- 1 saat önce
Ekonomist Murat Bal: Yatırım fonu nedir, sistem nasıl çalışır?
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Sevgili seyirciler, bültenimizin bu bölümünde değerli bir isim, ekonomist Sayın Murat Bal bizlerle birlikte.
00:06Sayın Bal hoş geldiniz yanımıza.
00:09Hoş bulduk Yahya abi, ben de iyi yayınlar diliyorum.
00:11Çok teşekkür ediyorum.
00:13Şimdi kıymetli hocam, gündemde sıklıkla fon kelimesini duyuyoruz ancak
00:18finansal terimler günlük hayatta birçok insan için karmaşık olabiliyor.
00:24Yaygın bir kafa karışıklığını gidermek adına en temelden başlayalım derim.
00:30Yatırım fonu tam olarak nedir?
00:32Sistem nasıl çalışır?
00:34Bir vatandaş banka uygulamasından fon aldığında parası tam olarak nereye gider ve kimin güvencesindedir?
00:43Evet Yahya Bey, özellikle bu ortamda vatandaşlarımızın en çok sorduğu sorulardan biri.
00:50Şöyle ben izah edeyim.
00:52Şimdi her zaman bütün ekonomistlerin söylediği bir şey vardır.
00:56Paranızın tamamını aynı sepete koymayın.
01:00Bunu dağıtın şeklinde bir görüş vardır.
01:03Bunu bütün vatandaşlarımız duymuştur.
01:05Şimdi fonda aslında buna yarıyor.
01:08Yani siz bir fon alıyorsunuz.
01:10Bu fonun içinde çeşitli yatırım enstrümanlarına yatırım yapılıyor.
01:15Mesela 100 birim diyelim ki 100 liralık bir A tipi bir fon aldınız.
01:20Bu A tipi fonda öncesinde bunun ne olduğunu, içinde ne olduğunu görüyorsunuz ve ona göre karar veriyorsunuz.
01:28Diyelim ki bunun içine işte %40 altın alınıyor.
01:31Bunun içinde %50 diyelim ki gümüş alınıyor.
01:36Diyelim ki kalan %10 da platin alınıyor.
01:40Anladık ki bu bir değerli metal fonu.
01:43Bunun gibi bir havuz yapılıyor.
01:46Ve bu havuzun içinde çeşitli yatırım enstrümanlarına bölünüyor.
01:52Bu borsayla alakalı olabilir.
01:55Bu değerli malenlerle alakalı olabilir.
01:57Bu yabancı paralarla alakalı olabilir.
01:59Hisse senetleri veyahut da yatırım tahvilleriyle alakalı olabilir.
02:04Çeşitli şekilde olabilir.
02:07Buna göre bir havuz yapılıyor.
02:09Aslında fon mantık olarak bu.
02:11Sayın hocam şimdi bir örnekseme yapmak istiyorum.
02:14Diyelim ki ekranı açtığımızda X hissesi 1000 TL, Y hissesi de 10 TL görünüyor.
02:21En çok düşülen tuzak şu olabilir mi?
02:25Diyelim ki 1000 TL olarak 1000 TL olan işte pahalı, 10 TL olanı da ucuz sanmak.
02:32Yani ekrandaki bu sayı bir hissenin ucuz ya da pahalı olduğunu gösterir mi?
02:36Hayır tabii ki göstermez.
02:39O hissenin alış fiyatı, satış fiyatı yani piyasadaki cari fiyatıdır.
02:45Onun pahalı olup olmadığını anlamak için en azından onun bir 3 ay öncesine, 6 ay öncesine, 1 sene öncesine hatta
02:53ne kadar fiyattan oraya geldiğine bakmak gerekiyor.
02:56Takip etmek gerekiyor.
02:57Artı olarak bakın borsayla alakalı vatandaşlarımız borsada oynamak gibi bir tabir kullanıyorlar.
03:04Borsada oynamak gerçekten çok tehlikeli bir şeydir.
03:07Çünkü borsa dediğimiz uzun vadeli bir yatırım aracıdır aslında mantık olarak.
03:13Ama biz kısa vadeli olarak onu değerlendirdiğimizde o zaman çok büyük mesai harcamamız gerekiyor.
03:20Çünkü satın aldığımız hissenin hangi şirketse eğer bunun kapa bildirilen bütün bildirimlerini takip etmemiz gerekiyor.
03:28Bilançolarını, gelir tablolarını takip etmemiz gerekiyor.
03:31Piyasadaki satışlarını ve piyasa algısını takip etmemiz gerekiyor ki bu ciddi bir mesai gerektirir.
