- 36 dakika önce
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Bu arada Hüseyin Bağcı bir araya girmek isterim. Edis Tiyanşan bize katıldı. Kendisi Ramallah da gazeteci.
00:07Yine genel yayın yönetmenimiz İpek Özbey'in programında da çok önemli bilgiler vermişti.
00:12Sahada olduğu için çok çok bekletmek istemiyorum efendim.
00:15Ben Cem Uzan'a benzettim beyefendiye. Cem Uzan ne arıyor programda diyordun neredeyse.
00:20Yok değil öyle bir şey olmadı. Hayır ben olmadı. Cem Uzan değil kendisi.
00:24Edis Tiyanşan. Cem Uzan'ın böyle bir program kapsamında. Kendisi gazeteci Ramallah da hazır.
00:32Bizleri bekliyor. Efendim hoş geldiniz öncelikle.
00:36Hoş bulduk. Teşekkür ediyorum. Dakika dakika seçime dair sonuçlara dair bilgileri sunuyoruz.
00:43Ve hemen bir toparlamak isterim. Yine Reuters'ın açıklamasına göre ana yayın organları İsrail'deki diyor ki
00:48Eisenkot liderliğindeki bloğun 52 ila 53 sandalye. Netanyahu liderliğindeki bloğun ise yaklaşık 50 sandalye kazanacağını gösterdi.
00:57Geri kalan 17 ila 18 sandalye ise seçim sonrası anketlerde bağımsız Arap partilerine ayrıldı.
01:04Ben hemen sözü size bırakmak istiyorum. Oradaki atmosfer nasıl seçim sonuçları nasıl yarımlanıyor?
01:11Orada bir kutlama var mıdır diyeceğim ama doğru bir soru olmayacak açıkçası.
01:15Hem henüz çok erken hem de tam olarak ne kutlanıyor? Öyle de bir durum var. Buyurunuz sözü size bırakayım.
01:21Tabii yani çok belirgin bir sonuç ortaya çıkmadı. Çıkmasını da çok beklemiyorduk açıkçası.
01:28Ancak ilk rakamlara baktığımız zaman basitleştirerek anlatmak istiyorum.
01:33Aslında İsrail'deki en önemli aritmatik 61 rakamıdır.
01:38İsrail meclisinde 120 koltuk var. Bunun yarısından fazlasını alan yani 61 koltuğu alabilen bu koalisyon hükümetini kuracak.
01:49Çünkü İsrail'de zaten tarihinde hiçbir zaman tek bir parti biliyorsunuz hükümet kuramadı bugüne kadar bir koalisyon ülkesi burası.
01:56Rakamlara bakacak olursak 61'e en çok kim yaklaştı? 61 rakamını kim elde edebilecek?
02:03Çünkü her ne kadar Başbakan Netanyahu'nun partisi Likud tek başına en çok sandalyeyi alan parti olabilmiş olsa da tam
02:1325 koltuk aldı.
02:15Ve ikinci sırada ana muhalefet partisi Yaşar partisi, Gadi Aysenkot'un partisi 21 koltuk aldı.
02:23Bunlar çok fazla şey ifade etmiyor. Koalisyon rakamları olarak bakmak lazım.
02:2761'e en çok yaklaşan taraf ise muhalefet oldu.
02:32Bunu belki de en çok ön plana çıkarmak lazım.
02:35O rakamlarda şu şekilde muhalefeti destekleyen yani koalisyon kurması, Gadi Aysenkot partisiyle birlikte yer alan partiler toplamda 53 sandalyeye ulaşabiliyor.
02:48Şu an hem Kanal 12'nin hem de Haret gazetesinin sonuçlarına bakarak bunu aktarıyorum.
02:56Bir tarafta 53 sandalye ana muhalefetin olası bir koalisyonu.
03:01Karşı tarafta baktığımız zaman şu an Netanyahu'nun Likud partisi ve koalisyonunda yer alan partiler ise yalnızca 50'ye ulaşabiliyor.
03:10Yani burada belki de altını çizmemiz gereken 3 önemli konu var.
