- 4 dakika önce
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk’ü, aramızdan ayrılışının yıl dönümünde saygı ve özlemle anıyoruz. Peki, tarih kitaplarında devrimleriyle, mücadeleleriyle ve fikirleriyle yer alan Atatürk’ün müzik dünyasında hangi ezgiler vardı? Çankaya’da dinlenen Rumeli türküleri, eski plaklar ve yakın çevresinin hatıraları, bizi yalnızca bir müzik repertuvarına değil, bir dönemin hafızasına da götürüyor. CNN TÜRK Muhabiri Arif Baygut, bir türküden ilhamla Ulu Önder'in müzik dünyasını araştırdı.
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:06MÜZİK
00:35Rumeli Türkleri Mustafa Kemal Atatürk'ün müzik dünyasına açılan kapılardan biri.
00:40Selanik'ten Ankara'ya uzanan bir hayat, değişen sınırlar, sarsılan bir imparatorluk, yeniden kurulan bir memleket.
00:48Ve bütün bu büyük tarihsel dönüşümlerin arasında insanın kendi geçmişinden yanında taşıdığı o tanıdık sesler.
00:55Peki Atatürk'ün dinlediği ezgiler bize ne anlatıyor?
00:59Hangi türküler tarihi kayıtlarla karşımıza çıkıyor?
01:03Hangileri hatıralarda yaşamayı sürdürüyor?
01:05Tarihin izini bir türkünün peşinden sürüyoruz.
01:09Bir arşivin sessizliği vardır.
01:12Sayfalar konuşmaz.
01:13Plaklar kendi kendine dönmez.
01:15Ama doğru soruları sorduğunuzda geçmişin kapıları aralanmaya başlar.
01:20Çankaya Atatürk Müze Köşkü'nde bulunan plak koleksiyonu da böylesi bir hafızanın izlerini taşıyor.
01:27Atatürk Araştırma Merkezi'nin yayınladığı bir kongre çalışmasında köşkteki 271 plak ve beyaz tren yolculuklarında dinlenen plaklardan seçilen eserler ele
01:38alınıyor.
01:39Her plak kendi zamanından bir ses taşıyor.
01:41Kimi zaman bir orkestranın notaları, kimi zaman bir şarkının sözleri, kimi zaman da insanı çocukluğunun geçtiği sokaklara götüren bir ezgi.
01:51Atatürk'ün müzik dünyasını anlamak için bu kayıtlar önemli bir başlangıç noktası.
01:56Ancak tarihi araştırmanın önünde ince bir çizgi var.
02:00Bir eserin dinlenen plaklar arasında bulunması, onun özellikle sevildiğini tek başına kanıtlamıyor.
02:06Bir plağın varlığı bize o sesin geçmişteki yolculuğunu gösterebilir.
02:11O sesin sahibinin gönlünde nerede durduğunu anlamak içinse başka izlere de ihtiyaç var.
02:17Bugün tabi elimizde bizzat Atatürk'ün kendi el yasıyla hazırladığı, sevdiği bütün türküleri eksiksiz bir şekilde sıraladığı bir tarihsel belge
02:25yok.
02:26Fakat tabi ki bu durum Atatürk'ün müzik zevki hakkında hiçbir şey bilmediğimiz anlamına da gelmiyor.
02:34Mustafa Kemal Atatürk'ü ve onun duygusal, düşünsel dünyasını anlamak için kuşkusuz müzik en önemli araştırma konularından biri.
02:44Atatürk'ün müziği çok sevdiğine, müziği sofrasından eksik etmediğine, yer yer eşlik ettiğine, o dönemin önemli sanatçılarının sofrada yer aldığını,
02:55şarkı söylediğini biliyoruz.
03:01Rumi lezgileri aslında Mustafa Kemal Atatürk'ün duygu dünyasında önemli bir yer tutmuş ve hastalığı süresince de zaten bu türküleri
03:10sıklıkla dinlemesi aslında bu duygusal refleksi ortaya koyuyor.
03:14Tabi Selanikli Atatürk, Atatürk'ün en sevdiği türkülerden biri, çalın davullar olarak da bildiğimiz Selanik Türkçüsü.
03:22Geçmişi anlamak yalnızca geride kalan nesnelere bakmak değildir. O nesnelerin çevresinde yaşamış insanları da dinlemektir.
03:30Atatürk'ün müzik hayatını konu alan araştırmalarda yakın çevresinin hatıraları bu nedenle ayrı bir yer tutuyor.
03:37Bu anlatılar dönemin musiki toplantılarına, dinlenen eserlere ve Atatürk'ün müzikle kurduğu ilişkiye dair izler taşıyor.
