- 2 hours ago
Fragment programu W Centrum Uwagi z 7 sierpnia 1998 roku z Jedynki
Category
📺
TVTranscript
00:00Oraz publicysta, redaktor naczelny żydowskiego miesięcznika, mitraż Konstanty Gebert.
00:06Dobry wieczór.
00:07Księże arcybiskupie, czy widzi ksiądz szansę na wybrnięcie z tego kolejnego nieporozumienia dotyczącego symboli?
00:18Nie widzę szansę, dlatego że za dużo mamy wspólnego doświadczenia, za dużośmy się wspólnie nacierpieli,
00:27żeby szukać jakichś nowych konfliktów, niepotrzebnych zupełnie.
00:31Po drugie, widzę również i w tym szansę, że znamy się od tysiące lat.
00:40Żydzi i chrześcijanie na polskiej ziemi wtopili się w ten sam krąg cywilizacyjny.
00:47Ja myślę, że Żydzi mieszkający w Polsce, podkreślam to, oni doskonale wiedzą, co to znaczy tożsamość,
00:54co to znaczy, historia chrześcijaństwa w Polsce i tak dalej, i tak dalej.
00:58Dlatego ja byłem bardzo wdzięczny, kiedy przed miesiącem chyba, czy przed dwoma, ten problem się zaistniał,
01:06że przedstawiciel gminy żydowskiej w Gdańsku bardzo wyraźnie powiedział, że jest za tym, żeby ten krzyż tam został,
01:13żeby spokój więc była ważniejszą sprawą niż próba szukania jakichś źródeł konfliktów.
01:18Ja też byłem szczęśliwy w tych dniach, że Żydzi w Gdańsku otrzymali wreszcie swoją synagogę,
01:28odzyskali prawo do synagogi. W tym kierunku trzeba iść, w kierunku poszukiwania wspólnej sprawy,
01:34to znaczy spokoju, wzajemnej życzliwości, bo na tym polega współczesne życie ludzi,
01:42Europy, chrześcijaństwa i myśl narodu żydowskiego pod koniec XX wieku przecież nigdy tyle,
01:48jak w tym czasie nie nacierpieliśmy się i dlatego nie szukajmy nowych konfliktów,
01:52nowych niepotrzebnych zarzewi, kłopotów.
01:56Pan jest polskim Żydem i świetnie rozumie Pan symbolikę krzyża.
02:02To, o czym mówią i wiedzą świetnie Polacy, chrześcijanie, że krzyż to cierpienie, miłosierdzie, poświęcenie,
02:13a dla nas Polaków również symbol naszej tożsamości narodowej, naszej w ogóle, naszego narodu, naszej kultury.
02:21Skąd więc tyle emocji wokół krzyża, który jest tutaj postrzegany w ten sposób, nie jest niczym złym?
02:29No najwyraźniej różnimy się w rozumieniu tego symbolu.
02:33Żaden symbol nie ma immanentnej wartości.
02:38Zawiera to, co w niego wkładamy.
02:40Chrześcijanie to wiemy, to szanujemy.
02:43W symbolu krzyża widzą symbol miłości, nadziei, zmartwychwstania.
02:48Tak jest w ich religii, która nie jest naszą religią.
02:52Nasze doświadczenie w chrześcijańskiej Europie, w cieniu krzyża, było inne.
02:55Było to doświadczenie prześladowań, getta, dyskryminacji, półtora tysiąca lat nauczania nienawiści przez Kościół,
03:04które przygotowały grunt, na którym możliwa była zagłada.
03:08I jeżeli tak jest, że ten symbol jest symbolem polskiego narodu, jak pan redaktor powiedział,
03:15no to ten symbol mnie z polskiego narodu wyklucza.
03:18To nie jest mój symbol.
03:19I dlatego ja się zgadzam w zupełności z księdzem arcybiskupem,
03:24że nie powinniśmy szukać dodatkowych konfliktów.
