00:00May trending kama kailan ang clip na ito?
00:04Ang nasa video ay si House Appropriations Committee Chairperson, Congresswoman Mika Swan Singh
00:09na naging emosyonal matapos maipasa sa House of Representatives
00:12on second reading a 7.2 trillion national budget.
00:16Bakit kay Swan Singh na kabwana na ay malaking achievement ito?
00:20Ano bang proseso ng pagpapasa ng national budget?
00:23Ang preparation para sa national budget ay nagsisimula a year early.
00:27Halimbawa, ang budget for 2027 ay nagsisimulang i-prepare ng January 2026 pa lang.
00:33Ayon sa Department of Budget and Management,
00:36nagsaset sila kasamang Banko Sentral ng Pilipinas,
00:39ang Department of Finance at ang National Economic Development Authority
00:42ng Overall Economic Target, Expenditure Level, Revenue Projection at Financing Plan
00:48para ma-determine kung magkano ang kakailangan ng budget para sa susunod na taon.
00:53Malalaman nila sa pakikipag-usap sa mga ahensya ng gobyerno na siyang magsasabi ng kanika nilang detailed estimates
00:59pati na rin ang kanika nilang projects at activities.
01:03Kailangan nila itong depensahan.
01:05Pagkatapos ay handa na ng komite na kinabibilangan ng DBM, BSP, DOF at NEDA ang proposed budget
01:11na i-review naman at ipapasa ng presidente sa kongreso.
01:15Required so ng konstitusyon.
01:17Okay, dito na papasok ang kongreso.
01:20Ang House of Representatives ang unang mag-review ng proposed budget
01:23base sa isinumating National Expenditure Program o NEP.
01:27Ang House Committee on Appropriations na ngayon ay pinamumunuan ni Swan Singh
01:31ang nakatoka para gawin ito.
01:34I-review ng komite ang NEP o Budget Proposal ng iba't iba kahensya
01:38sa pamamagitan ng pagkondak ng hearings.
01:40Matapos ang madugong balitaktakan,
01:43ang NEP na madalas ay naamiandahan base na rin sa pangigisa at soestyon
01:47ng mga kongresistang miyembro ng komite
01:48ay magiging General Appropriations Bill o GAB.
01:52Yung bill na ito, yung dadalim na sa plenaryo
01:55na pagdedebatehan at pagbobotohan naman na ng lahat na kongresista.
02:01Pagkatapos sa second reading approval,
02:02ay magkakaroon din ng third reading approval.
02:05Dati, mayroon pang tinatawag na small committee
02:07para i-apply ang mga institutional amendments.
02:10Pero dahil sa alleged insertions at ang pagpotok ng omnomalya
02:13sa flood control projects,
02:15pinatanggal ito ng House Leadership
02:16at pinalitan ng Budget Amendments Review Subcommittee o BARSC.
02:21Samantala, habang ang House of Representatives
02:23na nagkokondak ng hearing,
02:25nagsasagawa rin ang sariling hearing
02:26ang Senate Finance Committee.
02:28Sila rin may gustong amendment sa GAB
02:30na kailangan din nila ipasa up to third reading.
02:33Ngayon, para magtugma ang amendment
02:35or changes na gustong ipagawa ng both houses of Congress,
02:38congressmen and senators will meet
02:40para pag-usapan ng mga gusto nilang ipabago.
02:43Ang prosesong ito ay tinatawag na
02:44Bicameral Conference Committee.
02:46Naka-livestream na rin ito bilang bahagi ng reforma.
02:49Matapos planchahin at pag-isahin
02:52ng Bicamang ipinasang GAB ng House at Senate,
02:55dadalin na nila ito sa Pangulo para pirmahan.
02:58Ang pirmadong versyon ng GAB
03:00ay tinatawag na General Appropriation Act o GAAP,
03:03isang batas na nag-authorize ng paglabas
03:06at paggamit ng specific amount ng pera
03:09mula sa kondo ng bayan.
03:11Nagawa na niya ito last year,
03:12ngunit di maiwasang maging emosyonal ni Swan Singh this year
03:15dahil nagawa niya ulit pang unahan ng reform budget process
03:18habang nine months pregnant na siya.
03:21I'm Joseph Pedra, senior reporter for Manila Bulitin.