03:46Varda Rovası, Maya Dağı'dan Kalkan Kazlar, Alişim'in Kaşları Kara, Pencere Açıldı Bilal Oğlan.
03:52Bazı isimler bir müzik listesinden çok daha fazlasını çağrıştırıyor.
03:57Bir coğrafyanın kokusunu, bir yolun uzaklığını, geride kalmış bir evin penceresini.
04:02Atatürk'ün müzik repertuarını inceleyen araştırmalarda ve Rumeli türküleri üzerine yapılan çalışmalarda bu ezgilerin izlerine rastlıyoruz.
04:10Rumeli'nin türkülerinde sevinçle hüzün, ayrılıkla kavuşma, gündelik hayatla tarih iç içe geçer.
04:17Bazen bir aşkın hikayesi anlatılır, bazen bir insanın, bir ailenin, bir toplumun yaşadıkları dizelere dönüşür.
04:24Bu ezgiler yazılı tarihin her zaman kaydedemediği duyguları da taşır.
04:28Rumeli'de yetişmenin, gençliğini orada geçirmenin ve 19. yüzyıl sonunun tabii ki milliyetçi akımlarının çok büyük etkisi var Atatürk'ün bu
04:38zevkinin yerleşmesinde.
04:40Kuşkusuz o milliyetçi akımlar içinde Balkanlar'da, Rumeli'de bu türküler söyleniyordu.
04:47Dolayısıyla Rumeli türküleri sadece bir müzik geleneği değil, aynı zamanda Osmanlı'nın Balkan mirasını ve Türkiye'nin kültürel hafızasının önemli
04:55bir parçasıdır.
05:00İlhassa Rumeli türküleri Türk milletinin Balkanlar'da yüzyıllara dayanan tarihsel varlığının kültürel izlerini günümüze taşıyor.
05:09Bu da tabii ki Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatıyla da önemli bir bağlantı kuruyor.
05:14Çünkü Atatürk hepimizin dediği gibi Selanik'te doğmuş, Osmanlı Devleti'nin Balkanlar'da çektiği tarihsel süreci yaşamış bir kuşağın temsilcisi.
05:22Bu türkülerin büyük ölçüde Atatürk'ün hayatında da yer aldığını biliyoruz.
05:30En çok sevdiği türkülerden birinin Vardarovası olduğunu biliyoruz.
05:35Bazı türküler vardır, daha ilk notalarında insanı uzak bir coğrafyaya çağırır.
05:40Drama köprüsü de onlardan biri.
05:43Debreli Hasan anlatısıyla hafızalara yerleşen bu türkü, Rumeli halk müziğinin bugün de yaşayan eserleri arasında.
05:50Sözlerinde bir hikayenin izleri, ezgisinde ise geçmişten bugüne uzanan bir ses duyulur.
05:56Fakat bir türkünün hikayesini anlatmakla o türküye ilişkin bütün tarihi soruları yanıtlamak aynı şey değildir.
06:04Atatürk Araştırma Merkezi'nin yayınladığı Rumeli türküleri konulu kongre çalışmasında Debreli Hasan adına da yer veriliyor.
06:16Bir türküyü hatırlamak bazen bir dönemi anımsamak demek.
06:20Ancak tarihi hafızayı canlı tutmak yalnızca hatırlamakla değil, hatırladığımız şeyin kaynağını da bilmekle mümkün.
06:28Atatürk'ün müzikle ilişkisi de tam bu noktada kişisel beğenilerinin ötesine geçiyor.
06:33Ben türkülere bir milletin sesi hafızası olarak aslında değerlendiriyorum.
06:37Çünkü tarih bize olayların ne zaman ve nasıl gerçekleştiğini anlatıyor.
06:41Ama türküler o olayların insanların kalplerinde nasıl iz bıraktığını gösteriyor.
06:46Bu çok önemli bir ayrım.
06:47Atatürk'ün müzikle ilişkisini yalnızca dinlediği eserlerden ibaret görmek,
06:52daha geniş bir tarihi çerçeveyi gözden kaçırmamıza neden olur.
06:56Atatürk Ansiklopedisi'nde yer alan bilgilere göre Atatürk,
06:59halk müziğinin derlenmesine önem veriyor.
07:02Müzik eğitiminin geliştirilmesi ve Türk müziğinin çağdaş yöntemlerle işlenmesi konuları üzerinde duruyordu.
07:091930'lu yıllar Türkiye'de müzik eğitiminin ve kurumsallaşmanın geliştiği bir dönemdi.
07:141935'te Milli Musiki ve Temsil Akademisi açıldı.
