- 5 dakika önce
Gece Haberleri, 24 saatin tüm gelişmelerini ekrana getiriyor.
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00İntro
00:08İyi geceler CNN Türk ekranlarına hoş geldiniz.
00:11Değerli izleyenler gece haberleriyle karşınızdayız.
00:13Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasındaki gerilimde dikkat çeken bir senaryo gündeme geldi.
00:20Irak basınından sızan bilgilere göre Trump'a sunulduğu iddia edilen savaş planlarında
00:25Amerika Birleşik Devletleri'nin Irak üzerinden İran'ın güneyine kara harekatı düzenleme seçeneği yer alıyor.
00:33Elmada gazetesinin haberine göre Irak Başbakanı Zeydi bu planın bazı bölümlerini Şii liderlerle görüşmesinde gündeme getirdi.
00:41Ancak Zeydi Trump'la yaptığı telefon görüşmesinde Irak topraklarının saldırı için kullandırılmayacağını net bir şekilde söylemiş.
00:50Öte yandan Trump şu anda askeri harekat pek gerekli görünmüyor dese de geri dönmemiz gerekirse her şeye hazırız.
00:58Yeni bir uçak gemimiz daha var uyarısında bulunduğu sızan plan henüz resmi olarak doğrulanmadı.
01:05Ancak Irak'ın hem Amerika Birleşik Devletleri hem de İran'la ilişkileri nedeniyle olası bir savaşta en zor durumda kalacak
01:12ülke konumunda olduğu belirtiliyor.
01:14Konuklarımızla birlikte konuşacağız. Doktor Sinan Demirtürk ve Doktor Mahomet Berdibek uzaktan bağlantıyla yayınımıza konuk oluyorlar. Hoş geldiniz.
01:24Herhangi bir iyi geceler. Sinan Hocam iyi geceler.
01:27Mahomet Bey sizinle başlayalım. Bu iddia edilen planla ilgili görüşlerinizi almak istiyorum.
01:33Tabi burada Amerika Birleşik Devletleri'nin İran'a karşı çıkışsız kaldığı özellikle bombalamalarla ya da askeri olarak Hürmüz'ün etrafında
01:44kurduğu o çemberle birlikte İran'ı istediği noktaya getiremediği net bir şekilde görülüyor.
01:50Ne İran bir adım geri atıyor ne Amerika Birleşik Devletleri bir adım öne geliyor.
01:54Böylelikle bir çözümsüzlük durumu ortada. Amerika Birleşik Devletleri'nin belli ki önceki saldırılardaki stratejiyi kullanmakta istemediği bunun faydasız olduğunu düşündüğünü
02:05son dönemdeki gelişmelerden net bir şekilde anlayabiliyoruz.
02:08Özellikle Amerika Birleşik Devletleri'nin deniz ablukasının yanında kara ablukasını da gündeme alması dikkat çekici detaylardan donelerden biriydi.
02:18Herhalde bu planı da o planın bir parçası olarak görmek gerekiyor.
02:23Irak Amerika Birleşik Devletleri'nin İran'a saldırabilmesi için en önemli kara sınırı İran'la kara sınırı bir hayli fazla
02:32ve tabi ki Amerika Birleşik Devletleri'nin Irak'taki etkinliğini de göz önüne alırsak bu planın gerçeğe dönüşüp dönüşmeyeceği kafalarda soru
02:40işareti bırakıyor.
02:41Amerika Birleşik Devletleri böyle bir planı gerçekleştirmek isteyebilir isterse de gerçekleştirebilir mi sizce size soralım?
02:49Bunu konuşmamış olma ihtimalleri yok muhtemelen konuştular yani 27 Şubat veya 28 Şubat öncesinde muhtemelen bunu bir masaya atırdılar.
03:00A, B, C seçenekleri olarak sundular ve A seçeneğinde bir şekilde rejimin işte üst düzey liderlerinin öldürülmesi sonucunda rejimin çökeceğine
03:10dair A senaryosu kabul gördü.
03:12Fakat bu bir şekilde gerçekleşmedi. Bugün siz İran'ı işgal etmek istediğinizde aslında en uygun toprak Irak.
03:20Hakikaten de İran-Irak savaşındaki şeye baktığımızda neredeyse aşağıdan hani Basra'nın altından Hürremabat'a kadar şeyin gittiğini neredeyse kuma
03:30kadar yani kuma yakın bir yerde ki İran'ın bu anlamdaki dini başkentidir.
03:35Bu anlamdaki şeye kadar Saddam'ın birliklerinin gittiğini görüyoruz. Buradan olası bir senaryo gerçekleştirilirse veya bir plan yapılırsa buradan yapılması
03:45mantıklı mı? Elbette mantıklı.
03:47İkinci yerin neresi Türkiye üzerinden işgal yapmak. Yani İran'ı eğer bir kara ordusuyla işgal edecekseniz ya Türkiye üzerinden ya
03:54Irak üzerinden işgal edeceksiniz.
03:56Bunun dışındaki senaryolar çok rasyonel değil. Çünkü güneyden bir şekilde Ege Denizi'ne benzer bir süreç var. Girintili bir ada.
04:07Daha doğuda Taliban'la zaten böyle bir sürece giremezsiniz. Taliban zaten buna müsaade etmez.
04:13Pakistan'da ortada bir belirt sorunu var. Zaten böyle bir şeye girişmez. Dolayısıyla elinizde kalıyor Türkiye ve Irak seçeneği.
04:20Türkiye zaten başından beri bu bağlamda şerhini koyuyor. Herhangi bir şekilde topraklarını bu bağlamdaki ne hava uçuşlarına ne de kara
04:29operasyonlara söyleyeceği zaten bir şekilde defaatle söylüyor.
04:32Peki Irak bu sürece girer mi? Ben hiç zannetmiyorum. Yani böyle bir senaryonun gerçekleşme ihtimalini neredeyse sıfıra yakın buluyorum.
04:41Ama ABD nasıl ki Katar'ı böyle bir pozisyona düşürdüyse Irak'ı da düşürebilir mi? Elbette düşürebilir.
04:48Sonuçta Irak üzerinden yapacağınız herhangi bir operasyonu ve Irak yetkililerine de haber vermeden, Irak Başbakanına da haber vermeden yapacağınız bir
04:57operasyonda doğrudan Irak'ı savaşın parçası haline getirebilirsiniz.
05:01Ama ben yani totalde böyle bir senaryoyu pek mümkün görmüyorum açıkçası.
05:06Evet Sinan Bey sizinle görüşünüzü alalım. Burada tabii ki sizin de belirttiğiniz gibi Muhammed Bey en uygun coğrafyanın Irak-İran
05:15arasındaki sınır olduğu net bir şekilde görülüyor.
05:18Tabii Muhammed Bey Türkiye sınırını da bahsetti ama Türkiye sınırı hem daha zor bir coğrafya hem de Türkiye'nin zaten
05:27bu konudaki tavrının ne olacağını söylemeye gerek yok.
05:30Ama Irak Amerika Birleşik Devletleri için daha nüfuz edilebilir bir yönetim olabilir.
05:36Tabii ki yakın zamandaki ilişkilerini göz önüne alırsak.
05:41Burada Amerika Birleşik Devletleri'nin böyle bir planı gerçekleştirmesi Amerika Birleşik Devletleri için de bazı riskleri barındırmıyor mu Sinan Bey?
05:51Hem de çok büyük riske barındırıyor.
05:52Bu anlamıyla Ali El Zeydi, Nuri El Maliki'yle veyahut da Muhammed Esudani'yle mukayese edildiğinde elbette ki Şii orijinli
06:01bir başbakan ama İran'la arasında önemli bir mesafe açmayı tercih ediyor.
06:05Hem Türkiye ile İran'a rağmen İran'ın yakinen desteklemiş olduğu Haçlı Şabi'nin bir takım unsurlarla koalisyon hükümeti içerisinde
06:14birliktelik temin etmiş olmasına rağmen Türkiye politikasını geliştirmek ve Trump da da önemli bir diplomatik denge meydana getirmek.
06:21Özellikle kalkınma yolunun ülkesinden geçmiş olduğu bir Irak'ı veya IMEC projesinin merkezde olmuş olan bir Irak'ı bir tür
06:30kalkınmış bölge haline getirmek adına Batı bloğuyla diğer başbakanlarla mukayese edildiğinde İran'la mesafesini kuvvetlendirmiş ve ABD ve İngiltere ile
06:41ilişkilerini daha sıkı temelde kurmak isteyen bir başbakan modeli.