03:38Eğer kısa vadeli düşünüyorsa vatandaşlarımız bu yola geçmeleri gerekiyor.
03:42Sayın hocam şimdi ekrandaki o fiyatı o fiyat var ya hani ekrana yansıtılan o fiyatı ne oluşturuyor?
03:48Yani bir şirketin toplam büyüklüğü yani piyasa değeriyle piyasadaki hisse adedi arasındaki o pasta delimi var ya o mantığı bize
03:57nasıl açıklarsınız?
03:59Şöyle söyleyeyim bakın o ekrandaki fiyatı alıcı ve satıcı oluşturuyor.
04:04Yani siz bu serbest piyasada oluşan bir fiyattır.
04:08Siz o fiyatı satmak istiyorsunuz ve farz ederim o hisse sizde.
04:1410 liradan satmak istiyorsunuz.
04:16Eğer bunu 10 liradan alan olmazsa 9,5 liradan deniyorsunuz.
04:20Alma alan olmazsa 9 liradan deniyorsunuz.
04:239 liradan satarsanız o fiyat gerçekleşmiş oluyor.
04:26Ama 10 liradan satarsanız 10 lira da gerçekleşmiş oluyor.
04:29Yani alış satış serbest piyasada oluşuyor.
04:33Bir kere o tablada gördüğümüz tabelada gördüğümüz fiyatlar böyle oluşuyor.
04:38Bunu bir açıklayalım.
04:39Bunun haricinde şimdi her şirketin belli bir oranda borsaya açılmışlığı var.
04:46Yani bir şirket %70 açılmış olabilir.
04:48Diğeri %30 açılmış olabilir.
04:50Buna göre de siz o hisse fiyatı toplam açıldığı ne kadar lot hissesi var borsada işlem gören kaç liradan görüyor.
05:00Bunun üzerinden ve ne kadarı halka açılmışsa eğer onun üzerinden şirketin toplam değerine ulaşabiliyorsunuz.
05:07Peki bir hissenin gerçekten karlı ve ucuz olduğunu neye bakarak anlarız?
05:13Biz şirketin ürettiği karla hisse fiyatlarındaki ilişkiyi gösteren FK oranı en basit haliyle halk dilinde ne anlama geliyor kıymetli hocam?
05:23Yani tabii bunun buradan anlattığımızda bunun bir yatırım tavsiyesi olmayacağını da belirtelim.
05:30Bu bir yatırım tavsiyesi kesinlikle değildir.
05:33Şöyle söyleyelim bir kere şirketin geçmişten bugüne gelen o hisse fiyatına dikkat etmek gerekiyor.
05:41Borsanın yükselişini genel yükselişini takip etmek gerekiyor.
05:47Bu genel yükselişe göre bu hisse ne kadar artmış veya o yükselişten daha az mı artmış veya düşmüş mü?
05:54Bunun bir kere geçmişten gelen fiyatına bakmamız gerekiyor kesinlikle ya ya be.
05:58İkinci olarak da biraz önce de söyledim şirketin kapa bildirdiği kamu aydınlatma platformuna bildirdiği bildirimler var.
06:05Bu bildirimlerde her şeyini bildirmek zorunda bu şirketler hem SPK'ya hem kapa.
06:10Dolayısıyla bunları da takip etmek gerekiyor.
06:14Üç aylık bilançolarını, gelir tablolarını yani yeni bir teknoloji oluşturdu mu?
06:20Mesela diyelim ki bir teknoloji şirketi bu ve son derece önemli bir yeni buluşa imza attı.
06:27Bu demek oluyor ki ileriki dönemlere dair bu şirketin hisseleri artabilir.
06:32Yani bunun gibi pek çok şeyi takip etmek gerekiyor.
06:35Sayın hocam şimdi seyircilerimizin daha iyi idrak edebilmesi için fondan borsaya geçtiğimizde bir şirketin hisse fiyatı mesela neye göre belirlenir?
06:46Bir varlığın anlık piyasa fiyatıyla onun gerçek içsel değeri arasındaki fark nedir?
06:52Arkadaki fiyatlama kuralları nasıl işler?
06:57Yani biraz önce de açıkladık tekrar onun üzerinden geçelim.
07:02Daha iyi idrak edilebilmesi için çünkü çok kafa karışıklığı olabiliyor hocam o yüzden soruyorum.
07:06Aynen öyle Yahya Bey bakın piyasa serbest piyasada belirleniyor.
07:11Yani borsa dediğimiz zaten serbest piyasanın oluştuğu bir ortam.
