00:00Mga kapuso, nandito po tayo sa barangay San Jose Sanavotas at ang kinatatayuan ko po ay yung lugar kusa may gumuhong pader noong pong July.
00:10Itong taong po ito yan. So dahil gumuhong po itong pader na sinasabing luma na ro po, naglagay sila dito ng mga sandbag para maiwasan po yung pagpasok pa dito ng tubig na nagbumula dito sa Navotas Malabon River.
00:22Itong kinatatayuan itong sandbag na ito ay pag-aari po ng isang pribadong sektor. Ito po yung Nautilus Shipyard Corporation kasi nasabi hindi nila basta-basta mapapakialaman ang pagpapayos nito.
00:40At nakikita naman po natin dito ngayon dahil kapag nga umaapaw dito, high tide o kaya naman may bak, pumapasok po dito yung tubig ayan.
00:47At natatagalan po yung paghupa niyan dahil nga syempre yun yung pumping station ay hindi rin sapat para agad-agad ma-drain yung tubig na pumapasok dito sa mga kabahayan.
00:59So marami yung kababayan dito, apektado na po talaga yan. Nakikita po natin medyo andyan po yung mga basura, syempre yung pagkakaroon po ng mga sakit,
01:08dala ng mga lamok, yung dengue, yan po yung nagiging problema ng ating mga kababayan dito.
01:14So sabi nun natin yung ilang mga residente rito, kung ano ho ang epekto sa inyo nitong paghupa ng pader na ito noong itong July,
01:23ano ho nangyari sa, paano ho nakaka-apekto sa buhay nyo?
01:27Una po ma'am, trauma po.
01:28Trauma?
01:29Kasi o po. Tapos pangalawa po, hindi po kami makapaghanap buhay ng maayos gawa ng inaabangan namin lagi.
01:35Pag tumaas ang tubig, gawa na, lalo na pag umano ang ulan.
01:38Oo. So bukod po doon ay, ano po po? Ano po ang nagiging epekto sa inyo nitong paghuhong ito ng pader?
01:45Yung pong trabaho namin, saka yung mga negosyo namin, trabaho yun, yung araw-araw namin gawain, yung pagpasok.
01:53Pagpasok.
01:53Lagi po kami kinakabahan, lalo na ngayon pa nay. Umuulan po.
01:57Kasi ito, nakikita ninyo, itong sandbag na ito na ikinalag, dyan ho tumatawid yung mga kababayan natin, nakita nga natin kanina, yung mga estudyante.
02:08Kaya lang, inaalala din ho nila, kapag natagalan ho, itong mga sandbag na ito, baka ho bumigay din.
02:13Kasi ganyan, nasisira ho yun eh, yung sako.
02:17Nasisira ho yung sako. Siyempre, pagka sa katagalan ho yan, babad sa tubig, pwede din ho masira.
02:21At para mahalaman ho natin kung anong pwedeng gawin dito ng lokal na pamahalaan ng Nobotas, nakasama ho natin si Dr. Von Villanueva.
02:28Siya po ang head ng City Disaster Risk Reduction and Management Office ng Nobotas.
02:32Sir, magandang umaga po.
02:33Magandang umaga po, Ma'am Susana.
02:35Apo.
02:36Sir, ito pong gumuhong pa din ito, sabi nyo kanina, ito po ay pribadong pag-aari. Anong pwedeng gawin dito ng lokal na pamahalaan?
02:44Ngayon po, Ma'am, naglagay ho tayo ng mga sandbag. Ito ho ay temporary measures lang.
02:48Para lang ho, pagka tumataas yung tubig, ay hindi po kaagad pumasok yung tubig po dito sa bahayan.
02:55Ang Nautilus Shipyard Corporation naman po ay nag-request na po ng permit para i-construct po yung...
03:02Ito, pader?
03:03Opo, yung kanilang bakod.
03:04Papalitan po nilang lahat yan, mula po doon sa kalsada hanggang sa dulo po nitong ilog, ay papadiran po nila ng bagong pader.
03:12Yung nga lamang po, kailangan ho ng permit galing sa DNR.
03:16Okay.
03:17Dahil itong mga nakikita nyo hong puno ay...
03:19Bakawan?
03:20Klase po ng...
03:21Mangrove?
03:21Mangrove.
03:22Ah, okay.
03:23At protectado po itong mangrove, kaya kailangan po ng permit ng DNR.
03:27Ang papeles po ay inaproba na ho sa level ng city government.
03:32Yung nga lamang po, hindi pa rin ituloy at ibigay yung permit mismo sa mga gagawa dahil kailangan po ng permiso din galing po sa DNR.
03:40Okay, so meron na ho tayong pakikipag-communicate sa DNR para i-fast track ho nila.
03:45So nakikita ho natin, epekto sa mga kababayan natin, talagang kailangan madaliin ho yung pag-aayos itong pader na ito.