03:28Jest ich dość.
03:29A więc nie należało stawiać tego krzyża w miejscu, o którym Kościół znakomicie wiedział.
03:35Żydzi z jego obecnością pogodzić się nie mogą i się nie pogodzą.
03:41Jestem zdziwiony wypowiedzią przewodniczącego gminy żydowskiej w Gdańsku.
03:47Jesteśmy religią pluralistyczną.
03:50Każdy może mówić, co chce, co myśli.
03:52Nie ma u nas hierarchii, nie ma kleru.
03:54Dlatego też przewodniczący gminy żydowskiej w Gdańsku
03:57mógł powiedzieć to, co uważa przewodniczący gminy żydowskiej w Gdańsku.
04:00Tak nie uważają Żydzi.
04:03Księdża arcybiskupie, co Kościół na ten temat?
04:09Czy jest jakaś dobra odpowiedź na to, co usłyszeli?
04:12Ja dziękuję przede wszystkim za klimat spokoju.
04:15Bo to jest zbyt poważna sprawa, żeby emocje włączać.
04:19Ale pan wybaczy, panie redaktorze,
04:21Gebert, to stwierdzenie, które wprost jest deklaracją,
04:27iż Kościół przez półtora tysiąca lat uczył nienawiści.
04:32Jeśli w tym kierunku pójdziemy.
04:35Ja na przykład pamiętam z mojego dzieciństwa.
04:38Przed wojną mieszkałem w miejscowości niewielkiej.
04:41Nie wiem, może było 400-500 osób mieszkających tam.
04:45I było pewnie z 15 rodzin żydowskich.
04:47Tam była tak fantastyczna konwiwencja.
04:50Myśmy chętnie szanowali przekonania naszych sąsiadów,
04:55którzy szabat obchodzili.
04:58Oni z szacunkiem pewnym do naszej niedzieli.
05:01Nikomu krzyż nie przeszkadzał.
05:02I dlatego jestem zdumiony, że pan redaktor Gebert mówi,
05:06że Kościół półtora tysiąca lat uczył nienawiści.
05:11Ja z tym się nie mogę zgodzić.
05:13Możemy się różnić, bo czy nie krzyża.
05:15Wiadomo, święty Paweł mówił nawet,
05:18że krzyż dla jednych jest zgorszeniem,
05:20dla innych jest skandalem,
05:22dla innych jest jeszcze głupstwem.
05:23A więc to mamy od dwóch tysięcy lat
05:26pewne różnice między sobą istniejące.
05:28No ale nie można się zgodzić z tym,
05:30że chrześcijaństwo uczyło nienawiści.
05:34To jest teza, która nie jest zaskoczeniem dla mnie,
05:36bo pan Gebert tę tezę już wielokrotnie powtarzał.
05:39Tylko wydaje mi się, że kontekst,
05:41w którym w tej chwili jesteśmy,
05:44powinien nas skłonić do jakiejś głębszej refleksji,
05:47poszukiwania wspólnej płaszczyzny,
05:49a nie wyzwalania tych samych argumentów,
05:51które naprawdę w Polsce nie pasowały.
05:54Gdzie się Żydzi najlepiej czuli w ciągu całej historii?
05:57Ja myślę, że właśnie w Polsce.
05:58I to powinno nas skłonić do tego,
06:00żeby szukać nie jakiejś teoretycznej,
06:02ale konkretnej odpowiedzi w sytuacji polskiej
06:06i to w tym dramatycznym miejscu,
06:08gdzie owszem, ja dzisiaj czytałem,
06:11nie wiem, czy to jest pełni dokładne,
06:13że zginęło w Oświęcimiu milion pięćset tysięcy osób.
06:19W tym, no, 130 tysięcy Polaków.
06:24A więc nie można mówić o wyłączności żydowskiej
06:27w stosunku do Oświęcimia.
06:29Oczywiście to nie jest temat na dzisiejsze 20 czy 15 minut.
