00:00Merhaba ben Güneş İstamoğlu, Yeşilova programı ile yine karşınızdayız, Diyarbakır'dayız.
00:28Bu hafta su sorunu ekrana getirmeye çalışacağız.
00:30GAF projesi ile beraber bu bölge yeşillendi fakat sorunlar bitmedi.
00:35Elektrik üretmeye başladık bazı barajlar bitti ama su kanalları bitirilemedi.
00:39%50'si bitirildi, %50'si bitirilemedi.
00:42Böyle olunca da su sorunu yaşanmaya başladı.
00:45Özellikle iklim krizi ile beraber büyük bir su sorunu yaşanıyor.
00:48Haliyle çiftçiler su pompalarına yüklendiler.
00:51Eskiden 5-6 metreden içilebilir sular çıkarken şu anda 300-400 bazı bölgelerde 700 metre inmeye başladılar.
00:59Tabi bu kadar aşağı indiğiniz zaman da elektrik sarfiyatı yüksek oluyor.
01:03Bunu da çiftçiler karşılayamıyor ve kaçak elektrik kullanmaya başladılar.
01:08Ve böylelikle bir kaos oluştu bu ortamda.
01:10Bu GAP, Dicle, Urfa, Mardin bölgesinde bir kaos oluştu.
01:14Bunun için buraya geldik, bunu inceleyeceğiz, bunu irdelemek için geldik.
01:18Gerçekten su büyük bir sorun olmaya başladı.
01:21Vahşi sulama bunun en büyük nedenlerinden biri.
01:24Yaklaşık 30 yıldır bu konuyu konuşuyoruz.
01:27Sonunda geldiğimiz nokta suyun bittiği nokta.
01:30Önümüzdeki 4-5 yıl içinde bu sorunu çözemezsek daha büyük problemlerle karşı karşıya kalacağız.
01:38Bu hafta hem çiftçilerle konuşacağız hem de elektrik temin eden firmayla görüşüp bu sorunu ekrana taşımaya çalışacağız.
01:45Yeşil Doğa başlıyor.
01:48Müzik
02:111996 yılında buraya gelip su sorununu yapmıştım.
02:14Atatürk Barajı'nın yanında su alamayan köyler vardı.
02:17Dediler ki borularla su gelecek, kanallarla size su gelecek demişlerdi.
02:21Aradan uzun bir zaman geçti.
02:23Hala bu sorun devam ediyor.
02:24Şu anda bir kanal görüyorsunuz.
02:262011 yılında yapımına başlanmış ama hizmete girmesi bir 10 yıl sürmüş bu kanalın.
02:32Ki GAP projesi yapıldığında biz her tarafı kanallarla döşeyecekler sanmıştık.
02:36Aslında planı oydu ama %50'sini başardılar, %50'sini yapamadılar.
02:41Kanal yeterli olmayınca ya da kanal hiç olmayınca insanlar haline yer altı su kaynaklarına yöneliyor.
02:46Bir de yanlış tarım seçenekleri var.
02:48Tarım deseninde değişiklikler var.
02:50Mısır falan ekmeye başlamışlar.
02:52Daha fazla su isteyen bitkiler ekmeye başlayınca iş biraz çığırından çıkmış.
02:56Tabi bu da maliyetlerini oldukça yukarı çekiyor.
02:59Elektrik geldikten sonra biz derin kuyu açıp yer altı sularını kullanmaya başladık.
03:28Sondaj marifetiyle.
03:30O zaman yer altı suları 100-120 metre civarından suyu alabiliyorduk motor pomplarla.
03:36Onunla 400 dekare yakın bir arazi sulayabiliyorduk.
03:391998 şartlarında.
03:41Ondan sonra gitgide tabi kuraklığın da verdiği etkiyle insanlar kuraklıktan dolayı mağdur oldular.
03:48Çare aradılar kendilerine.
03:50Herkes bu derin kuyulara yöneldi.
03:53Ondan dolayı o sular da biraz azaldı.
03:56O gün 400 dekar arazi suluyorken 100 metreden suyu çekerken şimdi yaklaşık 120 dekar sulayabiliyoruz.
04:035-6 kat enerji maliyeti artısıyla.
04:06Yani aşağı indikçe su azalıyor mu?
04:09Aşağı indikçe su motorun gücü azalıyor.
04:12Motorun suyu yukarıya çekmesi hem maliyette oluyor hem de düşük miktarda su çıkartabiliyor.
04:19Şu anda yanında kanal var. Bu kanalı kullanmıyor musunuz?
04:22Kanalı şu an kullanıyorum yaklaşık 3 senedir.
04:243 sezondur biraz geç geliyor su.
04:27Fakat bu sene Haziran'ın sonunda geldi.
