00:00At kaugnay po ng balitang yan at iba pang issue sa sektor ng agrikultura,
00:04makakapanayin po natin si Agriculture Assistant Secretary Spokesperson Arnel De Mesa.
00:09Magandang umaga at welcome po sa Balitang Hallie, sir.
00:12Hi Connie, magandang umaga, magandang umaga po sa lahat ng pag-i-subaybay.
00:16Unang-una po sa lahat, gaano na baka lawak po yung pinsalang inabot ng agriculture sector
00:21dahil sa effect po ng habagat at mga nagdaang sama ng panahon natin?
00:25Connie, yung dalawang bagyon na nakalipas, si Luis at si Maymay,
00:30kasama na rin yung epekto ng patuloy na pag-ulan dahil sa habagat,
00:35nasa 1.78 billion yung kabuang damage na naitala sa sektor ng agrikultura.
00:42Karamihan dito, almost 1 billion ay nasa palayan at inapektohan nito almost 60,000 hectares.
00:51Bagamat karamihan dito ay partially damaged with chance of recovery,
00:56ang isa pang naapektohan yung ating mga gulayan at mga high value at 540 million
01:03at may mga nasira rin na mga irrigation facilities.
01:08In terms sa area, Connie, pinakamalaking damage na na-report dito sa Central Luzon,
01:14in particular dito sa Pampanga, Nueva Ecea at dito sa Tarlang.
01:18Opo, yung mga pinaka-apektado po kaya na mga gulay at saka yung gumalaw talaga
01:23ng malaki po na presyuhan nito, ano-ano ho ba yun?
01:28Sa ngayon, yung nakikita nating pag-alaw, Connie, sa presyuhan,
01:32ay itong lowland vegetables, yung tinatawag natin na pakpet,
01:36dahil na naapektohan yung production area natin dito sa Central Luzon
01:39at saka sa Southern Tagalog.
01:41And of course, apektado rin yung ating upland, yung ating tsapsuy na mga gulay
01:46dito naman sa nanggagaling ng Cordillera.
01:50Dahil nung kasagsaga ng pag-ulan,
01:53nagkaroon ng mga about 20% reduction
01:56ng mga agricultural at saka trader na trackers natin.
02:00At may mga ilan din na of course na nagsara.
02:03Pero ngayon naman, karamihan nag-open.
02:05Pero ito nakakalungkot nga ho.
02:07Every time nakakakita po kami, no,
02:08nung mga nagtatapo na lamang na mga kanilang inani
02:13na mga gulay sa tabing kalsada,
02:15katulad po ng pinapakita natin yan
02:17dyan sa Kabayan Benguet, mga carrots po yan.
02:20Nakakalungkot kasi marami ho'ng nagugutom
02:22tapos parang merong miscommunication
02:25or kaya hindi ho kaya na pagtutugma
02:29yung mga traders dito sa ating mga magsasaka.
02:32Ano na ho ang sistema ang gagawin nyo ba dito?
02:34Ah, Connie, i-ala lang natin yung nangyaring report.
02:39Ah, sa katunayan, bago pa yung mga bagyo,
02:41ah, sa utos na rin ang ating Pangulo
02:43at saka ni si Kiko,
02:45ah, yung mga gulay dito sa Cordillera,
02:47about 32 tons na yung naibaba
02:49dito sa Pampanga,
02:51dito sa Silangcabite,
02:53ah, sa tulong ng DA,
02:54ito yung direct na mga trucks natin.
02:57Nagkataon lang nung time na yun,
02:59ayon sa report na natanggap namin,
03:01dalawa yan eh, yung Chinese cabbage
03:03at saka carrot,
03:04ah, naidala na sa La Trinidad,
03:06yung cabbage,
03:08kaya lang, ah, nabasa ng ulan,
03:10may nabenta na ilan,
03:12at yung hindi na,
03:13dahil nabasa nga ng sunod-sunod na ulan,
03:16ay hindi na nabenta at binalik.
03:18Ah, doon naman sa carrot,
03:20ah, talagang napuno yung
03:21two days kasi na,
03:24natigil yung, ah, trading dyan.
03:26So, napaka-importante yung mga cold storage
03:29at yun na talaga ang tinututukan
03:30ng ating pangulot ni,
03:32ni si Kiko.
03:33At ngayon ay nakipag-coordinate na
03:35yung regional field office
03:36para tulungan talaga
03:37yung mga farmers na naapektuhan
03:40ah, nitong, ah,
03:42mga pagulan.
03:43Kasama na yung dalawang magsasaka
03:44na nagtapon noong, ah,
03:46cabbage at saka carrots.
03:48Opo, kasi hindi naman na ito
03:49ang unang pagkakataon ho
03:50na naibalita natin, hindi ba?
03:53So, maaari ho bang malaman
03:54yung status po
03:55ng pagtatayo ng gobyerno
03:57ng mga mega cold storage
03:58at vegetable processing facilities natin?
04:02Marami nang natapos, Connie,
04:03at marami pang ongoing.
04:05At, ah, dahil alam nga natin,
04:08ah, ordinary lead dyan sa la Trinidad,
04:10yung pasok at labas, ah, araw-araw,
04:13ano yan eh, talagang napakadami.
04:15At kailangan yung cold storage,
04:17talaga pag ganitong panitong,
04:18panahon, na sobrang ulan
04:19at hindi makagalaw yung merkado,
04:21you need to store them.
04:23At, ah, you can expect
04:25yung sa ngayon,
04:26sa ginagawa ng DA,
04:27na tuloy-tuloy
04:28yung pag-sasagawa
04:30nitong mga necessary infrastructure
04:32kagaya nga ng cold storage.
04:34So, tinasaan natin,
04:35ngayong taon, maraming matatapon.