06:45Fakat tek başına başbakanın siyasi nüfuz alanı Irak'ın tamamına hakim olabilecek bir güç unsuru değil.
06:53Bir kere bu harekatın yapılabileceği ve gerçekleştirilebileceği ve özellikle Irak'ın bu Sünni yoğunluklu bölgelerinden İran'ın Huzistan bölgesine bir
07:04operasyondan sıklıkla bahsedilmişti.
07:06Yani Huzistan'dan hareketle özellikle Caş Limanı'na kadar gelen Hürmüz'ü kontrol altında bulunduran bu İran'ın güney kıyılarına bir
07:16hareket yapma planı.
07:17SENTCOM'un bence en zayıf tercihlerinden bir tanesi Erhan Bey.
07:22Çünkü Irak mütecanis bir siyasi yapıya sahip değil.
07:27Irak mütecanisi yani komojen bir nüfus yapılanmasına sahip değil.
07:31Yani Amerikan askerlerinin ellerini kollarını sallaya sallaya bir güvenli koridor meydana getirerek Irak sınırlarını geçerek İran'a varmaları mümkün değil.
07:40Çünkü zaten Haçlı Şabi silahlarını bırakmış değil.
07:44Bedir Tugayları Irak içerisinde silahlarını bırakmış değil.
07:48Neredeyse Irak'ın kuzey bölgesi dışındaki her noktada Haçlı Şabi'nin ve İran tarafından desteklenmiş.
07:54Ve bugün itibariyle de Irak anayasası tarafından meşru kabul edilen silahlı unsurların, silahlı güçlerin hakim olduğu bir ülke olduğunu kabul
08:04etmek gerekir.
08:04Hele hele burada nüfusun %65'lik bir yükününü Irak Şiilerinin oluşturduğu ve hem Ayetullah Ali El-Sistani'nin hem de
08:14Muktada Es Sadr'ın milyonlarca insanı sokağa dökebilecek olan bir halk hareketini meydana getirebilecek olan bir dinamiye ve onların siyasetteki
08:23büyük tesirlerine baktığınız zaman bu anlamıyla Irak hiç elverişli bir saha değil.
08:28Bunun bir harekat planı olduğunu, bunun adeta bir eskiz olduğunu kabul etmek gerekir.
08:33Yoksa uygulanabilirliği inanın Hazar'dan bir müdahale yapmaktan da Türkiye'den bir müdahale yapmaktan da fevkalade zor.
08:41Yani bunun teknik şartları elbette jeopolitik olarak, coğrafi olarak uzun bir sınır ifade ediyor.
08:47Asla Körfezi'ne hakim olabilmek ve Hürmüz'ü Irak sınırından ve Huzistan bölgesinden ve özellikle Irak kullanılabilirse yine Mahabat bölgesinden
08:57yani İran'da Kürt nüfusun da hakim olmuş olduğu içerisinde yer almış olduğu bölgelerden de kontrol altına alabilecek olan bir harekat.
09:05Fakat buna Türkiye ve İran'ın merkezi iradesi de ilk başlarda müsaade etmedi Erhan Bey.
09:12Biliyorsunuz hem Netanyahu hem de Donald Trump özellikle İran'daki Kürt silahlı hareketlerinin, terör gruplarının kullanıldığı ve Irak'la İran arasında
09:22bir geçiş koridorunun meydana getirilebileceği bir iç istiyan.
09:25Yani Mahabat ve Kirmanşah bölgelerinde de hakimiyet sağlayabilecek ve burada İran hakimiyetini ortadan kaldırabilecek olan bir operasyon planladılar.
09:35Bunu kendileri zikrettiler ama Türkiye'nin iradesi ve bu anlamı ya Tahran'ın bölge üzerindeki etkisi.
09:43Bugün de gördüğümüz Barzani ve Talabani grupları arasında Irak'ın kuzeyindeki siyasi tartışmaların da buna dayandığını söylemek mümkün.
09:52İran'ın ve Türkiye'nin net müdahalesiyle.
09:55Irak sınırı, İran geçişi çok büyük ölçüde kontrol altına alındı.
10:00Biliyorsunuz 28 Şubat'tan hemen sonra burada Pejak başta olmak üzere, Roj Peşbergeleri başta olmak üzere,
10:07diğer PKK ile bağlantılı siyasi yapıların ve terör gruplarının hareketlenebileceği 15-20 militanla birlikte bölgede bir özelliğine elde edilebileceği bir
10:18çatışma dinamiği planlandı ama
10:20Türkiye buna müsamaha göstermeyeceğini ABD'li makamlara ifade etti.
10:24Böyle bir şey söz konusu olursa hemen sınırı geçmek suretiyle İran içerisinde de terörle mücadele edebilecek olan bir güvenlik koridoru
10:33meydana getirebileceğini ifade etti ki
10:34aynı zamanda Tahran'daki hükümet ve devrim muhafızlarının da buna müsamaha göstermediğini gördük.
10:39Yani Irak operasyonu, Irak'tan kaynaklanabilecek bir kara harekatı hem uzun bir zamana ihtiyaç duyuyor Erhan Bey hem de coğrafi, demografik
10:50ve stratejik bir derinlikten mahrum olduğu için
10:53bugün Irak parlamentosundaki ve Irak hükümetindeki siyasi birleşenlerin tamamıyla ittifak etmeyeceği ve aynı zamanda büyük Şii bloğun ve Şii toplumsal
11:03muhalefetin de buna geçit vermeyeceği göz önüne aldığımızda
11:07neredeyse mümkün olmayacak yani sıfır ihtimallerden bir tanesi.
11:11Evet burada önemli konulardan biri özellikle savaşın ilk dönemlerinde gündeme gelen konulardan biri İran içinde rejime muhalif Kürt grupların harekete
11:24geçirilmesi
11:24ve özellikle Irak'ta yer alan silahlı grupların İran'a geçerek silahlı mücadeleye girişmesi konuşulmuştu.
11:34Türkiye'nin de bu dönemde devreye girdiğini ve bunun önüne geçmede önemli rol sahibi olduğunu hatırlatalım.
11:40Muhammed Bey burada Amerika Birleşik Devletleri o dönem bu grupları harekete geçirmeyi başaramamıştı.
11:47Şimdi bu kara harekatı Irak üzerinden gerçekleştirilmesi muhtemel kara harekatı gündeme geldi ama
11:55Amerika Birleşik Devletleri'nin tabii ki yakın zamanda bir hayli hazırlık yaptığını biliyoruz ama
12:00yine de İran gibi büyük bir coğrafya, büyük bir nüfusa ve büyük bir orduya karşı bir kara harekatı gerçekleştirecek kadar
12:08askeri bölgede bulundurmadığını net bir şekilde söylememiz gerekiyor.
12:13O zaman akıllara şu geliyor Amerika Birleşik Devletleri böylesine bir kara harekatının gündemini aldıysa
12:18Amerikan güçlerinin yanı sıra farklı askeri güçleri de yanında İran'a sokmayı mı planlıyor?
12:26Burada kimleri gündeme getirebiliriz, yazabiliriz?
12:30Diğer tarafta şunu da söyleyelim, yine bu gündeme geldiğinde savaşın ilk döneminde,
12:3540 günlük savaşın ilk döneminde İsrail net bir şekilde İran'a yapılacak bir kara harekatında
12:42askerlerini kullandırmayacağını net bir biçimde Netanyahu söylemişti hatırlayacaksınız.
12:47Şimdi burada Amerika Birleşik Devletleri'nin yeteri kadar kara harekatı yürütecek askeri yok.
12:53Bölgede başka grupları ya da ülkeleri kullanarak birlikte hareket ederek mi bu kara harekatını gerçekleştirmeyi planlıyor?
13:01Ve bunlar kim olabilir?
13:03Görüşünüzü almak isterim.
13:05Ya bir kere şeyi düşünelim, yani Trump eskisi kadar güçlü değil.
13:08Yani en azından son seçim senaryolarından sonra Trump'ın bu bağlamda gücünün kısmen budandığını söylemek mümkün.
13:15Bu demek değildir, bu demek şu değildir, yani Trump bundan sonra İran'a savaş açamaz değildir.
13:22İran'a savaş açabilir fakat bunu sürdürebilmek için bir bütçeye ihtiyacı var.
