00:00Mga kapuso, tanong ko lang po sa inyo.
00:03Kumusta po kayo in this economy?
00:05Aba, kayo ba'y nagpapanik?
00:08Lahat po tayo ramdam ang mahal ng bilin.
00:10Medyo nag-aalala.
00:11Tapos may mga negosyong nagsasara.
00:13At ang piso, bagsak na ang halaga.
00:16Ang Pangulo nagbigay po ng pahayag tungkol sa paghina ng piso.
00:21Don't panic. It is an effect of really of still the rising prices of oil.
00:26However, people can take solace in the fact that our policy towards the piso
00:35is to continue to defend the piso as hard as we possibly can.
00:40We have all the tools to defend the piso.
00:45Aba, hindi nga ba tayo dapat magpanik sa sitwasyon natin ngayon?
00:49Heto, kinubusta natin ang ating mga kapuso.
00:52Asap na ako ngayon, medyo matumal pa rin po.
00:54Pero malaman, siguro after undas yan siguro.
00:57Sa mga bilhin din po, nahihirapan din po kami or ako as estudyante.
01:02Kasi siyempre ngayon po, pag namimili po kami ng pangpa-projects,
01:06is tumataas na din po yung mga bilhin.
01:11Tipid-tipid lang pa sa student po.
01:15At para pag-usapan yan, makakasama natin ang economist na si Professor Emanuel Leico.
01:21Good morning po, Prof.
01:22Good morning. Magandang umaga.
01:24Aba, eh Prof, ano ba ba talaga?
01:26Talaga bang dapat hindi magpanik?
01:27Eh kahapon po, naitala ang lowest in history na value ng piso kontra dolyar na nasa 64.17 pesos.
01:35Ang sabi ho ng Pangulo, eh don't panic, eh diba?
01:38Eh tama ho ba na hindi tayo magpanik?
01:41Depende rin kung ano ang laman ng bulsa mo.
01:43Okay, depende.
01:44Kung ang laman ng bulsa mo ay dolyar, mukhang papaypayan mo pa para umakyat ang dolyar.
01:50Pero kung ikaw ay minimum wage earner, eh mukhang nag-aalala ka.
01:55Mag-aalala ka talaga?
01:56Mag-aalala ka.
01:56Kasi parang yung buying power mo, paliit na ng paliit dahil nga doon sa pagtaas ng mong alaga ng dolyar.
02:02Tama yun.
02:03Oo, so ba't hindi ka magpapanik? Eh dami mong gastusin.
02:06Eh totoo yan.
02:07Ano po, bayarin sa kuryente, pang masay. Ayun, natataas na naman daw ang kuryente.
02:11Pero prof, linawin lang din natin kasi baka marami pong naguguluhan.
02:14Ano po ba ang nangyayari kapag humihina ang piso?
02:18Ang iba, malungkot sa pagbaba ng halaga ng piso.
02:21Pero may iba naman naman saya, lalo yung may mga natatanggap na dolyad, diba? Buwan-buwan.
02:25Pwede nyo ba ipaliwanag ano nga po ba ang pros and cons ng pagbaba ng halaga ng piso?
02:30Okay, ipagpaumanhin nyo na na sa ngayon ay balik silid-aralan muna tayo.
02:37So, ang dahilan, ang pangunahing dahilan ng pagbaba, pagdausdos ng halaga ng piso ay napakalaki ng ating inaangkat sa labas
02:47ng Pilipinas.
02:48At ang ginagamit natin na pangangkat ay dolyar.
02:51Binibili natin ang dolyar ng ating piso.
02:54Pero yung dollar revenues natin, yung inflows ng dolyar ay kakaunti.
02:59Kumpara doon sa inaangkat natin na ang gamit natin ay dolyar.
03:03So, kumbaga, mataas ang ating importation, mas mababa ang ating exports.
03:09Kakaunting dolyar ang pumapasok sa bansa, mas malaki ang lumalabas.
03:13Iyon ang pangunahing nagpapahina ng halaga ng piso.
03:18At ang isa pa, napakataas na ngayon ang presyo ng petrolyo.
03:22Yan, wala tayong magagawa dyan.
03:24Wala tayong magagawa dyan.
03:25Tapos, ang dolyar naman, pinalalakas nila sa Amerika.
03:29Remember, meron silang eleksyon.
03:30So, hindi papayagan ng presidente ng Amerika na mas mababa ang kanilang dolyar.
03:36Ngayon, pumapasok sila sa eleksyon.
03:38Next week, may eleksyon.
03:40At pag-uusapan din naman ng Federal Reserve, itataas ba namin ang interest rate?
03:44Pagka nagtaas sila ng interest rate, babagsak naman, aasahan na natin yun.
03:49Baba ba ang halaga ng piso?
03:52Dahil ang interest rate nila, at ang interest rate natin ay magkaiba.
03:56Kumbaga, ang inflation rate natin ay 7.2%.
03:59Ang inflation rate natin ay 5.5%.
04:02Talo yung may mga piso na inilalagay lang nila sa bulsa kasi meron silang 1.7% na negative.
