00:00Selamlar. Bugün aslında hepimizin bilmesi gereken ama çoğumuzun gözden kaçırdığı gerçekten hayati bir konuyu mercek altına alıyoruz.
00:07Yakın zamanda yayınlanan çok çarpıcı bir BBC raporunu inceleyeceğiz.
00:11Konumuz çocuklarda kanserin dört erken belirtisi.
00:15Evet, başlık biraz ağır farkındayım ama inanın bana bu bilgileri cebe koymak kelimenin tam anlamıyla hayat kurtarıyor.
00:21O yüzden hiç vakit kaybetmeden veriler ve gerçek hikayeler bize ne anlatıyor hemen dalalım.
00:26Şimdi ilk olarak aklınızdan çıkmayacak bir veriyle başlayalım.
00:30Biliyor musunuz İngiltere verilerine göre kanser 15 yaş altı çocuklarda hastalık kaynaklı ölümlerin bir numaralı nedeni.
00:38Ama işin asıl sarsıcı kısmı şu, rapor gösteriyor ki ebeveynlerin sadece yüzde otuz üçü yani üçte birinden bile azı bu
00:46erken belirtilerin ne olduğunu bildiğini söylüyor.
00:48Geriye kalan yüzde 67'lik devasa bir kesimse yani çoğumuz neye dikkat etmemiz gerektiği konusunda tamamen karanlıktayız.
00:56Hastalık bu kadar ciddiyken bilgi eksiğimizin bu boyutta olması inanılmaz değil mi?
01:01Ama hemen derin bir nefes alalım.
01:04Tablo o kadar da karanlık değil aslında.
01:06Karamsarlığa kapılmıyoruz.
01:081970'lerden bu yana tıp o kadar ilerledi ki hayatta kalma oranları tam anlamıyla fırladı.
01:13Eğer erken teşhis edilirse, bakın burası çok kritik, erken teşhis diyorum, her 10 çocuktan 8'i yani %80'dan fazlası teşhisten
01:22sonra uzun ve sağlıklı bir ömür sürebiliyor.
01:24Çocuk onkologları bu hayatta kalma oranının altını özellikle çiziyor çünkü ne kadar erken fark edersek o tedavi sürecinin zorlu yükü
01:32o kadar hafifliyor.
01:33Her şey erken teşhise bakıyor.
01:35Bunu sadece rakamlarla anlatmak olmaz.
01:37Gelin gerçek bir hikayeye bakalım.
01:39Geçtiğimiz yıl teşhis konulan 13 yaşındaki amelya ilk belirtileri neydi biliyor musunuz?
01:44Hafif bir egzersizden sonra bile nefes nefese kalmak ve sürekli bir yorgunluk hali.
01:49Düşününce hani okuldan dönen, spor yapan her çocuk yorulur değil mi?
01:54Annesi Cema da tam olarak böyle düşünmüş.
01:56Çocuğun formsuz olduğuna veya okulda çok yorulduğuna yormuş bu durumu.
02:00Çok normal.
02:01Hangimiz çocuğumuz okuldan yorgun geldi diye en kötüsünü aklımıza getiririz ki?
02:05İşte bu durum o ilk sinyallerin ne kadar sinsice saklanabildiğini bize çok iyi gösteriyor.
02:10Ama bir noktada işler değişiyor.
02:13Annesi Cema o kırılma anını şöyle anlatıyor.
02:16Hiç beklemediği bir anda ortaya çıkan tek bir kırmızı morlukla başladı.
02:20Olay tam olarak bu.
02:22Bir yere çarpmamış, düşmemiş, vücudunda tamamen durduk yere açıklanamayan tek bir kırmızı morluk beliriyor.
02:29Yorgunluğu falan bir şekilde açıklarsınız.
02:31Okulda yoruldu dersiniz.
02:32Ama o tekil, mantıklı bir sebebi olmayan morluk, işte o an Cema bir şeylerin kesinlikle ama kesinlikle ters gittiğini anlıyor.
02:41Alarm zilleri o an çalmaya başlıyor.
02:44Sonrasıysa gerçekten akıl almaz bir hızla gelişiyor.
02:47Şu zaman çizelgesine bir bakın.
02:49Birinci gün, sadece tek bir morluk var.