07:14Siz Ankara'dan da Artvin'den de bağlanabilirsiniz ve borsadan hissenizi satın alabilirsiniz.
07:21Dolayısıyla bir serbest piyasa söz konusu.
07:24Bu satıcı açısından da aynı, alıcı açısından da aynı.
07:28Ama bazı durumlarda işte geçen günlerde hepimizin gündeminde olan yaşadığımız kötü bir olay var.
07:36Bu olaydaki gibi bazı spekülatörler hisselerin üzerinde bir spekülasyon oluşturuyorlar.
07:43Yani bu hisseleri alıyorlar, aldıkça fiyat artıyor, aldıkça fiyat artıyor, aldıkça fiyat artıyor.
07:50Bu sefer bu fiyat artışına aldanan normal yatırımcı da bu hisseden de almak istiyor.
07:57İşte normal yatırımcı da bu işin içine girdiği andan itibaren de ne oluyor?
08:02Bu sefer o spekülasyonu yapan, o hisseleri toplayan şahıslar bu normal vatandaşlara bunları satarak o hisseden çıkıyorlar.
08:10Daha sonra bunu satın alan vatandaşlarımız tekrar aynı fiyattan veya yükselişi beklerken,
08:16halbuki gerçek fiyatın bu olmadığı, bunun spekülasyonla buraya geldiği bir grup tarafından o fiyatın şişirildiğinin farkına varıyorlar.
08:26Maalesef ki tabiri caizse o hisse ellerinde kalıyor.
08:30Dolayısıyla da bu sefer fiyat geri doğru gelmeye başlıyor.
08:34İşte bunlardan dolayı sadece fiyata aldanarak, yükselişe aldanarak bir şirketten kesinlikle hisse alınmaması gerekiyor.
08:43Sadece yükseliş, burada şirketin değerli olduğu için yükseldiğini göstermez.
08:50Aksine bu şirketin spekülatif bir amaca hizmet ettiğini de gösterebilir bu hissenin.
08:57Yani bazı spekülatörlerin bunu topladığını da gösterebilir.
09:01Dolayısıyla biraz önce söylediğim gibi bir şirketin gerçek fiyatını, hisse değerini ve yatırım yapılıp yapılmayacağını anlamak için
09:11kesinlikle o şirketin bilançolarını incelemek gerekiyor.
09:15O şirketin yeni yatırımlarını incelemek gerekiyor.
09:20Yani biz bunu yapmadan sadece fiyata aldanarak eğer böyle bir şey yaparsak,
09:25işte yaşadığımız maalesef kötü tecrübelerle karşı karşıya kalıyoruz.
09:30Ki bu ilk değil, inşallah son olur.
09:33Yani geçmişte de bunun pek çok örneğini yaşadık Yahya Bey.
09:37Sayın Bal, yine seyircilerimizin gözünden devam ettirecek olursak,
09:41son günlerde gündemden düşmeyen işte gözaltılar, patlayan özel gizli fonlar var.
09:47Devletin denetlediği yasal fonlarla bu illegal yapı arasındaki operasyonel fark nedir?
09:54Bir de seyirci sahte bir yapıyla gerçek bir fonu nasıl ayırt eder?
10:01Yani bir kere öncelikle şunu söyleyelim Yahya Bey.
10:04Yani bu tabir devamlı kullanılır.
10:07Bedava peynir sadece fare kapanında var.
10:11Yani bu bedava peynir sadece fare kapanında olduğunu asla unutmayalım.
10:16Bir yatırım fonu yerleşmiş, örnek veriyorum bankaların veyahut da çok bilinen aracı kurumların yatırım fonlarını değerlendirelim.
10:25Bu fonlar örnek veriyoruz yüzde elli, yüzde yetmiş diyelim ki bir kar vaat ediyorlar.
10:32Veyahut da geçmişte yüzde yetmiş kar oluşturmuş.
10:35Ve piyasanın üzerinde bir karla yatırımcısını memnun ediyor.
10:40Şimdi bu ortamda bir başka fon ortaya çıkıp da ben yüzde yüz elli, yüzde iki yüz, yüzde beş yüz kazandım
10:50ve gelecekte de yüzde beş yüz vaat ediyorum derse işte bu bedava peynirin fare kapanında olduğunu göstergesi haline geliyor.
11:01Yani bir kere birinci dikkat edeceğimiz şey kesinlikle çok yüksek getiri vaat eden hiçbir şeye inanmamamız gerekiyor.