04:10So, ipagpalagay na rin natin na ang purchasing power ng mga Pilipino ang isang pinakapangunahin na nagsasuffer dito.
04:21Kumbaga, noong 2018, ang piso natin ay buong-buo ang halaga.
04:26Ngayong 2026, nasa may 73 centimos na labang.
04:33Dumaos-dos ang halaga ng piso.
04:35Ibig sabihin, ang piso mo noong 2018, 73 centimos na lang ang mabibili mo.
04:42Kung yung dati ay isang kilo, ngayon ay three-fourths na lang ng kilo ang mabibili mo.
04:48So, ano naman yung cons?
04:51Kasi siyempre, ang sinasabi nga dyan, kung ako ay may kamag-anak sa abroad na nagpapadala sa akin ng dolyar,
04:57malaki palit ko.
04:59Diba? $100 sa limawasan ngayon.
05:01So, $6,400 yun pag pinalit mo.
05:03Ano yun ba yung isang bagay na ikasasaya ko o hindi rin ng mga nakakatanggap po ng dolyar?
05:10Pwede mong ikasaya yun, pero panandalian labang. Bakit? Kasi pagka umakyat na ang inflation, kung anuman ang ganansya na nakuha
05:19mo dahil sa mas mataas na palitan ng dolyar, kontrapiso, mawawala rin yan dahil sa inflation.
05:26Kasi halimbawa, tumaas nga, tumaas din naman lahat ng bilihin mo dito, yung bayarin mo sa kuryente, sa tubig, pamasahe.
05:34So, parang wala ka rin ganansya doon.
05:36Yun ang ibig kong sabihin. Kumbaga, meron silang buffer. Kesa dun sa mga iba na walang dolyar, wala silang buffer.
05:44Wala din. At po, yung sektor po ng negosyante, prof, umaaray na rin. At sinasabi, may marami mga maliliit na
05:50negosyo, yung nagsara na daw, marami rin post na nagsasabi na hindi raw tamang panahon para mag-negosyo, diba?
05:58At kahit kasi magpapasko, eh mahina pa rin ang kita. Ano masasabi niyo dito? Bihira nga ako makarinig ng mga
06:03Christmas songs ngayon eh.
06:05Hindi, dahil ba sa ano, medyo tayo ho ay nalulungkot sa nangyayari sa paligid, sa paghinaan ng piso laban sa
06:12dolyar, prof?
06:13Ah, totoo yan. Kasi yung pangamba ng mga mamamayan ay ramdam na ramdam natin.
06:19Yung kumpiyansa nila sa ekonomiya ay napakahinanan sa mga panahon na to.
06:23So, ngayon, imbis na magbumasto sila, ibubulsa na lang muna nila. O kaya wala na silang mahugot eh.
06:28Sa baga, parang ang nagiging ano ngayon, nagiging matalino na rin yung mga tao sa paggastos.
06:33Kasi, diba, parang yung mga pwede ka namang mabuhay nang wala, eh hindi mo na muna bibilhin.
06:38Tama yan.
06:38Hindi mo gagastusan. Doon ka maggagastos sa mga talagang kailangan.
06:43Tama yan.
06:43Mga necessities. Ano po, prof?
06:45Tama yan.
06:46Ganun yung nagiging attitude na yun.
06:48Ah, oo. Yung consumer behavior, talagang ang uunahin nila pagkain.
06:55Mga basic needs natin.
06:57Siyempre, meron din mga pasaway na sige pa rin doon sa mga ibang na rin.
07:02Ay, yung pasaway eh. Tapos ito...
07:03Pero kaunti lang yan.
07:04Oo. Ano yan, pasaway ka ngayon, tulala ka pagdating ng araw.
07:09Ano po sa tingin nyo, prof, ang pwedeng gawin ng gobyerno?
07:12Ayan, para mapabagal kahit pa paano yung paghina ng piso.
07:15Kaya pa ba itong maibalik sa below 60, sa kasalukuyang lagay ng ekonomiya?
07:19Dahil sinabi nga ng presidente, don't panic.
07:22Oo, bago tayo nag-umpisa, tinignan ko ano ba ang ginawa ng mga kapitbahe natin dito sa Asia.
07:28Sa kanila, combination. Meron silang price ceiling, merong subsidy.
07:33Tayo, puro market. Let the market decide.
07:37Pero meron din tayong kaunti ng mga price subsidy. May ayuda, may ganyan.
07:43Pero tayo ang pinakamalala ang dinaranas ngayon.
07:47Probable yung ginawa sa ibang bansa, nagtakdaho ng mga price ceiling.
07:50Kasi parang nagkakaroon din ngayon, pagsasamantala yung iba, di ba?
07:54So, kaya hong gawin sa atin yun? Pwede ho?
07:56Pwede, pwedeng pwede. Lalo na, ngayon, meron ng kapangyarihan ang Pangulo na tanggalin, iatras ang ating excise tax.
08:06May value-added tax na tayo. Kumikita na ang gobyerno doon sa value-added tax.