03:14Bunlardan en önemlisi Netanyahu'nun bugüne kadar parlamentodaki koruduğu çoğunluğunu kaybetmiş olduğunu görüyoruz.
03:23Bu tabii ki ana muhalefet tarafından bir mağlubiyet olarak yorumlanıyor.
03:27Hatta çok sert açıklamalar var.
03:29Evet Netanyahu'nun koalisyonu çöktü deniyor.
03:33Bu doğru.
03:34Tabii ki Netanyahu yeni bir koalisyon kurmak zorunda kalabilir.
03:39Burada bilinmeyen şu.
03:41Netanyahu geçtiğimiz dönemlerde, geçtiğimiz seçimlerde ki biliyorsunuz en son seçimler tam 4 kez tekrarlandı.
03:48Benzer bir durumla karşılaşma ihtimalimiz var, yok değil.
03:53Koalisyonu kimin kurabileceğini de bu kurma görevinde biliyorsunuz İsrail'de kanunlar gereği devlet başkanı veriyor.
04:01Bu görev kime verilecek önümüzdeki günlerde göreceğiz.
04:05Ancak İsrail'de tabii ki de muhalefetin sayılarının çok daha fazla arttığını görüyoruz.
04:12Bir de şunun altını çizmek lazım.
04:1440 yılı aşkın bir süredir görmediğimiz emsalsiz bir oy kullanma oranıyla karşı karşıyayız.
04:22%70'i geçmiş durumda.
04:25Hatta hemen araya gireyim isterseniz.
04:27Arap kesimindeki seçmen katılım oranı da %80 ki bu 1965'den bu yana en yüksek oran.
04:34Bu da sorularım arasındaydı.
04:36Bu denli yüksek bir katılım neyi gösteriyor diyecektim.
04:39Neyin ifadesidir, ne mesajı verir diyecektim.
04:42Buyurunuz devam edin.
04:44Aslında çok önemli çünkü ben de tam bu noktaya değinecektim.
04:48Bu bahsettiğiniz oranla şu anda Arap partilerin meclisteki toplam sandalyesi,
04:54sandalye sayısının 17 ila 18'e ulaşması bekleniyor.
04:59Bu da şu anlama geliyor aslında Pınar Erbaş.
05:02Bir anda diyoruz ya Netanyahu'nun partisi ve koalisyonu 50 sandalyeye ulaşabiliyor.
05:07Ana muhalefet 53 sandalyeye ulaşabiliyor.
05:10Şu anda kimse belirgin bir şekilde 61'e ulaşamadığı için ve ortada bu Arap azınlığın partilerin toplam sandalye sayısı 17
05:21ila 18'e ulaştığı için
05:22onların önümüzdeki günlerde bu önümüzdeki süreçte çok önemli bir rol oynaması bekleniyor.
05:29Geleneksel olarak Arap partiler İsrail'de mecliste yer alsalar da seçime girseler de bu demokratik süreçte yer alsalar da
05:37koalisyonları genel olarak boykot etmeyi tercih ediyorlar.
05:41Bu noktada dışarıdan katılımcı dediğimiz yani belki koalisyonda yer almadan bile olsa
05:48ana muhalefete destek vererek onların koalisyon kurmasına bir yardımcı olacaklar mı bu soru ön plana çıkıyor.
05:56Bir başka konuda tabii ki olası bir likut yani Netanyahu'nun yeniden bir koalisyon kurma girişimi olursa şayet
06:04buna da güven oyu vermeyerek destek olmayarak tabii ki engel olması da söz konusu.
06:10Yani dediğiniz gibi önümüzdeki günlerde aritmatiği konuşuyor olacağız.
06:14Netanyahu istediği çoğunluğu şu anda beraberinde koalisyonda yer alan partilerle oluşturamadı gibi görünüyor.
06:21Ancak bu muhalefetin net bir zaferi olarak da ön plana çıkmadı ne yazık ki.
06:27Önümüzdeki günlerde koalisyon planları bize daha net bir resim çizecek gibi görünüyor.
06:32Efendim Edis Bey aynı zamanda Burak Tatari'nin Sözcü Televizyonu Dış Haberler Müdürümüzün de bir sorusu olacaktır size.