07:191936'da Türkiye'ye gelen Macar bestici ve etnomüzikolog Bela Bartok,
07:24Ahmet Adnan Saygun'la birlikte Anadolu'da halk ezgileri üzerine çalışmalar yaptı.
07:30Burada kişisel müzik zevkiyle kültür politika sahnesinde bir ayrım yapmak gerekiyor.
07:35Atatürk'ün hangi türküyü sevdiğini araştırmak başka,
07:39halk müziğinin geleceğine ilişkin yaklaşımını incelemek başka.
07:42Ancak iki alan birbiriyle bağlantılı.
07:45Çünkü bir tarafta geleneksel ezgilerin gündelik hayat içindeki varlığı,
07:50diğer tarafta bu ezgileri korumak, incelemek ve geliştirmek isteyen bir kültür anlayışı bulunuyor.
07:56Bu yaklaşım Atatürk'ün müzik dünyasını sadece geçmişe dönük bir hatıra değil,
08:01Türkiye'nin kültür tarihinde yer alan bir konu olarak değerlendirmemize imkan veriyor.
08:07Atatürk'ün bilhassa kendi kişisel dünyasında ve tabii yetiştiği coğrafya etkileri var.
08:12Özellikle Selanik ve Rumeli türküleri Atatürk'ün çocukluk ve gençlik dönemlerinin önemli bir parçası.
08:18Fakat tabii Cumhuriyet'in kuruluşuyla beraber müzik meselesi artık devletin kültür politikalarının önemli başlığı haline geliyor.
08:26Mesela tarihse olarak yine 1936 yılında Türkiye'ye gelen Macar besleyici ve etnomüzikolog Bela Bartok'un çalışmaları da
08:33yine Türk halk müziğinin bilimsel yöntemlerinin incelendiğini gösteren önemli kanıtlardan biri.
08:40Atatürk türkülere veriyor, büyük önem veriyor ve yüksek bir uygarlığı müziği olarak tanımlıyor türküleri.
08:46Ama bu bağlamda da 34 dakika Kastamonu konuşmasına falan bakarsak çok seslendirilmesine ve evrensel müzik kurallarına uygun olmasını istiyor.
09:02Aslında Atatürk'ün müzik anlayışının önemli olan geçmişten gelen kültürel birikiminin korunması ve çağdaş bir toplumun kültür ve sanat hayatının
09:11geliştirilmesi arasında ilişki olarak değerlendirmemiz gerekiyor.
09:15Atatürk sadece bu tür çok sesli müziği seviyordu. Hayır kendi sevdiği müzik tabii türküler, şarkılardı ama halkın çok sesli müziğe,
09:27çok sesli düşünceye, evrensel değerlere alışması için de çok büyük çaba göstermişti Atatürk.
09:34Zaman geçiyor. Bir zamanlar aynı sokaklarda yürüyen insanlar birbirlerinden uzak düşüyor. Şehirler değişiyor, sınırlar yeniden çiziliyor.
09:43Bir kuşağın hatırası bir sonrakine anlatılarla, fotoğraflarla ve ezgilerle ulaşıyor. Rumeli türküleri de bu yolculuğun seslerinden biri.
09:53Atatürk'ün müzik hafızasını araştırırken karşımıza çıkan ezgiler, geçmişin tek bir kişiye ait olmayan, daha geniş bir kültürel dünyaya açılan
10:02kapılarını aralıyor.
10:03Her türkünün hikayesi aynı değil ama bütün bu izlerin buluştuğu bir yer var. Müziğin insanın geçmişiyle kurduğu bağ.
10:12Bir plakta saklanan ses yıllar sonra yeniden duyulabiliyor. Bir hatırada geçen türkü yeni bir araştırmanın başlangıcı olabiliyor.
10:21Atatürk'ün müzik hafızasının izini sürerken geçmişe kulak veriyoruz. Bir plakta, bir hatırada, bir halk ezgisinde, zamanın ötesine ulaşan o
10:31sesin peşinde.
10:32Atatürk'ün müzik hafızasını anlamak, dinlediği eserlerin adlarını sıralamaktan daha fazlasını gerektiriyor.
10:38Arşivler, hatıralar ve araştırmalar bize bir başlangıç sunuyor.
10:42Bu mirası gelecek kuşaklara aktarmanın yoluysa hem o ezgileri dinlemek hem de onların hikayelerini doğru kaynaklarla anlatmak.
10:5010 Kasım'da bir türkünün izinden Atatürk'ün müzik dünyasına uzanan araştırmamızda geçmişin sesini bir kez daha hatırlıyoruz.
10:57Bir ulusu özgürlüğüne kavuşturan Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk'ü saygı, özlem ve minnetle anıyoruz.