04:32Normalde Haziran'ın başında gelseydi tamamen onu kullanacaktık.
04:36Ondan tam faydalanacaktık.
04:38Hazirana kadar yine bu dediğim kuyularımızla ürünümüzü yetiştirdik.
04:44Peki daha önce 2 ürün alabiliyor muydunuz burada?
04:46Hayır.
04:47Bu kanal vasıtası.
04:48Bu kanal vasıtası ile su maliyetlerimiz, enerji maliyetlerimiz çok düştü.
04:54Su maliyetleri
05:12Şu anda arkada mısır görüyorum. Mısır da çok su istiyor.
05:15Bunun bir alternatifi yok mu?
05:17Alternatifi var. Soya fasulyesi.
05:20Hem gübre maliyetlerimiz olmuyor hem yetiştirme maliyetleri düşük.
05:24Hem de su kullanımı mısır ve pamuğa göre %60-70 suyla, buna kullandığımız suyla soya yetiştirebileceğimize inanıyoruz.
05:32Ondan bir umutluyuz yani.
05:33Onun bize fayda getireceğini düşünüyoruz yani.
05:37Bazıları bunu kaçak kullanarak haksız kazanç gibi oluyor.
05:41Çok önemli bir haksız kazanç oluyor.
05:43Ben bunu bazı çiftçiler tanıyorum.
05:45Aboneleri bile yok.
05:46Mesela bizim bölge değil esasında.
05:48Diyarbakır değil ama mesela Urfa, Mardin, Kızıltepe yöresinde abonesi olmayan, benim kadar da geçmişi olan, sulu ziraat yapan bu trafolar sayesinde enerjiyi de bu şekilde sağlıyorlar.
05:59Hala aboneleri olmamış çiftçe insanların varlığını biliyorum.
06:04Peki onların buğdayı biraz daha ucuza gider o zaman.
06:07Onların buğdayı bize göre maliyetleri çok daha düşük.
06:19İçme sünü bile 60-70 metreden artık bulabiliyoruz.
06:22Kaynak sularımız yazın kuruyor.
06:24Yazın kaynak sularımız yok.
06:26Yani su gittikçe yok artık oluyor.
06:29Su artık eskisi gibi değil, yerin üstünde değil artık.
06:32Su artık daha derinlere inmeye başladı.
06:34Ne yapıyorsunuz? Kuyu mu kazıyorsunuz?
06:36Tabii ki de içme sünü.
06:37İçme sünü.
06:38İçme sünü.
06:39İçme sünü.
06:40İçme sünü.
06:41İçme sünü.
06:42İçme sünü.
06:43İçme sünü.
06:44İçme sünü.
06:45İçme sünü.
06:46İçme sünü.
06:47İçme sünü.
06:48İçme sünü.
06:49İçme sünü.
06:50İçme sünü.
06:51İçme sünü.
06:52İçme sünü.
06:53İçme sünü.
06:54İçme sünü.
06:55İçme sünü.
06:56İçme sünü.
06:57İçme sünü.
06:58İçme sünü.
06:59İçme sünü.
07:00İçme sünü.
07:01İçme sünü.
07:02İçme sünü.
07:03İçme sünü.
07:04İçme sünü.
07:05İçme sünü.
07:06İçme sünü.
07:07İçme sünü.
07:08İçme sünü.
07:09İçme sünü.
07:10İçme sünü.
07:11İçme sünü.
07:12İçme sünü.
07:13İçme sünü.
07:14İçme sünü.
07:15İçme sünü.
07:16İçme sünü.
07:17İçme sünü.
07:18İçme sünü.
07:19İçme sünü.
07:20İçme sünü.
07:21İçme sünü.
07:22İçme sünü.
07:23İçme sünü.
07:24İçme sünü.
07:25İçme sünü.
07:26İçme sünü.
07:27İçme sünü.
07:28İçme sünü.
07:29İçme sünü.
07:30İçme sünü.
07:31İçme sünü.
07:32İçme sünü.
07:33İçme sünü.
07:34İçme sünü.
07:35İçme sünü.
07:36İçme sünü.
07:37İçme sünü.
07:38İçme sünü.
07:39İçme sünü.
07:40İçme sünü.
07:41İçme sünü.
07:42İçme sünü.
07:43İçme sünü.
07:44İçme sünü.
07:45İçme sünü.
07:46İçme sünü.
07:47İçme sünü.
07:48İçme sünü.
07:49İçme sünü.
07:50İçme sünü.
07:51İçme sünü.
07:52İçme sünü.
07:53İçme sünü.
07:54İçme sünü.
07:55İçme sünü.
07:56Her şeyi bize karşılayacak, yer altı sınavına çekilmesine gerek kalmayacak.