06:39Evet tam buradan devam edersek şunu merak edin.
06:42O aritmetik hesabında acaba İsrail siyasetinde muhalefet bloğunun 53 oyu var ve bunu tamamlaması gerekiyor ya.
06:51Netanyahu'nun bloğundan kimseyi kendi tarafına çekip 60'ı tamamlama gibi bir örnek daha önce hiç görüldü mü İsrail siyasetinde?
07:00Bunlar gündeme gelir mi?
07:03Kesinlikle gelir aslında işin en belki de çetrefilli tarafının bu olduğunu söyleyebiliriz.
07:09Çünkü bugün de konuştuğum bazı uzmanlarla sürekli bu konu gündeme geliyor.
07:14Mesela Aysin Kod bile devamlı olarak sağın daha fazla oyunu alabilmek için Arap partileri koalisyonda kesinlikle yer vermeyeceği gibi mesajlar
07:26vermişti bugüne kadar.
07:27Bunu gerçekten yapar mı? Bir istisna olur mu?
07:31Herkes burada özellikle de artık İsrail seçiminin siyasetini yakından tanıyanlar bana diyor ki ta ki koalisyon kurma görevi bu devlet
07:43başkanı tarafından bir partiye verildiği anda bu sözler unutulabiliyor.
07:47İş gerçekten de o artık son aritmetiği oluşturma aşamasına geldiği zaman hiç beklenmedik anlaşmalar uzlaşmalar yapılabiliyor deniyor.
07:56Dolayısıyla bence Burak Bey'in bu konuda bahsettiği çok geçerli bir şey.
08:02Önümüzdeki günlerde beklenmedik koalisyon senaryolarıyla karşı karşıya kalabiliriz.
08:07Yani bu gerek Aysin Kod'un Netanyahu tarafından belki beklenmedik daha sağ taraftan ufak partileri yanına çekmesi söz konusu olabilir.
08:16İsrail şu anda yani özellikle de bu son 3 yıldır ekonomik olarak savaş anlamında o kadar emsalsiz yani tarihinde hiç
08:26yaşamadığı koşullarla karşı karşıya kaldı ki
08:29bence burada nacizane görüşümü paylaşıyorum yani takip edebildiğim kadarıyla İsrail'in bu anti Netanyahu kampı yani artık Netanyahu gitsin kampı
08:41o kadar fazla harekete geçmiş o kadar enerji bulmuş durumda ki
08:45bence onlar bile daha sağ kanattan yani yeter ki bir koalisyon kurulsun koalisyonda kimin yer alacağını çok da seçici davranmayacaklardır
08:54diye düşünüyorum.
08:55Çünkü günün sonunda 30 yıla ulaşan bir Netanyahu iktidarı var.
09:00Her ne kadar son 19 yılı biz konuşuyor olsak da aslında Netanyahu'nun ilk başbakan seçildiği yıl 96 yılı biliyorsunuz.
09:08Tam 30 yıl oldu ve gelinen bu noktada ekonomik baskılar 5 farklı cephede yürüyen bir savaş.
09:14Bence Netanyahu karşı seçmen çoğunluğuyla şu anda bu seçime bu gece itibariyle damgasını vurdu.
09:21Önümüzdeki günlerde de bence çok farklı koalisyon senaryolarıyla karşı karşıya kalabiliriz.
09:28Çünkü şu ihtimal de var eğer her iki tarafta bir çoğunluğu elde edemezse bu ülke yeniden seçime gitmek zorunda kalacak
09:36ve bu muhtemelen 2027'nin başlarında olabilir.
09:39Peki Hüseyin Bac var mıdır efendim sizin sorunuz?
09:44Edis Diyanşan tam da sahada çok da hakim bir konumda ve çok da detaylı bir anlatım var bizimle birlikte.
09:51Kesinlikle. Edis Bey çok güzel anlattı.
09:55Tabi tarihinin en fazla katılımı demokratik seçimlerde bu çok önemli.
10:01İkincisi Edis Bey de söyledi eğer koalisyon kurulamazsa 2027'de tekrar seçimler olacak.
10:09Ama ben oraya kadar gideceğini düşünmüyorum şu aşamada.