13:27Bütçeyi de temsilciler meclisi ve senatı, yani kongrenin iki tarafının onayıyla gerçekleştirebilirsiniz.
13:33Dolayısıyla bu tarz büyük operasyonlar, zaten böyle bir sürece girmeniz demek 1 milyon asker demek.
13:391 milyon askerin doğrudan bölgeye konuşlanması aşağı yukarı 3-4 ay alır.
13:443-4 ay sadece bu lojistiği sağlamanız bile milyardlarca dolarlık bir bütçe gerekiyor.
13:50Ve Pentagon gibi işte ilgili birimlerin bir şekilde ek bütçe talepleri olacaktır.
13:56Bir şekilde demokratların zaten seçilen yeni demokratların özellikle sol tandanslı güçlü demokratların gelişiyle böyle bir ihtimali açıkçası ben çok düşük
14:06buluyorum.
14:07Peki Trump bundan sonraki süreçte bir operasyona yerine kimlerden destek alabilir?
14:11Şimdi şöyle bir şey, evet Türkiye bir pozisyon aldı ama ya Irak'taki Türkler de hakikaten bu süreci görebilecek unsurlar.
14:19Yani sırf şey olsun diye bir hayale kaplı bir şekilde Irak'ın ve İran'ın işgal edilme senaryosuna çok katılacaklarını
14:27düşünmüyorum.
14:28Ne Barzani tarafının ne Talabani tarafının.
14:31Ki Talabani tarafı genelde İran'a daha şeydir, daha angajlıdır.
14:34İran'la ilişkileri daha iyidir.
14:36Barzani tarafı İran'la çok husumetle bakmasına rağmen bu bağlamda sürece çok gireceğini açıkçası çok zannetmiyorum.
14:44Şimdi Sinan hocam hatırlattı.
14:46Hem orada Muktedersat süreci var hem aşağıda Ayetullah Sistani var.
14:51Bunlar İran'la ilgili belli dönemlerde belli ayrışmaları elbette var.
14:55Hem Muktedersat'ın hem de Sistani'nin.
14:57Ama buna rağmen Şiilerin kullanılmasına yani Şiilerin başka bir Şii ülke kullanılmasına çok müsaade edeceklerini veya çok uygun bir ortam
15:08sağlayacaklarını zaten düşünmüyorum.
15:10Türkiye başından beri zaten biz başını hepimiz aynı şeyi vurguluyoruz.
15:15Bir kere İran'ın yıkılması demek demografik bir risk demektir.
15:18Yani biz zaten en başından beri çekindiğimiz demografik etnik bir riski niye aracı olalım ki?
15:25Yani biz İran'ın zaten parçalanmasını istemiyoruz.
15:30Bu parçalanma...
15:33Evet Muhammed Bey'in bağlantısında bir problem var.
15:36Tabii ki bağlantı sağlandığında yine devam edeceğiz değerli izleyenler.
15:40Sinan Bey'le devam edelim.
15:42Sinan Bey evet Muhammed Bey'in bağlantısı sağlandı sanıyorum.
15:46Muhammed Bey buyurun dinliyoruz sizi.
15:50Yani biz 5 milyonluk Suriye'de 30 milyonluk Suriye'den yaklaşık 5 milyon mülteci dalgası aldık.
15:59İran 90 milyon nüfus.
16:00İran'daki Afgan nüfusuna hesap ettiğimizde 95 milyon nüfus.
16:04Bunların göç yoluyla Türkiye'ye gelme ihtimallerini bile hesapladığımıza bizim başlı başına zaten istemeyeceğimiz bir şey.
16:11Şimdi yukarıdan Hazar Denizi'nin kullanılma ihtimali açıkçası çok teknik şartlarla da açıklanabilecek bir şey çok görünmüyor.
16:21Talavani ne kadar İran'la sıkıntı çekse de bir Müslüman ülkenin işgaline toprak verecek kadar hele hele ABD'ye üst
16:28verecek kadar aklını yitirmediğini düşünüyorum.
16:31Dolayısıyla tüm böyle kümülatif senaryolara baktığımızda aslında ABD'nin çok da seçeneğini kalmadığını, İran'ın bir şekilde ABD'ye istediğini
16:40yaptırdığını görüyoruz.
16:412007'de Ahmet-i Necat'ın şey açıklamasını hatırlıyorum.
16:46ABD bölgedeki askerlerini çeksin diye yani 2007'de bunu ısrarla 2007'de 2008'de 2009'da sürekli vurguluyordu.
16:55İran içinde bile bu senaryo çok gerçekçi bulunmuyordu.
16:59Yani ABD hiçbir şekilde bölgedeki üstlerinden çekilmeyeceğine dair senaryolar konuşuluyordu.
17:04Şimdi bakıyoruz bölgede 17 üstün neredeyse 15'i veya 14'ü tamamen tahrip edilmiş durumda.
17:11Ve ABD bu savaşa girerek neredeyse üstlerinin tamamını kaybetmiş durumda.
17:16Üstleri varken ABD böyle bir operasyona girişmezken üstleri yokken ABD böyle bir operasyona niye girişsin?
17:22Evet tabi burada diğer taraftan da bakmak gerekiyor Sinan Bey.
17:27İran ABD'nin böyle bir karar alması durumunda nasıl bir tavır takılacak?
17:34Tabi ki topraklarını savunacak.
17:36Bu İran'ın istediği bir karar mı olur?
17:38Yani ABD askerlerini İran topraklarına girmesi.
17:43Tabi ki burada net bir şekilde ABD'nin savaşın başından bu yana kaybettiği asker sayısı 20'yi bulmadı.
17:51Ama bir kara harekatı söz konusu olduğu zaman bu sayının katlanarak artacağını öngörmek herhalde yanlış olmaz.
17:59ABD'nin daha zor duruma düşeceği bir senaryo olabilir gibi görünüyor.
18:04Sizce İran böylesine tırnak içinde söyleyelim batağa saplanmasını ister mi ABD'nin?
18:10Yani evet bir harekat söz konusu olursa ben bunu düşük ihtimalle bir kara operasyonu olarak görüyorum.
18:18Yani hep ihtimaller üzerine tabi ki medya olarak konuşmak mümkün.
18:23Analizleri bu şekilde ön plana çıkartmak mümkün ama bunun özellikle Muhammed Hocamızın da vurguladığı gibi
18:29Trump'ın bu kadar ciddi bir siyasi zemin kaybettiği, siyasi destek kaybetmiş olduğu bir ABD tarafından alınması mümkün değil.
18:36Kolay değil. O açıdan İran uzun zamandır devrim muhafızları karargahlara vurulmuş olmasına rağmen Erhan Bey
18:44Önemli askeri kayıplara dükkar olmasına rağmen biliyoruz ki Basta Körfezi hattında
18:51Yani biraz önce zikrettiğim Irak sınırındaki Uzistan bölgesinden uzun ta bu Pakistan sınırına kadar kontrol sağlayacak olan
19:01Çabağar Limanı'na kadar uzun bir bölgede ciddi tatbikatlar yürütüyor.
19:06Yani burada bir kara harekat söz konusu olursa buraya hem İran ordusu hem de devrim muhafızları ordusunun ilgili birimleri
19:14Ve bazı milis unsurlar tahkim edilmiş durumda.
19:18Yani bu harekata karşı neredeyse devrim muhafızları ve İran ordusunun üçte birlik bir bölümünün
19:24İran'ın güneyinde Basta Körfezi'ne müzahir bu uzun coğrafyada bir kontrol zemini meydana getirdiğini görmemiz gerekiyor.
19:33Haliyle burada elbette ki CENTCOM bunu başkana analizlerle bunu savaş oyunlarıyla yani bir takım pratikleri ön plana koyan simülasyonlarla anlatan
19:45bir birimdir.
19:45Yani ABD'yi ve CENTCOM'u ya da Pentagon'u tamamıyla aklını yitirmiş olan kavboylardan ibaret bir birim olarak görmek
19:53de yanıltıcı olabilir.
19:55Bunlar elbette ki her harekatın kurmay boyutlarını çok ciddi anlamda planlıyorlar.
20:00O bakımdan bunun çok zor olduğunu zaten Pentagon 28 Şubat'tan itibaren Senato'ya sunmuş olduğu dört önemli raporda ifade ediyor
20:08Erhan Bey.