06:32To jest temat bardzo obszerny,
06:34ale wydaje mi się, że trzeba poszukiwać wspólnych płaszczyzn,
06:37a nie strzelać z armaty od razu, nienawiści,
06:40Kościół czy nienawiści, to nie jest dobra metoda.
06:43Nie da się historii napisać na nowo o księże arcybiskupie.
06:47Kościół uczył, że Żydzi są narodem bogobójców,
06:50narodem odrzuconym przez Boga.
06:53Kościół popierał oddzielanie Żydów od chrześcijan,
06:56popierał getto, popierał żydowską odznakę.
07:00To w Kościołach uczono, że Żydzi mordują chrześcijańskie dzieci na mace.
07:05Coś, co jeszcze czasami możemy usłyszeć i w Polsce.
07:08Po zagładzie, po szoa,
07:10Kościół dokonał ogromnego rachunku sumienia,
07:14który budzi podziw i szacunek.
07:16To było strasznie trudne.
07:17To jest proces, który trwa.
07:19I ja jestem pod wielkim wrażeniem tego,
07:22jak Kościół rozlicza się ze swoją przeszłością.
07:25Ale to rozliczenie musi być oparte na prawdzie.
07:28Ja bym bardzo chciał, żeby Żydzi w Europie
07:30żyli w tej historii,
07:32o której mówi ksiądz arcybiskup.
07:34Historia była inna.
07:35I owszem, w chrześcijańskiej Europie to prawda.
07:38I to zachowujemy we wdzięcznej pamięci.
07:41Żydom pewnie rzeczywiście najlepiej było w Polsce.
07:44Ale Żydom było dużo lepiej pod panowaniem islamu
07:47niż pod panowaniem chrześcijaństwa.
07:50Między innymi dlatego,
07:51że islam nie uczył nienawiści do Żydów.
07:54Nie możemy pisać historii na nowo.
07:56Musimy się pogodzić z tym,
07:58że ona jest taka, jaka jest.
08:00I jeżeli nie możemy się dogadać
08:02co do zupełnie podstawowych faktów,
08:04no ja marno widzę możliwość
08:07jakiejś wspólnej działalności w przyszłości.
08:10Papież Jan Paweł II, papież Polak,
08:12po raz pierwszy po 800 latach
08:14jako papież wszedł do synagogi.
08:17Za każdym razem, gdziekolwiek się pojawi,
08:20spotyka się z gminami żydowskimi.
08:23Przez polskich antysemitów
08:25bywa obrażany
08:29i mają mu to za złe,
08:30że tak wiele uwagi poświęca
08:32Żydom mieszkającym w Polsce
08:34ich przeszłości.
08:36Słabud Watykański II
08:37określił już wtedy
08:39wyraźnie stosunek Kościoła.
08:42Ostatnie deklaracje Kościoła również
08:43mówią o tym, o czym mówi pan.
08:46Co jeszcze można uczynić w tej sprawie?
08:49Bardzo dużo.
08:50I bardzo dużo po obu stronach.
08:52Ponieważ nie jest rzecz jasna tak,
08:54że nietolerancję czy wrogość
08:57spotykamy tylko po stronie chrześcijańskiej.
08:59Także i po naszej żydowskiej stronie
09:01są zalewłości do odrobienia.
09:03Ale bardziej niż postulować,
09:06żeby coś nowego zrobiono,
09:08ja bym raczej postulował,
09:09że się powstrzymywać
09:11odrobienia tego,
09:12co z całą pewnością
09:13stosunki żydosko-chrześcijańskie
09:15musi zakłócić.
09:16Krzyż nad obozem oświęcimskim
09:20na gruncie największego cmentarzyska
09:22naszego narodu
09:23jest dla nas nie do przyjęcia.
09:24Dla mnie jako bieżącego Żyda
09:25nie do przyjęcia byłby tam
09:27jakikolwiek symbol religijny.