02:52Üçüncü güne geldiğimizde Emilia'nın kaval kemiklerinde kabarık, şiş ve ağrılı morluklar beliriyor.
02:57Onuncu günde ise, evet sadece on gün sonra hastanede akut miyeloid lösemi, yani ameliyeteşhisi oluyor.
03:04Hatta bu kısa süreçte rutin bir göz kontrolüne gidiyorlar ve doktor kızın gözündeki bazı kılcal damarların patladığını görüyor.
03:11Belki nedenini o an tam anlayamıyorlar ama her şey o kadar büyük bir hızla ilerliyor ki, on gün içinde kendini
03:17hastanede, doğrudan tedavinin içinde buluyor.
03:19Bu arada hemen söyleyeyim, Emilia şu an remisyonda, yani hastalık kontrol altında ve o çok sevdiği okuluna geri döndü bile.
03:27Ki bu harika bir haber.
03:29Ama onun bu baş döndürücü hızdaki süreci bizi günün en önemli sorusuyla baş başa bırakıyor.
03:34Peki biz nelere dikkat etmeliyiz?
03:36Emilia'nın hikayesinden çıkıp, bizim de her an tetikte olmamızı sağlayacak o genel evrensel kurallara gelelim.
03:42Tamam, işte çocuklarda kanserin dört erken belirtisi.
03:45Çocuk onkoloğu Prof. Bob Phillips bu dört temel maddeyi özellikle vurguluyor.
03:50Bunlar devam eden, gitgide kötüleşen belirtiler.
03:53Birincisi, aşırı yorgunluk.
03:55Ama öyle uykusuzluk gibi değil, geçmeyen, derin bir bitkinlik.
03:59İkincisi, solgun görünme.
04:01Çocuğun renginin solması.
04:03Üçüncüsü, Emilia'nın durumunda da gördüğümüz gibi, bir yere çarpmadan, tamamen durduk yere oluşan, açıklanamayan morluklar.
04:10Ve son olarak dördüncüsü, vücudun herhangi bir yerinde çıkan, zamanla büyüyen ve kaybolmayan şişlikler, yumrular.
04:17Lütfen bu dört maddeyi aklınızın bir köşesine iyice kazıyın.
04:21Erken teşhisin sırrı burada.
04:23Peki ama bu belirtiler nasıl oluyor da bu kadar çabuk ortaya çıkıp aniden tırmanıyor?
04:27İşin biyolojik kısmına bakarsak, karşımıza hızlandırılmış büyüme diye bir şey çıkıyor.
04:32Şöyle anlatayım.
04:34Çocuklardaki kanser, yetişkinlerdekinden çok ama çok daha hızlı gelişiyor.
04:38Neden biliyor musunuz? Çünkü çocukların o kendi doğal, inanılmaz hızlı büyüme sürecini kullanıyor.
04:44Hastalık kelimenin tam anlamıyla bu büyümeden besleniyor.
04:47Çocuk büyüdükçe hücreler çoğalıyor, hastalık da aynı ivmeyle yayılıyor.
04:51Yani bu hız bize eyvah diye paniğe kapılmayı değil, tamam bu yüzden çok daha uyanık ve dikkatli olmalıyım demeyi öğretmeli.
04:58İşte tam da bu yüzden Birleşik Krallık'taki doktorların kullandığı inanılmaz pratik bir üçler kuralı var.
05:04Bu kural ebeveynler için aslında bir nevi eylem planı.
05:07Şöyle işliyor, çocuğunuzda geçmeyen üç farklı semptom mu var?
05:11Veya aynı şikayet için doktorun kapısını tam üç kez mi çaldınız?
05:15Ya da açıklanamayan o semptomlar tam üç haftadır geçmek bilmedi mi?
05:19İşte o noktada durup detaylı bir uzman incelemesi, yani bir onkoloji sevki istemenin vakti gelmiş demektir.
05:25Kafa karışıklığını anında bitiren harika ve son derece net bir kontrol listesi bu.
05:30Bu belirtilerin bizi nasıl kandırabildiğinden konuşmuştuk değil mi?
05:33On üç yaşındaki Jake'in hikayesi buna inanılmaz, hatta sarsıcı bir örnek.
05:39Düşünün, burun tıkanıklığı var, gözleri sulanıyor, aile tabii ki haklı olarak aman canım saman nezlesidir diyor.