20:09Yani diyor ki kara harekatı bir tür büyük kayıp meydana getirebilecek olan ve sonuçları öngörülemeyen bir tablo.
20:17Haliyle yani Trump yanındaki karar vericilerin de temel görüş ortaya koyabilecek olan askeri analistlerin ve fikir insanlarının da bir kara
20:27harekatına sıcak bakmadığını ifade etmemiz lazım.
20:29Fakat sizin sorduğunuz çerçevede cevaplamak isterim.
20:32Aynı zamanda İran'ın bölgede hazırlıkları var.
20:36Zaten İran bir kara savaşı olursa veya çok yoğunluklu ve nokta hedefleri vurmayı sağlayacak ve
20:45Basta Körfezi üzerinde bir Amerikan hakimiyet bölgesi meydana getirilebilecek operasyonun hava harekatının da İran'ın güneyinde yoğunlaşabileceğini biliyor.
20:54O yüzden Sirik denilen kent çok sık vuruluyor.
20:57O yüzden Benderabbas Limanı ve Benderabbas Şehri çok sık vuruluyor.
21:01O yüzden İran'ın güneyindeki bölgeler bu coğrafya sıklıkla hava operasyonlarına maruz kalıyor.
21:07Ve bununla birlikte adını sık sık zikrettiğimiz Geçim adası veya Caş adası veya Ebu Musa gibi büyük tump gibi küçük
21:16tump gibi önemli adalar da
21:18yani Hürmüz Boğazı'nı kontrol eden bu ve silahlandırılmış adalarda da bir operasyon beklentileri var.
21:24O bakımdan ben İran'ın bir yönüyle hazır olduğu kanaatini taşıyorum.
21:28Fakat tercihleri aman Amerikan ordusu gelsin bize bir kara harekatı yapsın burada karada uzun bir savaş yürütelim diye bunu da
21:36okumak gerekiyor.
21:37Muhammed Hocam da İran medyasını ve İran karar vericilerini siyasi öncülerini yakinen takip eden bir bilim insanı.
21:44O yüzden oradaki temel mesele bu 14 maddelik müzakere şartlarının bir an önce ve İran'ın haklarını koruyabilecek şekilde
21:53zayıf bir Amerika ile prestij kaybetmiş olan bir Trump'la bir anlaşmanın yapılabilmesini sağlamak.
22:00O yüzden hemen 3 Kasım ertesi'nde Akbasarakçı ABD seçmenini kutladı.
22:06Ve bir anlamıyla İran savaşının sonuçlarının ABD üzerinde Trump'a kaybettiğini vurgulayabilecek olan bir temel nokta yaptı.
22:13Ve Amerikan seçmenine teşekkür etmiş oldu.
22:15Haliyle müzakereye yakın oldukları kanaatindeyim.
22:18Elbette kendi istedikleri şartta hürümüzde İran'ın bir statü elde edeceği ve yaptırımların hafifletilebileceği
22:26ve İran'a karşı saldırmama tahaddünün verilebileceği bir anlaşma zeminine yakın oldukları kanaatindeyim.
22:34Yoksa İran'da devrim muhafızlarının en radikal unsuru bile güneyden yapılabilecek bir ABD kara operasyonuna teşdiği değildir.
22:42Ve bundan İran'ın faydalanmayacağını bilir.
22:45Hazırlıkları olması ayrı bir meseledir.
22:47Ama bunu tercih etmeyecekleri kanaatini taşıyor Merhan Bey.
22:50Evet burada tabii ki İran'ın böylesi olası bir saldırıda ABD'nin bir kara harekatı ki
22:57özellikle Irak üzerinden yapacağı bir kara harekatı sonrasında nasıl bir tavır takınacağı önemli.
23:02Burada Muhammed Bey siz de İran'ı yakından takip eden bir isim olarak size soralım.
23:08Savaş devam ederken İran'dan şöyle bir açıklama gelmişti.
23:12Yine bu tip bir durum söz konusu olduğunda olasılıklar gündeme geldiğinde bir kara harekatından bahsedildiğinde
23:19İran'dan şöyle bir açıklama gelmişti.
23:22İran'da bu durumda Kuveyt'ten başlayarak Bahreyn'e kadar bir kara harekatı gerçekleştirebilir.
23:28Ve bu toprakları İran'ın ele geçirmesi gerçekten çok kısa süre alır ifadeleri kullanılmıştı.
23:36Şimdi böylesi bir kara harekatıyla birlikte İran'ın hamlesi böylesine radikal bir hamle olabilir mi sizce?
23:43Elbette olur. Çünkü İran bunu bir şekilde gösterdi.
23:46Yani İran hem Körfez'e hem İsrail'e bir şekilde savaşın parçası olması durumunda oluşabilecek maliyetleri gösterdi.
23:55İsrail sadece bu işte Netanyahu bir şekilde kendini korumak için net İran'ın füzeleri, İran'ın güç gösterisi karşısında bence
24:03biraz geri çekilmek durumunda kaldı.
24:05Eğer İran bu kadar İsrail'e etkili bir şekilde vurmasaydı bence İsrail bu kadar geri adım atmayacaktı.
24:12Veya Katar ve Suudi Arabistan mesela savaşın başına bir şekilde süreçin gönüllü destekçileriyken 15. 18. günden itibaren yeni bir pozisyon
24:23almaya başladılar.
24:24E bu da nereden kaynaklandı? Çünkü İran bölgedeki neredeyse her Körfez ülkesinin her üssü vurmaya başladı.
24:31Bir şekilde karşısına bir maliyet oluşturmaya başladı.
24:34Yani İran'ın bu savaştaki en büyük şey bu oldu, hamlesi buydu.
24:39Karşı tarafa maliyeti yükleme, Körfez'e maliyet yükledi, İsrail'e maliyet yükledi, Hürmüz üzerinden Trump'a maliyet yükledi, Hürmüz üzerinden
24:49Amerikan seçmene maliyet yükledi ve bir şekilde İran bunu etkili bir şekilde kullanmaya çalıştı.
24:55Peki İran böyle bir savaşa hazır mı? Bence hazır.
24:58Peki böyle bir savaşı gerçekten ister mi?
25:00Ben de Sinan Hocam gibi düşünüyorum.
25:02İran niye istesin? Çünkü 8 yıllık bir Irak-İran savaşı meselesi oldu.
25:06Hakikaten ülkenin bütün kaynakları, bütün genç nüfusu, bütün dinamik nüfusu bir şekilde o savaş cephelerinde heba ediliyordu.
25:14Yani İran böyle bir savaşa girmek istemez.
25:17Ancak bunun karşısında da maalesef bu cümleyi kullanmak durumundayım.
25:21Bin İran, beş tane Amerikalı'nın ölümü bin tane İran'ın ölümünden daha değerli oluyor.
25:27Yani bu bağlam Amerikalı'nın gözünde söylüyorum.
25:30Yani sonuçta İran'dan bin kişi ölse, Amerika'dan beş kişi ölse, bunun Amerika'daki oluşturacağı sonuçlar bence daha yüksek olur.
25:37Çünkü bir tarafta bir şehadet kültü var, bir şekilde buna hazır bir toplum var.
25:42Fakat ABD'de özellikle çok böyle askeri ölümlere alışkın olmayan bir toplum var.
25:47Yani İran'ın bu bağlamda verebileceği her cevap ABD'de psikolojik, siyasi anlamda, ciddi anlamda bir öfke yaratacaktır.
25:55Ve bu Trump'ın bu sonuçlara çok katlanabileceğini düşünmüyorum.
26:00İran savaşın başından beri şeyi hep kurguladı.
26:03Bu sürekli duyarsınız Hatemül Enbiya karargahı.
26:06Hatemül Enbiya karargahı bir yere girmişse bu ne demektir biliyor musunuz?
26:11İki ordunun yani devrim muhafızları ordusuyla arteş yani klasik ordunun ortak birimidir bu.
26:17Hatemül Enbiya karargahı müşterek ordunun genelde sözcülüğünü yapar.
26:23Bütün demeçler buradan verilir.
26:25İran zaten savaşın ilk gününden burayı bu Hatemül Enbiya karargahını etkili bir şekilde kullanıyor.
26:30Bu ne demektir?
26:31Hem ülkenin savunulmasında hem de karşı saldırı şeyinde buna İran bir şekilde hazır olduğunu gösteriyor.