08:20Şu anda kaçak trafoların depolandığı yere geldik.
08:23Bölgeden toplanmış trafolar gerçekten inanılmaz.
08:26Yüzlerce trafo var burada.
08:28Merak ettim fiyatlarıydı.
08:30Tanesi 200 bin liraymış.
08:32Sadece satın almak.
08:33Bir de kurulum var.
08:34Bu parayı veriyorlar ama elektrik parası vermiyorlar.
08:37Bu ilginç geldi bana.
08:46Şimdi bunu kullanan tarımsal sunama çiftçilerinin her birinin tükettiği enerji
08:51bir mahallede 100 kişinin yaşadığı bir mahalledeki enerjiden fazla.
08:56Dolayısıyla yıllık tüketimleri 1 ile 5 milyon arasında değişiyor.
09:01Tarlalarının ekini yaptıkları anlamının büyüklüğüne göre.
09:04Bu bir kişi için mi?
09:05Bu bir tane tarımsal sunama çiftçisi.
09:07Kaç kişi var böyle?
09:08Bölgemizde bu ölçüde 35 bin tane çiftçi var.
09:11Yaklaşık 70 bin su tarımsal sunamayı elektrik enerjisiyle yapan çiftçimiz var.
09:1735 bini minimum ölçülerde yıllık 1 milyon 2 milyon seviyesinde enerji tüketen çiftçilerimizden oluşuyor.
09:24Bu 35 bine kaçak diyebilir miyiz?
09:26Tarımsal sunamadaki kaçak oranımız %50'den fazla.
09:29Ama kaçak olmayanlarda da tahsilat problemimiz var.
09:32Yani bölgede kaçak kullanan çiftçilerimiz var.
09:35Kaçak kullanmayıp ödeme yapmayan çiftçilerimiz var.
09:37Ödeme yapmama oranına baktığımızda bizim kendi imkanlarıyla ödeme yapan çiftçi sayımızın %15'i geçmediğini söyleyebilirim.
09:45Peki bunun maliyetini kim yükleniyor? Biz mi yükleniyoruz?
09:48Aslında bizim şu ana kadar bölgede yaklaşık 30 milyara yakın bir ana para borcu birikmiş durumda.
09:54Bölgenin en büyük problemi bu maalesef.
09:57Bir elektrik problemi olarak lanse ediliyor.
09:59İşte manipüle ediliyor, provoke ediliyor ama bölgede çok ciddi bir su problemi var.
10:03Tarımsal sunama çiftçilerinin sunama yapmak için ihtiyacı olan suyu normal desteğini sağladığı kanallardan alamadıkları için
10:12tedarik ettikleri elektrikle yerin altından su çekerek bunu karşılıyor.
10:16Bu da çok büyük maliyetlere sebep oluyor.
10:18Ve tarımsal sunama çiftçisinin de yıllardır ödeme alışkanlığı olmadığı için bunların çoğu şirketten, ekosistemden karşılanan bedeller oluyor.
10:32Mezopotamya bölgesi yılda 2 hatta 3 ürünü sezonda arabileceğiniz çok zengin bir bölge.
10:39Maalesef bu bölgeye su sağlayamıyoruz.
10:42Yaklaşık 7 yıl önce Cumhurbaşkanlığı karar vermesiyle aslında bir proje başlatıldı.
10:475 yıllık bir proje.
10:48Bu projenin amacı bölgedeki tarımsal sunama çiftçisinin ihtiyacı olan suyu doğal yollarla, kanallarla bölgeye getirmek.
10:55Çiftçinin elektrikle yaptığı sunamadan yavaş yavaş vazgeçtirip gerçek anlamda maliyeti daha düşük olan, daha ekonomik bir tarımsal sunama oluşturmaktı.
11:04Fakat geldiğimiz bu 7 yılın sonunda bu sunama kanalları tamamlanamadı.
11:09Tamamlanmadığı için çiftçinin de ayrıca modern tanım tekniklerine yanaşmaması, bildiğimiz eski babadan kalma vahşi sunama yöntemleriyle kullanması nedeniyle inanılmaz boyutta bir israf var.
11:20Bunun da adı elektrik problemi olarak lanse ediliyor ama konunun elektrikle ilgisi olmadığını çok net olarak belirtebilirim.
11:27Yani kanallarda su akmaya başlarsa bu trafolara gerek kalmayacak o zaman.
11:31Kesinlikle. Zaten bazı yerlerde çok az da olsa bazı yerlerde biten kanallar var.
11:36Oradaki enerji ihtiyacı %10'lara falan düşüyor.
11:39Devletin ödediği desteklerle ilgili Ziraat Bankası üzerinden bir tahsilat imkanı az da olsa bize bir nefes aldırıyor diyorum.