09:29I tak samo bym protestował
09:30przeciwko gwieździe Dawida na żwirowisku,
09:32jak protestuje przeciwko krzyżowi.
09:34Ale to nie jest nic nowego.
09:37To było wiadome.
09:39Deklaracja księdza Prymasa dzisiaj,
09:41popierająca obecność krzyżu w tym miejscu,
09:43zaognia tylko sytuację.
09:45I cieszę się, że powiedział Pan o papieżu,
09:48ponieważ to jego właśnie interwencja
09:50pozwoliła zakończyć wreszcie
09:52ropiejący konflikt
09:54wokół oświęcimskiego karmelu.
09:56Podejrzewam, że i tym razem
09:58trzeba będzie odwoływać się
09:59do autorytetu Watykanu,
10:00żeby zakończyć spór,
10:03którego w ogóle być nie powinno.
10:06Bo jest czymś straszliwie gorszącym,
10:10że ludzie wiary,
10:12wyznający przecież tego samego Boga,
10:15którego chrześcijanie i Żydzi
10:17wierzą tak samo
10:18i który ich tak samo kocha.
10:21Okładają się po głowach
10:22symbolami religijnymi
10:23w miejscu największej zbrodni ludzkości,
10:27zamiast tam prosić Boga o wybaczenie.
10:29To jest skandal,
10:31przerażający skandal.
10:33To mnie straszliwie boli.
10:34Tak być nie powinno.
10:37Księże arcybiskupie,
10:38czy można wybrnąć z tej sytuacji
10:42jeszcze raz to samo pytanie?
10:43Ja raz jeszcze powtarzam.
10:45Słowa, które pan redaktor
10:47Gebert wypowiedział,
10:48nie są dla mnie zaskoczeniem.
10:50Święty Paweł mówił,
10:52że krzyż dla Żydów
10:54jest skandalem.
10:55I z punktu widzenia ich religii
10:57tak oni to rozumieją.
10:59Ja chcę z pełnym szacunkiem
11:01do tego podejść,
11:02bo ja nie chcę analizować
11:04od wewnątrz religii żydowskiej,
11:07która, dodajmy,
11:08dla nas, chrześcijan,
11:10jest religią naszych starszych braci wierze.
11:13Ale nie możemy doprowadzać
11:15do jakiejś eskalacji.
11:17Panie redaktorze,
11:19krzyż na polskiej ziemi
11:20stoi od tysiąca lat.
11:22W Gdańsku,
11:23kiedyśmy analizowali
11:24tysiąclecie tego miasta,
11:26znajdowaliśmy z połowy
11:27X wieku krzyża.
11:29I tak tu będzie.
11:31I dlatego wydaje mi się,
11:33że stawienie tak
11:33na płaszczyźnie
11:34chciałby się politycznej,
11:36chciałby się powiedzieć politycznej.
11:37Oczywiście Pan,
11:38motywy religijne.
11:39I ja w pełni szacunek,
11:40szanuję Pana w poglądu
11:42i ocenę.
11:43Ale niechże Pan spróbuje
11:44wejść w sytuację polską,
11:46chrześcijan,
11:47chrześcijan na ziemi polskiej.
11:48Dlaczego Pan tylko chce
11:50widzieć jedną stronę?
11:51My tu jesteśmy od tysiące lat.
11:53Jak mówił Pan redaktor,
11:55pięknie to mówił,
11:56to się wpisało w tożsamość.
11:58Dlatego trudno mi sobie wyobrazić,
12:00żeby ksiądz prymas
12:01mógł inaczej powiedzieć,
12:02niż to, co powiedział.
12:03Ja dzisiaj słuchając
12:04księdza prymasa
12:05w Radiu Watikana
12:06byłem mu wdzięczny za to,
12:08że on tak jasno
12:09stawia sprawę.
12:10Może zbyt późno
12:12tę sprawę
12:13tak jasno stawiamy.