26:38İran bölgenin tamamını özellikle kendisine tehdit oluşturabilecek ülkeleri vurabilir mi?
26:43Elbette vurabilir.
26:44Hatta ben Bahreyn'de istedikleri sonucu çok kısa bir sürede alabileceklerini hatta Bahreyn'e ciddi anlamda bir darbe bile yapabileceklerini düşünüyorum
26:55açıkçası.
26:55Evet taraflar arasında diyaloğun devam ettiğini yapılan açıklamalardan sızan bilgilerden net bir şekilde anlayabiliyoruz.
27:03Amerikan Başkanı Donald Trump da İran'a saldırının şu an için gerekli olmadığını ve bir sonuç beklediğini söyledi.
27:10Tabii yakın zamanda J.D.
27:12Vance'ın rızayı gönderdiği mektubun da İran tarafında memnuniyete karşılandığını biliyoruz ama taraflar arasındaki görüşmelerde iki tarafın da aslında bir
27:23noktaya gelemediğini yaklaşamadıklarını da anlıyoruz.
27:25Jerusalem Post'un bir haberi ilginç özellikle aracıların bu barış çabaları nedeniyle Amerika Birleşik Devletleri'nin olası saldırıyı planladığı saldırıyı
27:40iki hafta ertelediği belirtiliyor.
27:43Bu rica Katar'dan gelmiş ve Katar'ın ricasıyla Amerika Birleşik Devletleri bu saldırıları iki hafta ertelemiş.
27:50İddia bu yönde diğer tarafta Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Esani'den de önemli açıklamalar var.
27:55Tarafların bazı konularda anlaşamadıklarını söylüyor Sinan Bey ve aslında üç önemli maddeden bahsediyor ve bu üç maddenin gerçekleştirilme sırasıyla ilgili
28:09aslında taraflar arasında bir anlaşmazlık olduğunu belirtmiş.
28:13Deniz ablukasının kaldırılması İran'ın nükleer programı ve dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması gibi konularda atılacak adımlarda sıralama üzerinde henüz
28:24uzlaşmaya varılamadığı belirtilmiş Katar Başbakanı tarafından.
28:29Burada diyalog devam ediyor.
28:32Bir uzlaşma ihtimali tüm dünyanın beklediği ihtimal tabii ki savaş istemiyoruz barış olsun istiyoruz normalleşme bekliyoruz.
28:41Burada Katar Başbakanı'nın belirttiği bu üç konudaki sıralamayla ilgili problem neden ortaya çıkıyor?
28:48Yani deniz ablukasının kaldırılması İran nükleer programı ve İran'ın varlıklarına serbest bırakılması.
28:54Büyük olasılıkla tabii ki siz değerlendireceksiniz.
28:57Amerika Birleşik Devletleri Hürmüz'ün açılmasını öncelikle istiyor.
29:02İran varlıklarının serbest bırakılmasını istiyor.
29:05Taraflar bir türlü orta noktada buluşamıyor.
29:07Bu açıklamaları nasıl yorumlayacaksınız?
29:10Bir orta noktada buluşabilirler mi bu şartlar söz konusuyken?
29:13Evet orta noktada hemen buluşamayabilirler.
29:19Ama bunlar müzakere koşulları, bunlar müzakere süreçleri.
29:23ABD şunu yürütmek istiyor Erhan Bey.
29:25Yani İranlılar adım attıkça yani Hürmüz eski statüye döndükçe
29:31peyderpey bu üç vaktinin sıralamasını geliştirmek kaydıyla
29:36yani doldurulmuş varlıkların tamamını bir seferde bırakmaksızın.
29:40Bakın ilk müzakereler sırasında yani biz Mayıs ayı içerisinde ne gördük?
29:45Katarlılar kendi bankalarında bulunan 6 milyar dolardan daha fazlalık bir bölümü ödemeyi tavir ettiler.
29:52Bunun üzerine bir 6 milyar dolarlık da yeni bir ödeme dilimini oluşturabileceklerini ifade etmişlerdi.
29:58Ama müzakereler tıkandığı için ABD tarafı buna müsaade etmiyor.
30:02Aynı şey 60 milyar doların üzerinde bir meblağ tekabül ediyor.
30:06ABD'liler bunu peyderpey bırakmayı tercih ediyorlar.
30:09Yani önce İran bir adım atsın, İran bir noktaya gelsin.
30:15Biz doldurulmuş varlıklar konusunda gerekeni yapalım.
30:18Ve bu yönüyle Hürmüz'deki İran kontrolü bitmeden
30:22yani Hürmüz'ün İran tarafından bağlanmış olduğu tablo
30:26yani jeopolitik bağlanma ortadan kalkmadan
30:29bir deniz ablukasının da kaldırılmasına rıza göstermiyorlar.
30:33Ben Trump'ın ve SENTCOM'un iddia ettiği kadar
30:37deniz ablukasının yani Basla Körfezi'ndeki ve Arap Denizi'ndeki bu ablukanın
30:41İran'ı fevkalade etkilemediği kanaatini taşıyorum.
30:44Fakat İranlılar yine de donanmanın Basla Körfezi'nde faaliyet göstermesini
30:49yani ABD donanmasının bu ablukayı kaldırmasını
30:52bir ön şart olarak ortaya koyuyorlar.
30:55Haliyle bu sert bir müzakere iklimi Erhan Bey.
30:58Yani Katarlıların tasavvur etmeyeceği kadar sert bir müzakere iklimi
31:02ve bu anlamıyla biz Şubat ayındaki süreçten itibaren görüyoruz ki
31:06İranlılar müzakere konusunda daha soğukkanlılar.
31:10Yani kendi maddelerini bir kere bu 14 hükümlük 14 maddelik
31:15hükümetler arasındaki mutabakat metnine yazdırmayı başardılar.
31:19Neredeyse buradaki bu 14 madde İran'ın temel prensipleri şeklinde okunabilir.
31:23Değil mi Ahmet Hocam?
31:24Yani bu 14 maddenin yazdırılmış olması bile
31:27daha önce İslamabad'da ve Cenevre'de, İsviçre'de
31:30ve ummanla yapılan görüşmeler perspektifinde
31:33bu 14 maddenin Trump tarafından imzalanmış olması
31:38fakat buna daha sonra çift taraflı olarak uyulmamış olması bile
31:40İran diplomatisinin yani Abbasarakçı gibi
31:43veya Cevat Zarif gibi arka planda olduğu için söylüyorum
31:47Kazeşkiyan gibi yani Kalibaf gibi
31:49daha soğukkanlı siyasetçi ve diplomatların meydana getirmiş olduğu bir
31:53aklı ifade ediyor.
31:54Bu anlamıyla da ben sürecin peyderpey
31:58yani sayfa sayfa ilerleyebileceği kanaatindeyim.
32:01Ve bir iki hafta içerisinde Katar'da
32:03bir görüşme mümkün Erhan Bey.
32:05Yani heyetler arası.
32:06Belki alt düzeyde birkaç teknik heyetin buluşması mümkün olabilir.
32:10Ama ben G.D. Vance ve Kalibaf'ın başkanlık etmiş olduğu ana heyetlerin de
32:15Katar'da bir araya gelmesini muhtemel buluyorum.
32:19Fakat bu görüşmeler zaman olacak.
32:22Tartışmalar zaman olacak.
32:24Elbette ki hem Kazeşkiyan ve
32:29Hamani karar vermeden
32:31müşteba Hamani karar vermeden
32:33hem de Trump ve ABD'deki siyasi bileşenler
32:37karar vermeden de
32:38müzakerenin son şeklini vermek mümkün değil.
32:41Bence şu an için bir müzakere arayışı var.
32:43Ve 3 Kasım seçimlerindeki
32:44Trump'ın kaybetmiş olduğu siyasal itibar ve zemin
32:48Cumhuriyetçilerin demokratlarla
32:503 Ocak'tan sonra anlaşma zorunluluğu
32:52bence müzakere ihtimalini kolaylaştırıyor.
32:55Bir gün önceki yayında da sizinle paylaşmıştım, ifade etmiştim.
33:00Demokratlarla anlaşabilmesinin
33:02Trump'ın kendisi, ailesi, siyasi danışmanları ve bakanlarının
33:07denetimden mahrum kalabileceği iç siyasi anlaşmaları
33:10İran'da ödeyeceği bedelleri olacak.
33:13Yani bu İran'la müzakereye yaklaşmak.