05:46Okul sonrası sızıp kalmasını da dönem sonu çocuk yorgun diyerek açıklıyorlar.
05:51Hepsi birbiriyle bağlantılı, çok sıradan çocukluk dertleri gibi duruyor.
05:54Ama gerçek teşhis maalesef saman nezlesi değildi.
05:59Gerçek teşhis, üçüncü evre yumuşak doku sarkomuydu.
06:02Çok yıkıcı bir hastalığın günlük burun akıntılarının arkasında ne kadar zekice saklanabildiğini görüyorsunuz.
06:09Peki bu illüzyon nasıl dağıldı dersiniz?
06:12Jake'in durumunda o masum saman nezlesi masalını yıkan şey, dördüncü temel belirtinin ta kendisi oldu.
06:18Çocuğun tam burun köprüsünde, gözle görülür bir şişlik, bir yumru büyümeye başladı.
06:23Annesi Lindsay o anı anlatırken, bu işin artık alerji falan olmadığını, oğlunu acilen hastaneye götürmeleri gerektiğini o zaman anladığını söylüyor.
06:31Yüzünde büyüyen o kitle, inkar edilemez bir kanıt olarak karşılarına çıkmıştı.
06:36Ve işte burada sistemdeki o büyük probleme, teşhis gecikmelerine çarpıyoruz.
06:41Birleşik Krallık'ta ulusal sağlık sisteminin kanser teşhisi için bir hedefi var, dört hafta.
06:46Fakat Prof. Phillips diyor ki, tamam çocukların yarısı bu dört haftalık sürede teşhis ediliyor ama diğer yarısına ne oluyor?
06:53Onlar 16, 20, hatta inanabiliyor musunuz 25 haftaya kadar beklemek zorunda kalabiliyor.
07:00Bu gecikmelerin faturası o kadar ağır ki, daha hızlı bir teşhis, çocukları belki de Jake'in geçmek zorunda kaldığı o
07:06tam 9 kürlük,
07:07yıpratıcı kemoterapi ve proton seanslarından kurtarabilirdi.
07:11Zaman bu hastalıkta her şey demek.
07:13Çok üzücü ama Jake bütün o ağır tedavi süreçlerinden sonra nöbetler geçirmeye başlıyor.
07:19Kendini çok ama çok kötü hissedince de kendi kararıyla tedavi bırakıyor.
07:23Ve 14. doğum gününe sadece, sadece 2 hafta kala hayatını kaybediyor.
07:28Annesi Lindsay'in paylaştığı bir detay var ki, insanın boğazını düğümülüyor.
07:33Jake aslında ölümden değil, bambaşka bir şeyden korkuyormuş.
07:36Şöyle sormuş annesine,
07:38İnsanlar beni hatırlayacak mı yoksa herkes beni unutacak mı?
07:42Bu sorunun o yaşta bir çocuktan çıkması gerçekten insanın yüreğine işliyor.
07:46Ve işte Jake'in o masum sorusu bizi bugün burada bu incelemeyi yapıyor olmamızın asıl sebebine getiriyor.
07:53Annesi Lindsay, başka çocuklar da aynı kaderi yaşamasın diye kendini inanılmaz bir farkındalık misyonla adamış durumda.
07:59Bu çocukların asıl mirası bu zaten, farkındalık.
08:02Jake'i veya diğer çocukları hatırlayacak mıyız?
08:05Elbette hatırlayacağız.
08:06Nasıl mı?
08:07O dört belirtiyi, hani neydi onlar?
08:10Aşırı yorgunluk, solgunluk, açıklanamayan morluklar ve büyüyen şişlikler.
08:15İşte bunları aklımıza kazıyarak ve tabii ki bunları etrafımızdaki herkesle paylaşarak.
08:20Bu bilgileri yaymak sadece o cesur çocukları onurlandırmakla kalmaz, kendi hayatımızdaki çocukları da korumamızı sağlar.
08:27Sizden tek ricam, etrafınızdaki çocukları bir düşünün.
08:30Bu dört basit ama hayatı işareti akılda tutmak hepimizin yapabileceği ve onlara verebileceğimiz en büyük hediye değil mi?
08:38Vakit ayırıp bu önemli konuyu dinlediğiniz için çok teşekkür ederim.