12:14Myślę, że
12:15ten wielki problem
12:16z karmelitankami
12:17on został załatwiony,
12:18bo to nieco inny wymiar był.
12:20Ojciec Święty poszedł,
12:22jak tylko daleko można,
12:23ale nie sądzę,
12:24żeby w tym samym kierunku
12:26szło danie dotyczące krzyża.
12:28To zupełnie jest inny wymiar.
12:30Dlatego wydaje mi się,
12:31że kontynuowanie tej pewnej linii,
12:34jakiegoś poszukiwania
12:36niemalże skłócania
12:37jest niedobre
12:38ani dla jednej,
12:40ani drugiej stronie.
12:41To nie służy.
12:41Tym bardziej,
12:42że jak Państwo
12:43doskonale wiecie,
12:45reakcje są,
12:46ja bym powiedział,
12:47no nienormalne.
12:48Przenoszenie krzyża
12:49do tego miejsca,
12:50jakieś tam głodówki
12:52i tak dalej,
12:53to jest absolutnie nienormalne.
12:54Trzeba było sobie powiedzieć,
12:56oczywiście,
12:56ksiądz prymas powiedział,
12:57może jakiś błąd popełniliśmy.
12:59Myślę, że błąd
13:00jasnego postawienia sprawy
13:01od początku.
13:02Wówczas byłby krzyż,
13:04nie byłoby krzyży,
13:05tylko byłby ten krzyż.
13:06I myślę, że
13:08Żydzi,
13:09polscy Żydzi,
13:09bo wydaje mi się,
13:10że więcej niż polscy
13:11mówią amerykańscy inni.
13:13Niech polscy Żydzi,
13:15ale tak właśnie
13:15nie jednym głosem,
13:16tylko niech powiedzą się inni.
13:17Ja już raz jedno zacytowałem,
13:19pan redaktor Geberto powtórzył.
13:21Jestem mu wdzięczny,
13:22bo tak to widzę.
13:23Przecież było na przykład
13:24przed kilku,
13:25pewnie, no,
13:26przed rokiem
13:27mieliśmy święto Biblii.
13:29Modliliśmy się wspólnie
13:30i w kościele katolickim.
13:33Modliliśmy się wspólnie
13:34w synagodze.
13:34Jeszcze wówczas nieoddanej.
13:36Dzisiaj już oddanej.
13:37Proszę Państwa,
13:38wiele jest płaszczyzn,
13:40które nas łączą,
13:42nas polskich Żydów
13:43i nas chrześcijan
13:45na polskie ziemi mieszkających.
13:46Dlatego wydaje mi się,
13:48że trzeba podejść do tego
13:49z roztropnością,
13:51a wówczas na pewno
13:52nie będziemy upolityczniać krzyża.
13:54Natomiast uszanujemy
13:55tożsamość polską
13:56wypracowana przez tysiąc lat.
13:58Została nam minutę.
14:00Wiem, że Pan optuje
14:01za rozwiązaniem,
14:02które polegałoby na tym,
14:03że krzyż
14:04miałby zastąpić pomnik
14:06poświęcony osobom,
14:07które zostały zamordowane
14:08na terenie żwirowni,
14:10na terenie obozu
14:11i w tym pomniku również
14:13mógłby wtedy znaleźć się
14:15krzyż.
14:16Proszę powiedzieć,
14:17na czym polega ta różnica?
14:19Różnica jest fundamentalna.
14:22Ośmiometrowy papieski krzyż
14:23górujący nad obozem
14:25jest dla nas nie do przyjęcia.
14:28Ale szanuje uczucia religijne
14:30rodzin tych,
14:31których hitlerowcy tam
14:32na żwirowisku wymordowali.
14:34Oni mają prawo
14:35do godnego uczczenia
14:37pamięci swoich bliskich.
14:40Ci pomordowani tam
14:41byli katolikami.