03:53Opo, sumulat na ho ang ating mahal na mayor, Mayor John Ray Chanko, na nakikiusap po sa DNR na madaliin po yung pag-i-issue po ng permit para po sa gagawa po ng bagot.
04:02Meron ho ba sila kung gaano katagal gagaw ito?
04:04Dahil gaya ng mga nakausap na ating mga residente, having alam na ito, trauma sila.
04:09At medyo, syempre, totoo naman yun.
04:11Dahil pag gagawin ba itong sandbag na ito, e talagang pwede pumasok sa mga bahay nila.
04:16So, ano ho ang ano natin dyan? Anong commitment nila? Gaano ho katagal gagawin yan?
04:20Once ho na mag-umpisa, ang nakikita ho nila dito ay isa, mag-umpisa ho ito sa at least three months ho yung progreso ho nung paggagawa ho ng bagot.
04:30Again, ang proseso po ay magkakaroon ho ng sheet filing at kailangan ho ng heavy equipment para ho mayiging maayos.
04:40Kasi ho, tubig ho itong dadaanan, buhangin po yung ilalim, kailangan ho iba ho ng sheet file.
04:45At para ho, maging matibay, ay syempre po kailangan ho ng magandang infrastructure ho, design para this.
04:52So, for the meantime na hinihintay natin, sana ho ay aksyonan nga ito ng DENR dahil nakikita naman natin yung perwisyo na dinudulot nito sa ating mga kababayan.
05:00Sabi niyo nga, private property, hindi nyo basta-basta pwedeng pakialaman.
05:03Hindi ho, pwedeng gumasas ng pondong gobyon mo sa private property po.
05:06So, habang hihintay natin niya, sana ho ay maging mabilis yung pagtugon dito ng DENR doon sa kailangan permit para sa pag-construct nitong pader na ito,
05:17Ano ho ang ibigbigay natin yung tulong sa mga kababayan natin na apektohan dito?
05:21Ganito ho ma'am, ang pagtaas ho ng tubig sa Nabotas-Malabon River ay malaki ho bumabase doon sa navigational gate.
05:29Sa ngayon, ito ho ang tinututukan ni Congressman Tobi Tiyanko na masigurong maayos, 100% operational yung ating navigational gate.
05:37Kung yung ating navigational gate ay nakataas, yung posibilidad na tumaas po yung tubig dito sa ating lugar ay bumababa.
05:44Ibig sabihin ho, hindi ho tayo babahain basta nakasarado po yun.
05:48Kung naisasarado po natin, 100% po naisasarado natin yung navigational gate, lalong-lalo na ho sa mga oras at panahon na inaasahan natin yung high tide.
05:57Yun nga lamang ho, meron pa rin hong inaayos at pinipili itong maging 100% yun yung ating navigational gate.
06:03So, yun ho kahit pa paano, malaking tulong doon sa mga kababayan natin dito?
06:08Opo, opo, opo.
06:09Opo, kasi yung mga residente dito yan, kasi padahalin natin mga estudyante ito, mga nagtatrabaho.
06:17Malilay ito sa eskwelahan.
06:18Kasi dati may tulay talaga ito, no?
06:20Opo, daanan lang po ng tao.
06:22Daanan ng tao, yan.
06:23Siyempre, dito sila dumadaan.
06:25So, ano yung ano natin?
06:26Yun naman ho, yung may-ari nito, yung Nautilus Shipyard Corporation.
06:31Ano naman ho talaga yung kanila mga commitment na as soon as makuha nila yung permit from DNR, e gagawin ho nila ito?
06:37Very cooperative naman ho yung ating Nautilus Shipyard Corporation at willing ho silang tapusin ka agad as soon as makakuha-ho po sila ng permit.
06:47Kasi kung nakikita natin siya, Dok, dami basura ho na nakatambak ho dito.
06:51Ang dami ho nakikita natin.
06:53Siyempre, lamok.
06:54Dahil alam nyo naman, binabahayan po ng lamok ko yan.
06:56Dengge.
06:57So, ito ho yung mga kailangan i-address din ng loka ng government.
06:59Ano po?
07:00Yung ating City Health Officer ay parati po bumibisita rito para tingnan po yung kalusugan ng ating mga barangay po.
07:05Okay, marami salamat po, Sir.
07:06Marami salamat po, Ma'am.
07:07At sana ho, abangan ho natin yan, antabayanan natin, ipipalo po natin para naman ho matapos na yung kalbaryo.
07:14Yan, at pagtitiis ng mga kababay natin dito sa barangay San Jose, Sanabotas dahil nga dito sa gumuhong pader.
07:20Marami salamat, Sir.
07:20Marami salamat po, Ma'am.
07:21At wala po rito sa Sanabotas City.
07:23Back to studio po tayo.
07:24Thank you, Ma'am.
07:25Gusto mo bang mauna sa mga balita?
07:28Mag-subscribe na sa JMA Integrated News sa YouTube at tumutok sa unang balita.
07:33Marami salamat po, Ma'am.
07:38Marami salamat po.