11:48Taşınamaz bir boyuta geldi. En büyük problemi zaten şu anda çiftçilerin yaşadığı bu ticari problem.
11:53Maalesef çözüm de üretemiyoruz. Bir mücadele içindeyiz. Her yıl gittikçe sertleşen bir mücadelemiz var.
12:02Burada biliyoruz ki yıllarca elektrik parası ödememiş.
12:05Öyle ya da böyle sebeplerden bazı politikalardan bir kitle var önümüzde.
12:09Biz bu kitleyi 3'e böldük.
12:11Dedik ki şehir merkezinde yaşayanlar, kırsalda yaşayanlar ve tanımsal sunama çiftçilerimiz
12:16şehir merkezlerinde 11'lik süre içinde inanılmaz bir başarı elde ettik.
12:20Yani biz burayı devraldığımızda kayıp kaçak oranı %80'lerdeydi.
12:25Real %70 resmi rakamdan ama gayri resmi %80'lere vardığını biliyorduk biz.
12:30Şehir merkezlerinde 2.2 milyon abonemizin yarısı, 1.1 milyonu şehir merkezinde yaşıyor.
12:35Bunları rehabilite etmeyi başardık.
12:37Buradaki abonelerimiz kaliteli enerjinin ne demek olduğunu anladılar.
12:41Türkiye standartlarında kaliteli enerji almaya başladılar.
12:44Ve bu abonelerimizin kayıp kaçak oranı şu anda %16'larda.
12:48Kaçakla ilgili olan devletin subansiyonu var ama bu her sene düşüyor.
12:52Doğal olarak aslında sadece devletin subansiyon etmesi yeterli değil.
12:55Kaldı ki biz buna devletin subansiyon edecek kayıp kaçak gözüyle bakmıyoruz.
12:59Bu çözülmesi gereken bir kangren gibi görüyoruz.
13:02Ülkemizde 21 dağıtım bölgemiz var.
13:05Dağıtım bölgemizin bir tanesi, en önemlisi bizim bölgemizde.
13:09Kaçak bir alışkanlık haline gelmişti.
13:11Bizim bu alışkanlıktan yok etmemiz lazım.
13:23Yani bu sadece ülke ekonomisine katkı olarak değil, inanılmaz bir israf boyutu da var burada.
13:28Bizim devre aldığımızda 23 milyar kWh yıllık enerji tüketimimiz var.
13:32Bu tüketim İstanbul bölgesiyle aynı.
13:36Ama bir başka konuya ben dikkat çekmek istiyorum.
13:38Yer altı sularında ciddi azalma var bölgemizde.
13:41Yani siz Konya'da biliyorsunuz obluklar oluşmaya başladı.
13:44Konya'da 300-400'e ulaştı, burada 700'e ulaşmıştı.
13:46700'e ulaşan bölgelerimiz var ve 700'e ulaştıkça da bu defa maliyet artıyor.
13:50Yani her sene çiftçinin yer altındaki suyu çıkarma maliyeti katlanarak artıyor.
13:55Dolayısıyla bu şekilde çiftçilerin çiftçilik yapması, fizibil bir çiftçilik yapması,
13:59buradan da ticari kazanç elde etmesi gittikçe mümkün olmayan bir hale geliyor.
14:03Yani sürdürülebilirliği yok bu işin.
14:21Su sorununu çözemezsek elektrikte bir işe yaramayacak.
14:25Çünkü elektrikle suya ulaşmamız da giderek zorlaşıyor.
14:29Çünkü akiferlerde su kalmadı.
14:31Giderek maliyetleri yükselecek.
14:33Bir an önce bu kanalların sayısı artmalı, barajların sayısı artmalı.
14:37Suyun gücüyle çiftçiler çiftçilik yapmalı ki maliyetleri düşürsünler.
14:41Yoksa kaçak elektrik kullanacaklar.
14:43Çiftçiler çiftçilik yapmalı ki maliyetleri düşürsünler.
14:46Çiftçilik yapmalı ki maliyetleri düşürsünler.
14:48Yoksa kaçak elektrik kullanmak da bir işlerine yaramayacak.
14:52Yani parasını verseniz de maliyeti yüksek olacağı için bir işe yaramayacak.
14:56Sürdürülebilir tarım için artık bunları düşünmek gerekiyor.
14:59Gelecek için bunları düşünmek gerekiyor.
15:01Çok fazla bir şey de kalmadı.
15:03Birkaç yıla kadar bunun haberinde yapmaya başlarız.
15:06Haftaya bir başka yerde, bir başka hikayede buluşmak üzere.
15:09Hoşçakalın.
Yorumlar