33:16Ve Trump döneminde
33:17ocağın üçünden önce ben
33:19savaşla elde edemediğini
33:21barışla, müzakerelerin önünü açmak suretiyle
33:24elde etmek arayışı içerisinde olacağını düşünüyorum.
33:27Yani savaşla hürmüzü açamadı
33:30ama belki verdiği tavizlerle
33:32ve müzakere süreciyle
33:34hürmüzün açılması ve
33:35İran'la geçici de olsa bir anlaşma yapılması noktasında
33:38Trump'ın biraz daha gayret geç olabileceğini ifade ediyorum.
33:42Siz zaten açıklamasını okudunuz.
33:43Şu an bir saldırıya ihtiyaç yok.
33:45Şu an bir operasyon gerekli değil.
33:47Müzakere arayışları yani
33:49Katar'ın bu etkili ara buluculuğu
33:52ki bunun bir ucunda da
33:53Çin Halk Cumhuriyeti'nin ve Pakistan'ın olduğunu
33:56sizinle değerlendirmiştik Erhan Bey.
33:58Haliyle yoğun bir şekilde
34:00aynı zamanda Pakistan ve Çin tarafı da
34:02belki Rusya ve bu anlamıyla
34:05tarafların hepsiyle görüşen Türkiye'de
34:07aynı zamanda Trump ve İran makamları üzerinde
34:10aynı zamanda yoğun bir barış talebi
34:13ve ara buluculuk faaliyetini de icra ediyorlar.
34:15O bakımdan ben Trump'ın barış yoluyla da olsa
34:18bir başarı hikayesi yazma zorunluluğu olduğu kanaatindeyim.
34:23Evet son dönemde Katar Başbakanı
34:26tabii ki görüşmeleriyle dikkat çekiyor.
34:29Amerikan Başkanı Donald Trump'la
34:31bir görüşme gerçekleştirmişti yakın zamanda.
34:34Diğer tarafta Paris'teki G7 Dışişleri Bakanları
34:37zirvesinde de önemli temasları olmuştu.
34:39Muhammed Bey, Katar Başbakanı'nın bu açıklamaları
34:41hem Başbakanı hem Dışişleri Bakanlığı görevini de yürütüyor.
34:44Onun da altını çizelim.
34:46Açıklamaları barış için umutları artıran bir açıklama mı sizce?
34:50Yani burada en azından diyalog için bir umut,
34:54tarafların bir araya gelmesi için bir umuda kapılmamız gerekiyor mu?
34:58Ne dersiniz?
35:00Ben şey hani hem İran tarafının hem ABD tarafının
35:04gördüğüm kadarıyla genelde şeyden çok kaçınmıyorlar.
35:07İki tarafta diplomasi bir şekilde seçenek olarak muhakkak masada tutuyor.
35:11Bundan sonraki süreçte de bir şekilde tutacaklar.
35:14Ancak bu süreçte ara buluculuk mekanizması aşındı.
35:18Yani umman iki kere ev sahipliği yaparken ABD İran'a saldırdı.
35:23Normalde bu tarz ara buluculuk mekanizmalarında bu tarz şeyler çok olmuyordu.
35:27Ama ABD bunu iki kez ihlal ettikten sonra tekrar masayı oturtmak biraz zor olacak.
35:33Yani Pakistan sürecinde de buna benzer bir şey oldu.
35:36İslamabad Memorandumu işte bir şekilde imzalanmasına rağmen
35:41iki taraf birbirini vurmaya ve ABD İran'ı vurmaya devam etti.
35:45Sürekli güç gösterisinin olduğu bir yerde,
35:49sürekli füzelerin İran'a atıldığı bir denklemde
35:51İran kolay kolay Trump'a zafer fırsatı veya zafer konuşması fırsatı vermeyecekti.
35:58Ki nitekim de hiç vermedi.
36:00Yani seçimin sonuna kadar bir şekilde Trump'ı oyaladı.
36:03Ben bundan sonraki süreçte de İran'ın Trump'ı bir şekilde oyalayacağını düşünüyorum.
36:08Ve İran'a bir şekilde o barışı vermeyeceğini düşünüyorum.
36:12Hele hele en güçlü anında bile İran'ın en güçsüz olduğu anda bile
36:16Trump'a bu zaferi tattırmayan İran
36:19bundan sonraki süreçte Trump'ın elinin bu kadar güçsüz olduğu,
36:24elinin kolunun bağlı olduğu bir ortamda
36:27Trump herhalde istediğini vermeyecektir.
36:29Şimdi Sinan Hocam hatırlattı.
36:30O anlaşmada bu 14 maddelik mutabakat metninden bahsediyorum.
36:35Yani İran alabileceği her şeyi almıştı.
36:38Hakikaten yani bir mesela bana yazdı.
36:41Ben bir şey olsaydım.
36:42Mesela pezeşkan otursaydı.
36:43O maddeleri yazsaydı.
36:45Muhtemelen böyle bir şeyi düşünmezdi.
36:47Mesela müştebe ameliyin kendisi bile yazsaydı.
36:49İran'a bu kadar kazançlı bir anlaşma alamazdı.
36:52Ama günün sonunda ABD bunu kabul etmesine rağmen İran bunu bir şekilde reddetti.
36:58Bu da neden kaynaklanıyor?
37:00İran sahadaki gerçekliği gördü.
37:03Ve ABD'nin özellikle hürmüzlerinden ABD'ye ekonomik maliyetinin farkındaydı.
37:08Ve bunu usul usul işlemeye başladı.
37:10Ki günün sonunda J.D. Vance'in açıklamaları böyle şey değil hani bu yabana atılacak açıklamalar değil.
37:17Savaşın kaybedilmesinin şeyin seçimin kaybedilmesinin ana nedeni olarak İran'a dolayısıyla ekonomiye bağlıyor.
37:24Demek ki İran bu savaşı taktiksel bağlamına da iyi yürütmüş gibi duruyor.
37:29Bundan sonraki süreçte hep söylediğim şeyi söylüyorum.
37:322015 anlaşmasından daha sahici bir anlaşma yoktu.
37:35Birleşmiş Milletler'in 5 daimi üyesi ve Almanya ile İran arasındaki anlaşma çok esaslı bir şeye dayanıyordu.
37:43ABD ambargolardan vazgeçiyordu.
37:45İran'da karşılığında nükleer yapmama taahhütte bulunuyordu.
37:48Ve bunu ulusal bütün testlerini ulusal atom enerjisinin denetimine açıyordu.
37:53Bu anlaşmanın dış bu anlaşmanın uygulanması lazım buna benzer.
37:57Ama İran bundan sonraki süreçte bu anlaşmayı ek olarak hürmüzdeki statüsünü ekleyecektir.
38:02Yani 2015'ten İran geriye adım atmayacaktır.
38:06Bunu alıp yanına da hürmüzden en azından nakit geçişlerde belli bir ücret, hizmet ücreti, adı neyse bir şekilde almaya çalışacaktır.
38:15Ve bunun da bir şekilde alabileceğini İran gördükten sonra herhalde herhangi bir şekilde bu kendi deyimleriyle ganimeti bir şekilde kaybetmek
38:25istemeyeceklerdir.
38:26Evet İran'dan önemli bir açıklama geldi ABD ile yürütülen müzakereler ya da olası barış görüşmeleriyle ilgili İran Ulusal Güvenlik Yüksek
38:36Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rıza'yı ABD'nin İran'ın şartlarına ilişkin yanıtının aldatıcı olduğunu söylemiş.
38:44Ve Hürmüz Boğazı'nın Tahran yönetiminin öne sürdüğü 7 şart yerine getirilene kadar açılmayacağını net bir şekilde belirtmiş.
38:55Ve Rıza'yı'nın açıklamalarında ilginç noktalar var.
38:58Arkadaşlar şu anda Amerikalılarla herhangi bir müzakere yürütmediğimizi ve Tahran'la Washington arasında hiçbir görüşmenin devam etmediğini özellikle vurgulamam gerekir
39:09demiş.
39:10Peki Tahran yönetiminin 7 şartı ne?
39:13İzleyicilerimize onu da aktaralım.
39:15Bir hayli önemli bu 7 şart.
39:17Deniz ablukasının kaldırılması.
39:19Hürmüz Boğazı'ndan ticari ve petrol gemilerinin güvenli geçişinin garanti edilmesi.