14:42Gdyby elementem pomnika,
14:44który mógłby stanąć
14:45na żwirowisku,
14:45był krzyż,
14:47mój Boże,
14:47moja wrażliwość religijna
14:50nadal byłaby tym dotknięta.
14:53Ale tutaj musimy szukać
14:54kompromisu
14:55między równie uprawnioną
14:57wrażliwością religijną
14:59chrześcijan.
14:59Ale ogromny krzyż,
15:02rzucający swój cień
15:03na obóz
15:04jest nie do przyjęcia
15:05i myślę, że chrześcijanie to wiedzą.
15:07To nie chodzi o teologiczny wymiar krzyża,
15:09księż arcybiskupie.
15:10To chodzi o to,
15:11co pod tym krzyżem
15:13i w jego imieniu
15:14robiono z nami
15:15w chrześcijańskiej Europie
15:16przez półtora tysiąclecia.
15:18O tym zapomnieć nie może.
15:19Księżarcy biskupie,
15:22pomnik zamiast krzyża,
15:24ale pomnik, który zawierałby również
15:25symbol krzyża.
15:26Czy to jest kompromis?
15:27Proszę Państwa,
15:29ten krzyż
15:30jest taki maleńki,
15:32dla kogoś może być za duży.
15:34Wymiar krzyża,
15:36czy on będzie
15:37ośmiometrowy,
15:38czy on będzie metrowy,
15:40pan redaktor Gebert
15:41ma takie podejście do tego.
15:43Ktoś przyjdzie inny,
15:44powie jeszcze za duże.
15:45Tak jak był w sprawach
15:47karmelitanek,
15:48wydawało się,
15:49że się zamknie sprawa.
15:50Teraz się okazuje,
15:51że jeszcze krzyż.
15:52Tym bardziej teraz za wysoki.
15:54Ktoś powie
15:55i mnie ten krzyż razi.
15:57Dlatego wydaje mi się,
15:58zostawmy ten krzyż
15:59i budujmy wspólnotę
16:01narodu,
16:02chrześcijanie i Żydzi.
16:04Nie sięgajmy wiecznie do historii.
16:06Dlatego, że będziemy
16:07wiecznie do historii sięgać
16:08i znowu nam się wyzwoli
16:09jakieś emocje.
16:10Wydaje się,
16:11budujmy pod koniec XX wieku
16:12tak bardzo
16:13wieku dramatycznego.
16:15Najwięcej męczenników,
16:17proszę Państwa,
16:18w dwóch tysiącach lat
16:20chrześcijaństwa
16:21było w XX wieku.
16:24A więc i Żydzi,
16:24ale i chrześcijanie.
16:25Papież o tym stale mówi.
16:27Dlatego wydaje mi się,
16:27że trzeba wszystko zrobić,
16:29żeby te sprawy wyłagodzić.
16:30Niech ten krzyż zostanie.
16:32Panowie,
16:33bracia żydowscy,
16:34spróbujcie zrozumieć
16:35ten naród,
16:36który od tysiąca lat
16:37krzyż
16:39umieścił
16:39w centrum swojej tożsamości.
16:41Dlatego wydaje mi się,
16:42że dla dobra tego narodu,
16:43dla dobra pokoju
16:44na naszej ziemi polskiej
16:45powinniśmy jednak trochę
16:46głębiej sięgnąć,
16:47a nie mówić
16:48krzyż osiem metrów,
16:50krzyż dwa metry,
16:51pół metra,
16:51nie wiem.
16:52Krzyż będzie zawsze krzyżem.
16:54Jak zwykle w takiej sytuacji
16:55brakuje czasu.
16:57Ta rozmowa
16:57powinna być kontynuowana
16:59i ona będzie kontynuowana,
17:01bo potrzebna jest
17:02taka rozmowa.
17:04Dziękuję bardzo
17:05za przybycie
17:06do studia.
17:07Państwu dziękuję za uwagę.
17:08lubi zcómo.
17:09любi zaniem.
17:09Dziękuję.