08:11Tanggalin mo yung excise tax, hindi malulugi ang gobyerno.
08:14Kumbaga, nabawasan lang.
08:16Samantalang nung dati, ang 12% nila, limaon sa 58, mga limang piso.
08:23Pero ngayon, doon sa 100 pesos, 12 pesos.
08:28So, ihati na lang nila yung value-added tax, ibalato na lang doon sa consumer, tanggalin ang excise tax.
08:35O, may magagawa naman?
08:36Magagawa yan.
08:37Prof, sa tingin nyo po, may mas titindi pa ba o worst case scenario pa ba tayo na iniintay?
08:44At kung meron, ano po yun, Prof?
08:46Mahirap sabihin, don't panic.
08:48Dahil parang nagbabadya ng mas malalapa.
08:52Pero sa palagay ko, hindi pa ito natatapos eh.
08:55Hanggat tuloy-tuloy ang gera sa Middle East, patuloy ang pagtaas ng presyo, ang halaga ng dolyar, patuloy pa rin
09:04dadausdos ang halaga ng piso.
09:06Kung kaya, sa atin, sa mga Pilipino, eh, tingnan natin, huwag tayong mawawala ng pag-asak.
09:11Kapit lang tayo.
09:12Pero at the same time, lagi tayong nagmamachad.
09:15Lagi tayong nagbabantay, lalong-lalo na sa pondo ng bayan.
09:18Apo, syempre.
09:19Kailangan, kailangan natin, bantayan, kada centimo, kada sinko, siguraduhin natin na hindi ito makukurapot.
09:27Pansan tayo kakapit, Prof?
09:29Kanina tayo kakapit?
09:31Kumapit tayo sa isa't isa, kapit-bisig tayo.
09:34At pagka tayo ay kailangan kumilos, kailangan kumilos tayo ng sabay-sabay.
09:39Nabanggit niyo po yung iba na ating kababayan, parang nawawala na na pag-asa.
09:43Nako, dami ho ganyan.
09:44Yung iba, nagsasabi, baka kailangan ng mga ibang bansa, lumipat doon ng ibang bansa.
09:49Ano po yung may papayon niyo sa mga Pilipino, sa mga kababayan natin,
09:52nahirap, nahirap na sa lagay ng ating ekonomiya.
09:55Kasi totoo yung, Prof, eh, makikita mo, pag namili ka,
09:58yung pera mo, talagang, oh, dati ganito na nabibili ko, ngayon kunti na.
10:02Ano may papayon niyo, yung ibang, sunang mag-abroad?
10:04Eh, huwag mo na mag-abroad.
10:05Mahirap niyo magpunta sa ibang bayan, no?
10:07May gulo din, na nang iba.
10:08Mag-ugulo yun.
10:09Pero, siguro yung panawagan na sabihin na,
10:13oh, eto, konkreto ito, i-attras ang egg size tax.
10:176 pesos, 10 pesos yan, na mababalik sa bulsa natin.
10:21Siguro doon, sama-sama, yun ang pag-asa natin, no?
10:24Magkakaroon ng bahagyang maibsan ang hirap na dinaranas natin
10:30sa patuloy na pagtaas ng pressure.
10:31Oo, pero ang nakakaanin dyan, eh,
10:33eh, baka yung 64, hindi pa yan yung dulo.
10:37Mukhang hindi pa, eh, you know,
10:39lalo na nung sinabi ng Pangulo na,
10:41don't panic, we're doing everything.
10:43So, ibig sabihin, ang Pangulo,
10:44ay didepensahan ang piso.
10:47Pero, hanggang saan kaya kayang dipensahan
10:49ng Banko Sentral ang ating piso?
10:53Eh, hindi naman unlimited ang ating dollar reserve.
10:56So, ano na lang ho, ano natin, Prof, sa mga kababayan natin?
10:59May hawak kayong budget ngayon? May pera kayo?
11:02Ano ho ang may papayo nyo sa kanilang mga,
11:05para sa mga expenses?
11:07Sa paano ho yung mga paggasta nila na dapat
11:09maging behavior sa mga panahon na ito?
11:11Well, ituloy lang natin yung ginagawa natin
11:13na hinay-hinay tayo sa paggastos
11:15at hinay-hinay tayo.
11:17Kung meron pa tayong natatabi dyan,
11:18itabi natin.
11:19Ang talagang kailangan-kailangan.
11:21It's about time na maging masinop muna tayo.
11:24Tama.
11:24Maging masinop muna tayo sa hawak natin pera.
11:27Naku, maraming salamat po sa mga ibinahagi nyo
11:29si Prof. Emanuel Laycock.
11:30Isa po siya ekonomista.
11:32Magbabalik po ang unang hirit.
11:34Sir, thank you so much.
11:36I know.
11:38Araw-araw tumutok sa inyong pambansang morning show
11:41kung saan laging una ka.
11:43Unang hirit.
11:44At para laging updated,
11:45like and subscribe na
11:47sa GMA Public Affairs YouTube channel.