10:13Yani Netanyahu karşıtı görüşler o kadar arttı ki Arap Partileri de burada kilit konumda olacak.
10:21Ben Arap Partileri'nin dışarıdan en azından destek vereceğini düşünüyorum Eisenkot'a.
10:28Yani bu akşam eğer daha az oy alıyorsa Netanyahu o zaman yenilmiş olarak bu seçimlerden çıkacak.
10:40Ondan sonra bir koalisyon kurabilmeyi başarabilecek mi sorusu artık onun 30 yıllık deneyimine kalacak.
10:49Ama bence Macaristan'daki gibi, Sırbistan'daki gibi İsrail'de de benzer bir durumu yaşayacağız gibi görüyoruz.
10:59İnsanlar bu kadar uzun süre iktidarda kalan yöneticilerden artık bıkkımlık duyuyorlar.
11:06Bunu söyleyelim.
11:07Demokrasilerde kan değişimi dediğimiz değişik partilerin iktidara gelmesi demokrasinin canlanmasını sağlar.
11:16Aksi takdirde eğer öyle olmasa otoriterleşme güdüleri, otoriterleşme karakterleri daha fazla kendini göstermeye başlıyor.
11:26Peki efendim şimdi bir yandan da İsrail'de Arapların Netanyahu'nun seçimi kaybetmesini kutladığı görüntüler de geliyor.
11:34O zaman Edis Tiyanşan'a ben son bir soru sormak isterim.
11:37Kutlama görüntülerini de belki birazdan ekrana getiririz ama efendim şimdi siz muhakkak sokağın sesini de dinliyorsunuz,
11:48sokağın nabzını da tutuyorsunuz, seçim sürecinde seçim sattım haline gidildiğinde ne gibi yorumlar vardı, neler söyleniyordu
11:56ve o yorumlar ve söylemler, sokağın sesinden bahsediyorum, şu anki tabloyla paralellik mi taşıyor yoksa bir sürpriz mi oldu?
12:07Ben paralel olduğunu düşünüyorum.
12:09Yani gerçekten Netanyahu karşıtı seslerin son 3 yıldır giderek arttığını bence biz sokaklarda da gözlemledik.
12:19Özellikle de 7 Ekim saldırısından sonra, Hamas'ın İsrail'e yönelik saldırısından sonra ve mütakip yaklaşık 2 yılı süren o
12:29soykırım boyunca hatırlayacaksınız.
12:31İşte gerek kaçırılan İsrail askerleri veyahut siviller ve onların serbest bırakılması süreci hatırlayacaksınız.
12:39Aylarca sürdü.
12:40Şimdi burada İsrail açısından bakacak olursak, yani bir süreliğine en azından İsrail halkı açısından bakacak olursak bu sürece,
12:50onların yaşadığı çok ciddi bir travma var.
12:53Günlerce, haftalarca tutsak kalmış olan İsrail'i siviller ve askerler konuşuldu haberlerde.
12:59Bunların aileleri, uzun uzun röportajlar, filmler, belgeseller, yani tabii ki de burada bir mağduriyet yaratmaya çalışmıyorum.
13:08O yüzden özellikle altını çiziyorum.
13:09Bu konuya eğer İsrail açısından bakacak olursak bir süreliğine.
13:14Burada Netanyahu'ya karşı çok ciddi eleştiriler var.
13:18Yani halk diyor ki belki de bu savaş bu kadar uzun sürmemeliydi.
13:21Belki de bu seviyelerin, askerlerin serbest bırakılması süreci bu kadar şiddetle, savaşla, kanla değil de belki diplomasi kullanılarak çok daha
13:31kolay bir şekilde halledilebilirdi.
13:33En önemlisi belki de, bunu bir önceki yayınlarda da aslında Burak Bey'le de konuşmuştuk.
13:40Bu bir istihbarat gelmişti Birleşik Arap Emirliklerinden hatırlayacaksınız.
13:45En azından haberlere yansıyan bir takım raporlar, Netanyahu yönetiminin aslında bu 7 Kasım saldırısından daha öncesinden bilgi sahibi olduğu yönünde
13:55bir takım iddialar vardı.
