geliyor.
50:06Hafta sonu olmasına rağmen dün akşam bile trafik yoğunluğu %60'ı geçmişti.
50:13Dolayısıyla bu sabah trafikte ciddi bir yoğunluk bekleniyor.
50:17Değerli izleyenler İstanbul'da yoğun yağış etkili oluyor.
50:23Sıcak görüntüleri arkadaşlarımız derledi ve ekranlara getiriyor.
50:27İstanbul'un hemen her yanında manzara farksızdı.
50:31Yoğun yağışla birlikte yollar nehre döndü.
50:34Araçlar güçlükle ilerledi.
50:38Ve yağmura hazırlıksız yakalanan vatandaşlar zor anlar yaşıyor.
50:41Otobüs durakları ya da tentelerin altına sığındıkları görülüyor.
50:46Sağnak nedeniyle zincirli kuyu alt geçidini su bastı.
50:50Bazı otobüsler seferlerini yapamadı.
50:54Küçükçekmece'de de durum farksızdı.
50:57Yollar göle döndü ve rögarlar taştı.
50:59Kuzey Marmara Otoyolu, Tem Otoyolu ve D-100 Karayolu'ndaki su birikintileri sebebiyle
51:06sürücüler zor anlar yaşadı.
51:09Sultan Gazi'de Bodrumkat'taki bir evi ise su bastı.
51:14Evdeki bütün eşyalar zarar gördü.
51:17Ev sahipleri suyun tahliyesi için belediyeden yardım istedi.
51:20İstanbul'da hafta boyu yağış devam edecek.
51:24Bu uyarıyı da yapmalıyız.
51:26Çarşamba akşam saatlerine kadar yağışların çok kuvvetli olması bekleniyor.
51:32Ve 100 kilogramdan fazla metre kareye yağış düşmesi bekleniyor.
51:39Sıcaklıklar da 19 dereceye kadar düştü.
51:42Ve fırtınanın rüzgarın saatte 70 kilometre hıza yükselmesi de bekleniyor.
51:48Bu uyarıları da yapalım değerli izleyenler.
51:54Değerli izleyenler gece haberlerinin sonuna geldik.
51:58Mutlu geceler.
52:01İzlediğiniz için teşekkür ederim.