11:10Yani bunların sonunda kozi sistemleri çıkıyor, bunların sonunda spekülasyonlar çıkıyor, bunların sonunda mutlaka küçük yatırımcının cebindeki üç beş kuruşa göz
11:23diken maalesef ki kötü niyetli insanlar çıkıyor.
11:27Dolayısıyla bizim öncelikle dikkat edeceğimiz çok yüksek yatırım vaat eden hiçbir şeye öyle kolay inanmamak.
11:34Peki Sayın Bal, Sayın Bal arkasında işte hiçbir fabrika kar ya da büyüme olmayan işte bazı sığ hisselerin fiyatı nasıl
11:46oluyor da günlerce tavan gidip suni bir şekilde şişebiliyor?
11:50Burayı da merak ediyoruz.
11:51Bu siz de belirttiniz az önce spekülasyona işaret ettiniz.
11:55Bu spekülasyon ve balon fiyat mekanizması nasıl çalışır?
12:00Küçük yatırımcılar bu tuzaktan nasıl korunması gerekiyor sizce?
12:04Biraz önce söylediğimiz gibi çok yüksek yatırım küçük şirketler genelde bunlar bilinmeyen şirketler.
12:11Yani çok büyük şirketler de zaten bu şekilde bir spekülasyonun oluşması çok mümkün değil.
12:17Ancak örnek zaten yakın zamandaki örnekte küçük bir şirket bir tarım işletmesi süt ve süt ürünleri üretiyordu.
12:26Bu süt ve süt ürünleri üretirken bu yatırım holdingi bunu satın alıyor.
12:32Ve bu yatırım holdingi bunu satın aldıktan sonra da borsadaki hisselerini de toplamaya başlıyor.
12:37Borsadaki hisselerini de tamamını toplamaya başladığında tabii ki buna bir talep oluştuğu için fiyat da yukarı yönlü olarak hareket ediyor.
12:46Fiyat çıktıktan sonra belli bir seviyeye geldikten sonra bu yatırım holdingi söz konusu suça karıştığı iddia edilen yatırım holdingi de
12:57ne yapıyor?
12:58Bu sefer fabrikasını kapatıyor işletmenin.
13:01Yani geçmişte gerçekten süt ve süt ürünleri üretimi yapan firma artık iki kişinin çalıştığı bir tabela şirketine dönüyor.
13:10Onun işletmelerini kapattıktan itibaren de aslında spekülasyonun da başlangıcı ve ortasına gelmiş oluyoruz.
13:18Neydi?
13:19Öncelikle şirketi satın aldılar.
13:21Daha sonrasında borsadaki hisselerini topladılar.
13:24Fiyatı yükselttiler.
13:26Ve beklemeye başladılar.
13:27İşte o aşamadan sonra küçük yatırımcı bu kadar yüksek artışı gördüğünde o da maalesef ki buna kanıyor.
13:36Biraz önce söylediğimiz gibi yüzde üç yüz, beş yüz, yüzde bin, yüzde on bin artmış bir hisseye giriyor.
13:44Ama bir kere şunu mutlaka bilmek gerekiyor.
13:48Çok fazla arttıktan sonra o artışın devam edip etmeyeceği artık her hisse için muallaktır Yahya Bey.
13:55Yani bir şekilde siz herhangi bir yatırım enstrümanına en yüksek fiyattan girdiğinizde ya da o artıştayken girdiğinizde artık o artışın
14:05devam edip etmeyeceğini bilemezsiniz.
14:07Dolayısıyla burada vatandaşımızın dikkat etmesi gereken bir kere ismi cismi duyulmamış bir şirket.
14:13Nasıl oldu da iki, üç ayda, beş ayda hisseleri bu şekilde bin katına çıkmış oldu?
14:20On liradan harika arz edilen bir şirketten bahsediyoruz hisse lotunun gelmiş iki bin liralara yaklaşık iki bin kat, iki yüz
14:30kat burada bir artıştan bahsediyoruz.
14:32E şimdi iki yüz kat artmış bir hisse dönüyorsunuz fabrikası bile yok.
14:39Onu bile satmışlar.
14:40Yani bu tür şeylere mutlaka vatandaşlarımızın dikkat etmesi gerekiyor.
14:45Bu artışların suni olduğunu ve bu spekülatörlerin bunu halkın cebindeki paraya göz diktikleri için yaptığını unutmaması gerekiyor.
14:55Peki bir toparlanma süreci noktasında bu sürecin şu an içerisinde gerekli müdahaleler, gerekli çalışmaların titizlikle yapıldığını gözlemliyoruz.