13:57İsrail halkı içerisinde halen bir kesim bu iddiaların doğru olup olmadığını merak ediyor.
14:02Halen bir kesim özellikle de Gazze şeridi gibi bu kadar ufak bir bölgede, bu kadar güvenlik önlemlerinin, üst düzey, askeri
14:10mevcudiyetin bu kadar geniş olduğu bir bölgede bu tarz bir saldırı nasıl gerçekleşebildi?
14:15Bunu halen merak ediyor.
14:17Zaten şunu da altına çizmek önemli.
14:19Bu seçmeni dinleyen ana muhalefet partisi de Gadi Aysenkot da zaten çok net bir şekilde dedi ki eğer bir koalisyon
14:26kurup yeni hükümeti oluşturabilirse ilk yapacağı işlerden biri 7 Ekim saldırısının nasıl gerçekleşti?
14:33İsrail'in buna nasıl bu kadar hazırlıksız yakalandığı konusunda bir inceleme komisyonunun oluşturulması olacağını söyledi.
14:40Dolayısıyla tüm bu eleştirileri bir araya toplarsak bir de ekonomik baskıdan çok kısaca bahsetmek istiyorum.
14:48Sanırım önceki yayınlarda belirtmiştik.
14:50Yani ben burada yaklaşık bir 12-13 yıl önce yaşadığım zaman da İsrail aslında hali hazırda çok pahalı bir ülkeydi.
14:59Ancak her geri geldiğimde fark ediyorum ki bu baskı giderek daha fazla artıyor.
15:05Gerçekten İsrail halkı açısından şu anda Avrupa'nın en pahalı ülkeleriyle neredeyse Amerika ile kıyaslanabilecek fiyatlar söz konusu.
15:14Kiralar, yiyecek fiyatları aşırı artmış durumda.
15:18Enflasyon çok ciddi bir sorun haline gelmiş durumda.
15:21Bu tabii ki savaşın da etkileri burada bir baskı unsuru.
15:26Nitekim kamu borçlanması çok ciddi seviyelere ulaşmış durumda.
15:31Halk artık bundan da yoruldu.
15:33Bu arda arda gelen savaşların da buna olan etkisini daha net bir şekilde görebiliyor halk.
15:40Ve çok son bir not olarak aktaralım.
15:42Çünkü çok fazla bahsedilmiyor ama İsrail'in geleceğini aslında çok ciddi etkileyebilecek bir konu.
15:47Beyin göçü.
15:49Burada yıllardır sürekli devam eden gerek Gazze ile ardından Suriye ile şimdi de İran ile yapılan savaşlar.
15:57İnsanlar bunu sıradan gündelik hayat olarak kabul etmeyi reddetti.
16:02Bazıları dedi ki özellikle de çift vatandaşlı olanlar ben bu şekilde bu ülkede yaşamaya devam etmek istemiyorum dediler.
16:10Ve kalktılar göç ettiler.
16:12Bazıları Avrupa'ya bazıları Amerika'ya.
16:14Rakamlar bize bu savaştan beri son 3 yıldır yılda 90 bine yakın insanın İsrail vatandaşının dışarıya göç ettiğini.
16:23Buna beyin göçü diyoruz.
16:24Çünkü özellikle de eğitimli İsrail'in en üretken kesiminden geliyor bu insanlar.
16:31Dolayısıyla İsrail çok yara aldı aslında.
16:34Biz bunu askeri açıdan çok fazla göremesek de İsrail toplumu ekonomik açıdan, üretim açısından çok ciddi yaralar aldı.
16:42Benim bu seçim sonuçlarına baktığım zaman gördüğüm en önemli sonuçlardan biri o.
16:47Muhalefet açık ara farklı olmasa da şu an için en azından bir tık daha güçlü bir tablo sergiliyor.
16:55En azından Netanyahu meclisteki çoğunluğunu kaybetmiş durumda.
16:59Bu tabii ki de önümüzdeki günlerde belki bir muhalefet koalisyonu oluşur mu sorusuna bence yönelik daha ümit verici bir tablo
17:09şu anda sunuyor.