39:23Tek taraflı yaptırımların kaldırılması, petrol ihracatı muafiyeti, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması, nükleer maddelerin ülke içinde kalması ve son olarak savaşın
39:37tamamen sonlandırılması yer alıyor.
39:40Sinan Demirtürk, İran'ın şartları bu yönde çok net.
39:45Aslında Amerika Birleşik Devletleri'ne sundukları bu 7 maddenin tam olarak kabul edilmediğini mi anlıyoruz?
39:53Yani burada şu ifade biraz kafa karıştırıcı.
39:56İran'ın şartlarına Amerika Birleşik Devletleri'nin verdiği cevap aldatıcı diyor Rıza'yı.
40:02Yani kısmen mi kabul ettiler, tamam olur bir konuşalım mı dediler.
40:07Bu aldatıcıdan birincisi ne anlıyoruz?
40:09Diğer tarafta bu 7 şartı göz önüne getirdiğimizde Amerika Birleşik Devletleri'nin isteklerini de ortaya koyduğumuz zaman bu 7 şartın
40:17Amerika Birleşik Devletleri tarafından kabul edilmesi mümkün mü sizce?
40:22Bence mümkün değil.
40:24Yani ABD'deki devlet sistemi, ABD diplomasisinin bunu kabulü, aynı zamanda savaşın bir boşa çıktığını,
40:32yani savaşın boş yere bir maliyet olarak ortaya çıktığını ve niçin savaştık,
40:37ABD niçin bu müdahaleyi yaptık sorusunun daha da fazlalaşabileceği ve cumhuriyetçilerin daha sonraki yıllarda ağır bir hezimetle karşılaşabilecekleri ve aynı
40:48zamanda kongreleri de muazzam bir muhalefetle karşı karşıya kalabilecekleri bir sonuç meydana getirir.
40:54Yani adeta tam bir çıkmaz sokak ABD ve Trump için.
40:58Sizce bu 7 madde bir teslimiyet belgesi mi olur ABD için?
41:03Evet çok büyük ölçüde.
41:04Yani çünkü artık ABD'nin İran üzerinde uygulayabileceği hiçbir siyasi şart zemini kalmaz.
41:11Hiçbir güçlü siyasi kos kalmaz.
41:13Yani düşünün nükleeri çıkartmamayı taahhüt etmiş olan bir İran ve bunu kabul etmiş olan bir Amerika ve aynı zamanda dondurulmuş
41:22bütün varlıkların serbest bırakıldığı ve ekonomik ablukanın, ekonomik izolasyonun gevşetildiği ve...
41:30Petrol ihracatı muafiyeti istiyor İran bu da çok önemli.
41:34Yani diyor ki siz beni kısıtlayamazsınız ne Birleşmiş Milletler bünyesinde ne Avrupa Birliği ülkeleri bünyesinde benim serbest ticaret anlaşmam devam
41:44edecek.
41:44Yani hem Çin'le hem Rusya'yla hem Hindistan'la hem Afrika ülkeleriyle hem Latin Amerika'yla yani dünyanın her
41:50yerine Hürmüz üzerinden petrol sevk edebilecek olan bir İran'ın 3-5 yıl içerisinde bütün ekonomik sorunlarını giderdiğini
41:58hatta savaş tazminatı almasa bile hızlı bir şekilde savaş yaralarını sarabilecek olan yeni güç unsuruna kavuştuğunu görürsünüz.
42:06Haliyle bunun ne Ayzenkot'un kuracağı hükümet söz konusu olduğunda İsrail tarafından kabulü ne de demokratlar tarafından dahi kabulü mümkün
42:16olmayabilir.
42:16O bakımdan bu 7 maddeyi Muslim Rüzayi Moskova'ya gittiği zaman da vurguladı.
42:22Aynı zamanda Muslim Rüzayi ve Abbasarakçı Pakistanlı ve Çinli muhataplarına ve Katar gibi Suudi Arabistan gibi muhataplarla yapmış oldukları görüşmelerde
42:31de
42:31müzakerenin değişmez koşulunun sizin biraz önce vurguladığınız 3 madde ve onun daha da genişletilmiş olduğu bu 7 madde.
42:39Aslında bu MOP'ta yani hükümetler arası mutabakat metni sırasında da 14 maddenin bir cüzü gibi 14 maddenin bir özeti gibi
42:48görülebilecek olan vazgeçilmeyen 7 kırmızı çizgi.
42:517 temel prensip İran için o bakımdan bunu elde edene kadar müzakereleri zorlayacaklar.
42:59Hürmüz'ü kontrolleri altında tutacaklar ve hiçbir şekilde nükleer meseleyi yani nükleer geliştirilmiş uranyumu teslim etme anlaşması yapmayacaklar.
43:09Yani hürmüz kozu bir tür nükleerin kaldıracı gibi Erhan Bey.
43:13Yani nükleerle hürmüz meselesindeki hürmüzün kontrolü meselesi baş başa gidiyor.
43:19Hürmüz de bu kadar net bir kontrol sağlamış ABD'nin kara harekatını yapamayacak şekilde coğrafyanın ve askeri ve siyasi şartlarının
43:28elverişli olmadığı bir dönemde nükleerden vazgeçmeyi de istemiyor.
43:32Yani bakın bu 14 madde içerisinde isterseniz nükleeri barışçıl bir seviyeye geri çekelim.
43:39Nükleeri 600 kilo civarındaki uranyumdan 40 ya da 50 kilolara 60 kilolara kadar çekebiliriz sözlerinden müzakere şartlarından ve beyanlarından bugün
43:50tamamıyla İran'ın nükleerden hiçbir şekilde vazgeçmeyeceği ve zenginleştirmiş olduğu uranyumu İran dışına çıkartmayacağı daha sert bir madde ortaya konmuş
44:00oldu.
44:00Haliyle ne 2015'teki anlaşmada kabul ettiklerini ne de daha önce Uman'da ya da Katar'da kabul ettiklerini artık kabul etmeyen bir
44:11İran'la karşı karşıyayız.
44:12Çünkü Hürmüz'ün kontrolü ve Hürmüz'ün Amerika tarafından bir hava harekatı, bir deniz yarma harekatı veya bir kara operasyonuyla
44:22açılamayacağını İran'lı askeri analistler görüyor.
44:27Çin gibi, Rusya Federasyonu gibi İran'ı bu konuda destekleyen bir takım müttefiklerinin de yapmış olduğu analizler bugün itibariyle Hürmüz
44:35'ün Amerika tarafından açılamayacağını gösterdi.
44:38Hürmüz'ün kapalı olması, hatırlayalım Erhan Bey, Avrupa ekonomilerini allak bullak etti.
44:45Yani neredeyse %40'ın üzerinde bir enflasyon farklılığı meydana getirdi, bir enflasyon dalgalanması meydana getirdi.
44:53Ve bir anlamıyla petrol fiyatları ve enerji maliyetleri üzerindeki yoğun baskı Avrupalı liderleri abluk altına aldığı gibi Trump'ın da
45:03ağır bir seçim yenilgisine,
45:04düçar olmasına, sonuçlanmasına imkan tanıdı.
45:07Bunu iyi yönetmiş olan bir İran olduğunu görüyoruz ve bir anlamıyla İran hattında,
45:13yani İran'ın şartlarının etrafı içerisinde de ABD ile ve İran harekatını destekleyen bu Avrupa bloğu ile,
45:21Avrupa ülkeleri ile hesaplaşmak isteyen bir takım İranlı müttefiklerin, İran'ın müttefiklerinin de emeği olduğunu, çabası olduğunu görüyoruz.
45:29Haliyle bugün Hürmüz tablosu ve enerji maliyetleri ve enerji krizi İran'ın elini daha da güçlendiriyor.
45:36Çünkü İran, ABD'nin bu deniz ablukasına rağmen hala karayoluyla, demir yolu taşımacılığıyla ve Basra Körfezi'nin belli bölgelerini deniz
45:48ablukasına rağmen kullandığı için,
45:50özellikle Caş ve Çabalar Limanı'ndan hala petrol sevk edebilen bir ülke olduğu için,
45:56çok büyük ölçüde Çin'le ve Rusya Federasyonu'nda yürütmüş olduğu bu petrol sevkiyatı ve Hindistan'la yürütmüş olduğu petrol
46:02sevkiyatı bağlamında da,
46:04ablukayı kısmen kıran bir ülke herhangi bir haliyle.