15:07Bundan sonraki süreçte borsaya küçük yatırımcının güvenini yeniden tesis edebilmek adına neler yapılacaktır?
15:15E tabii ki devletin burada aldığı önlemler var.
15:20Cumhuriyet savcılıkları bu soruşturmaları yürütürken sermaye piyasalarını da etkilemeden veyahut da işte bunlar üzerinde olumsuz bir etki oluşturmadan sadece suçlu
15:33ve suça yönelik olarak bu operasyonları yapıyorlar.
15:37Bunu hepimiz gözlemliyoruz.
15:38Gerçekten Adalet Bakanımızı da bu konuda ben tebrik ediyorum.
15:41Geldiği günden beri bu tür bütün odaklara, bütün suç odaklarının üzerine gidiyor.
15:47Hatta bu olaydan bahsetmek gerekirse Adalet Bakanımız İstanbul Savcısı iken dahi bu konuda bir girişimde bulunmuş ve borsaya yazı yazmış,
16:00oradan cevap beklemiş.
16:02Yani bu konunun aslında uzun zamandır bilinen bir konuydu.
16:06Şimdi burada öncelikli olarak bu yükün vatandaşın üzerinde kalmaması gerekiyor Yahya Bey.
16:12Yani asgari ücretle çalışan bir vatandaşımız vergisini, sigorta primini ödüyor ve hayatını devam ettirmeye çalışıyor.
16:20Emeklimiz zaten halini hepimiz biliyoruz.
16:23Yani bu tür dar gelirli vatandaşlarımızın üzerinde kalmaması gerekiyor bu yükün.
16:29Öncelikli olarak bu suça karışmış kim varsa nereye kadar giderse onların mal varlıkları üzerinden bunun yapılması gerekiyor.
16:38Yani devletimiz bunu bu şekilde yapacaktır mutlaka.
16:42Öncelikle mal varlıklarının üzerine gidecek bu bir.
16:45İkinci olarak da bakın şimdi 500 bine yakın yatırımcıdan bahsediyoruz.
16:49Bir yatırımcı diyelim ki 1 milyon TL ile bu fona girdi.
16:54Tablaya bakıyor şu anda 3 milyon TL'ye gelmiş diyelim ki onun yatırım fonu değeri.
17:01Ama burada devletimiz girdiği fiyat olan 1 milyondan mı ödeyecek?
17:05Yoksa şu anki tablada gözüken ekranda gördüğü fiyat üzerinden mi ödeyecek?
17:11Ben burada tahmin ediyorum ki vatandaşımızın ilk girdiği fiyat üzerinden bir değerleme yapılacak.
17:17Yani bu tür suni ve spekülatif hareketlerle artan hisselerin karının devlet yükü olarak hazineye kalmaması gerekiyor.
17:28Kesinlikle burada suça karışmış bu şirketin yöneticileri veyahut da kim varsa devletin içinde de olabilir.
17:36Yani burada belki bürokrasiden de bazı kesimler olabilir.
17:41Çünkü bu holdingin sahibinin de yakalama kararından çıkar çıkmaz daha kendisine tebliğ edilmeden yurt dışına kaçtığını biliyoruz.
17:50Yani bu tür sızıntılar da olabilir.
17:53Bunlara da kim karışmışsa bunların mal varlıklarına el konarak bu işin yapılmasının en doğru şey olacağını düşünüyorum.
17:59Yani bu krizi tamamen dizginleyecek yöneticilerinin yani sürecin gelinen noktadaki o baş aktörlerin tam anlamıyla mal varlıklarına el konularak oradaki
18:13elde edilen fahişkarlarında vatandaş yararına oluşturulması gerektiğini ifade ediyorsunuz.
18:19Doğru mu anladım?
18:20Aynen öyle ve yurt dışına çıkan paralar da var bu olayda.
18:24Yurt dışına aktarılan da milyar TL bazında birkaç transfer var.
18:30Bunların da mutlaka geri getirilmesi gerekiyor.
18:33Bu paraların da getirilerek burada küçük yatırımcıya hak sahibi olanlara ödenmesi gerekiyor hakkaniyet ölçüsünden.
18:43Sayın Bal, bilgileri rafine ettiniz veciz bir şekilde anlattınız.
18:47Katkılarınızdan dolayı çok teşekkür ederiz.
18:50Ben de teşekkür ediyorum. İyi yayınlar Yahya Bey.
18:52Çok sağ olun.
18:54Sevgili izleyenler şimdilik veda diyelim saatlerimiz 16'yı gösterdiğinde gün içi bülteniyle yeniden karşınızda olacağım.