46:07Bence deniz ablukasından çok korkmuyor.
46:08Ve bu anlamıyla Hürmüz'ün bu en dar geçidini, yani yaklaşık bu 33 kilometrelik bu dar alanı net bir şekilde
46:17kontrol ediyor olmasından dolayı da,
46:19ABD üzerindeki müzakere baskısını bu 7 madde çerçevesinde daha da yoğunlaştırıyor.
46:24Bundan kolay kolay vazgeçmeyecek haliyle, ABD ile de İran arasında müzakerelerin çok zorlu bir zemini olduğunu, yol haritası olduğunu şimdiden
46:35müşahede edelim.
46:35Evet, Muhammed Bey, Sinan Bey bu 7 maddenin ABD tarafından kabul edilmesinin mümkün olmadığını söylüyor.
46:43En azından tamamının diyelim ama diğer tarafta, İran'ın özellikle Hürmüz boğazı üzerindeki kontrolü sağladıktan sonraki söylemlerinde,
46:53savaş bittikten sonra da Hürmüz üzerindeki kontrolünü bırakma niyetinde olmadığını sık sık dile getirdiğini biliyoruz ama,
46:59bu 7 maddenin ilkine baktığımız zaman, Hürmüz boğazından ticari ve petrol gemilerinin güvenli geçişinin garanti edilmesi maddesini görüyoruz.
47:08Yani burada İran'ın boğaz üzerinde hakimiyetine dair ifade yok, hiçbir maddede de yok.
47:15Burada en azından önceki sert söylemlere göre bir geri adım atılmış olabilir mi?
47:21Öyle mi yorumlamak lazım?
47:22İkincisi de Sinan Bey'in görüşüne katılıyor musunuz?
47:26ABD bu 7 maddeyi kesinlikle kabul etmez görüşü sizin de görüşünüz müdür?
47:33Evet, bir de sürekli şey diyorum ya, ben sürekli savaş tarafındayım ya, hakikaten yoruldum.
47:40Zaten bunu gördüğüm için sürekli savaş tarafındayım.
47:42Çünkü bu anlaşmadan bir sonuç alamazsınız, hakikaten alamazsınız.
47:46Ahmet Bey, savaş tarafındayım ifadesi yanlış anlaşılmasın.
47:50Savaşın devam edeceğini düşünüyorsunuz, yoksa savaş olmasını istemiyorsunuz, yanlış anlaşılmam.
47:55Öyle değil, pardon.
47:56Genelde hani çok sık şey yaptığım için tekrar etmeye ihtiyaç duymadım ama haklısını düzeltme yapmam gerekiyor.
48:02Yani bir şekilde sürekli kilitlenen bir ortam var ve sürekli kilitlenen bir ortam bir şekilde de savaşı tahrik eden bir
48:09durum.
48:09Netanyahu ve Trump mesela iktidarda olsaydı ben bunu daha hızlı bir şekilde gelişeceğini düşünüyordum.
48:15Ama Netanyahu ve Trump'ın bir şekilde iktidardan düşmesi bu savaş olasılığını bana göre biraz düşürdü.
48:23Ama hala çok güçlü bir seçenek olarak duruyor.
48:26Ama kara, demişim Sinan Hocam da şimdi kara operasyonunun maliyetlerini tekrar Sinan Hocam'la konuşuyoruz, sizle de konuşuyoruz.
48:33ABD'de bu süreçte hakikaten tıkandı.
48:35Yani ne yapsa elinde kalacak.
48:38Bu şeyde birinci madde meselesinde siz haklısınız.
48:40Evet ama orada şey söylüyor yani Hürm üzerindeki İran'ın ablukasının farkındalar ama oradan geçiş olduktan sonra ABD'nin ablukasının
48:52da geçerli olduğunun farkındalar.
48:55Yani iki taraf da aslında bir diğer tarafın ablukasını bir şekilde tanıyor.
48:59Biri mesela İran'ı geçtiğiniz an ABD ablukasına takılıyorsunuz veya ABD'ye geçtiğiniz an İran ablukasına geçiyorsunuz.
49:07Yani dolayısıyla ne ABD'nin müsaade ettiği ne de İran'ın müsaade ettiği herhangi bir gemi bir şekilde oradan geçemiyor.
49:13Dolayısıyla bir şekilde kilitlenmiş, olay bir şekilde kilitlenmiş durumunda yani İran'ın ne kadar maksimalist taleplere geçtiğini, bunun İran'a
49:24yarın öbür gün zarar verip vermeyeceğini göreceğiz.
49:27Çünkü İran şu anda kendisini tınak işine dev aynasında görüyor.
49:30İstediği bütün sonuçları almış, istediği bütün koşulları bir şekilde ABD'ye dayatabileceğini düşünüyor.
49:36Ama ABD'nin bu bağlamda, ABD bu kadar da küçümsenebilecek bir ülke değil, hakikaten değil.
49:42ABD bütün yoğunluğunu İran'a vermek istemediğinden dolayı böyle bir sürece giriyor.
49:47Çünkü bütün yoğunluğunu İran'a verdiğinde bunun bir alternatif maliyeti var.
49:51Sonuçta yarın öbür gün Rusya'yla da mücadele etmek durumunda kalacak.
49:55Çin'le de mücadele etmek durumunda kalacak.
49:57Dolayısıyla bütün ekonomik, siyasi, askeri kaynağını bir şekilde İran'a kaydırmak istemiyor.
50:02İran da bunu gördüğü için sürekli ABD'ye amiyanı tabirle söyleyeyim yokuş yapıyor.
50:08Yani bu 7 madde dediğiniz şey aslında net bir şekilde ABD'ye istediğini vermemen maddesi.
50:16Bir de normalde hani 2015 çerçevesini Sinan Hocam da tekrar söyledi.
50:20Nükleerden bir şekilde taviz verebileceğini söyleyen İran kademeli bir şekilde bundan da vazgeçiyor.
50:26Açıkçası ben bu süreci bir şekilde çözümsüz görüyorum.
50:29Yani nasıl bir sonuca gideceğini açıkçası çoktan merak ediyorum.
50:33Peki bu 7 madde üzerinde belli ki taraflar bir uzlaşma sağlayabilirse İran'ın bazı maddelerden vazgeçmesi gerekiyor.
50:42Olası maddeler sizce hangileri?
50:44İran bu 7 maddede hangilerinde esneme sağlayıp ABD'lerini masada anlaşmaya çekebilir sizce?
50:52Bence iki taraf tablukayı bir şekilde kaldırması lazım mantıksal düzeyde muhtelen kabuğu şey yapar ama şeyden vazgeçmez İran.
51:01İran her halükarda oradan belli bir bütçe veya bir makinat akışı talep edecek.
51:07Anladığımız kadarıyla o ABD'nin de bir şekilde buna göz yumması gerekecek.
51:11Bunun dışındaki bir çözümü çok düşünmüyorum.
51:14Şimdi nükleer enerjinin bir şekilde kalması o bile kalabilir.
51:19Yeter ki İran tesislerini ulusal denetimlere açsın ve bunu şeffaf bir şekilde yapsın.
51:24Zaten sıkıntının kaynağı da bu.
51:26ABD veya Birleşmiş Milletlerinin temel gözlemcileri veya ulusal atom enerjisi temel gözlemcileri İran'ın bu tarz süreçleri şeffaf yapmadığına dair
51:35çeşitli raporları var.
51:37Zaten sıkıntılı kaynağı da bu.
51:39Yani İran bunları denetime açsa muhtemelen bu kadar ciddi sorunu açmayacak ama İran denetime açmasına rağmen arka kapı kanallarını kullanarak
51:48bir şekilde nükleer zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırdığını da biliyoruz.
51:53Dolayısıyla bu yedi maddeden bence sadece petrol akışı yani Hürbüz ile ilgili maddelerde bir çözüm bulunabilir açıkçası.
52:01Yeter ki iki tarafta bir irade göstersin.
52:04Sadece İran şeyden vazgeçemeyecek gibi duruyor.
52:06Hani bir ganimet mantığıyla yaklaştığı için önümüzden bir akış istiyor.
52:12Bir nakit akışı istiyor gibi.
52:14Evet konuklarımız Amerika Birleşik Devletleri İran savaşının hangi noktaya gittiğini konuşmayı sürdüreceğiz ama kısa bir aradan sonra.