04:37Yung mga idea na sinasabi ho
04:39ng ilang mga netizens,
04:41baka naman instead na
04:42ay tapo na lang ho yung mga cabbage,
04:44pwedeng gawin na lang ho ito
04:45na fermented na mga
04:47parang kimchi,
04:48di ba, masarap din naman ho yun
04:50at mababottle pa, no?
04:51Mas matagal po ang shelf life.
04:53Ano ho ang gagawin natin dito
04:55na mga,
04:55sa mga rekomendasyon po nito,
04:57meron mo tayong pakikipagtulungan,
04:58halimbawa sa DTI,
05:00for bottling?
05:02Meron ang nagawa dyan sa processing center,
05:05mismo yung ating regional field office,
05:07dito sa NBAT,
05:09Nueva Biscaya Agricultural Trading Center,
05:12na processing center.
05:13Pero syempre,
05:13it cannot accommodate lahat.
05:15Ang pinakamaganda dito,
05:17yung Sagip Saka Act natin,
05:18Connie,
05:20na kung saan yung ating concerned local governments,
05:22kasi sila yung directly
05:25nakakasalamuhan ng ating mga farmers.
05:27Sa Sagip Saka,
05:28pwede nilang bilhin immediately
05:30yung produce ng ating mga farmers
05:35through negotiated procurement
05:37para lalong mas maiwasan.
05:39So yun yung ini-encourage din natin, Connie,
05:41sa ating mga kapartner na L2Us.
05:43O yung pong sinasabi naman
05:45na mga pagkasira po,
05:47na mga pananim natin,
05:49ang takot naman,
05:50baka mauwi daw ito sa mas malawakan,
05:52malakihang importasyon pa.
05:55Hindi naman, Connie,
05:56kasi yung ating gulay,
05:58lalo na itong ating upland at saka lowland,
06:03we have enough supply.
06:04Actually, yung mga nakira,
06:06ay mabilis din naman yan na re-replace,
06:09lalo na pag gumaganda na yung panahon.
06:11Not unlike,
06:12halimbawa,
06:13noong ating bigas na,
06:14ano yan,
06:15dalawang season.
06:16Pero sa bigas,
06:17hindi tayo maapektuhan sa ngayon
06:19dahil napakalitlan din ang volume
06:21yung nawala,
06:22about 20,000 metric tons.
06:24Kumpara mo dun sa 20,000 metric tons
06:27na pinuproduce natin every year,
06:29so wala itong impact sa presyohan natin.
06:32Sa gulay,
06:33it's very temporary
06:34na magkaroon ng uptick sa presyo,
06:37pero in 3 weeks to 1 month time,
06:39nakaka-recover din naman.
06:40Opo,
06:41yung pong 20 pesos na bigas,
06:43sabi nila,
06:44baka pwede mas maging malawak na yung coverage,
06:46hindi na lamang
06:47dun sa mga vulnerable sectors po
06:49ang mabigan po ng pagkakato,
06:50makabili nito.
06:51Dahil marami naman ho na talagang hirap ngayon
06:54sa buhay dahil sa taas ho ng presyo.
06:57Ayan din ang utos ng Pangulok
06:58sa kagawaran
06:59na lalong palawakin.
07:02Actually,
07:02nagsimula kami doon sa vulnerable sector,
07:05pero marami nang na-include ngayon,
07:08kagayong sa minimum wage earners,
07:11sa mga magsasaka,
07:12mga angista at sa mga guru.
07:13So makakasa kayo na po tuloy.
07:15Ngayon,
07:15nasa 890 yung ating Kadiwa Centers
07:19kasi nakafocus tayo sa Kadiwa
07:21at ang target pa natin
07:23umabot yan hanggang 1,500, 2,000
07:26na Kadiwa sites all over the country.
07:29Doon po naman sa mga hakbang
07:30na ginagawa ho ng inyo pong departamento
07:33doon sa sektor po
07:35na posibleng maapektuhan din siyempre
07:36nung nararanasan nating El Niño.
07:38Maari ho bang makahingi sa inyo
07:40ng mga detalye?
07:42Una, Connie,
07:43kung mayroong magandang balita
07:44na idulot itong mga bagyo,
07:47nagkaroon ng major recovery
07:49yung ating mga dams
07:50sa huling report ng pag-asa.
07:53Limbawa,
07:54itong anggat,
07:55bago yung nag-uulan,
07:57nasa 150 meters yung level niya,
07:59ngayon nasa 190 plus
08:01so malaking recovery yun.
08:03Importante yung mga level ng dam natin
08:06hanggang pantabangan at saka magat
08:08in preparation for El Niño
08:11kasi nga ito naman mangyayari
08:14towards the end of the year
08:15hanggang could possibly persist
08:18hanggang early part of next year.
08:21So, ayan,
08:22magandang balita yan.
08:23Plus,
08:24ngayon ay bago pa man itong report
08:27ng El Niño,
08:27naghahanda na rin ang DA.
08:29Una, yung pagsasayos
08:31ng ating mga irrigation systems
08:33plus yung pagpaparami natin
08:35ng ating mga solar-powered irrigation systems.
08:38Yan ay sinimulan ngayon
08:39ng ating pangulo
08:40nung term niya
08:41at lalo pang pinapalawak.
08:43Mahalaga yung solar-powered irrigation systems
08:45dahil dalawa yung ina-address niya.
08:47Una, yung mahal na presyo ng krudo
08:51kung gagamit tayo ng diesel pump engine.
08:54Plus, ito, wala na.
08:55And then,
08:57libre na yun.
08:58And then,
08:59naggagamit pa natin
09:00yung excess water
09:01ng groundwater
09:01at saka ng surface water.
09:03Okay, marami pong salamat, sir.
09:05Sa inyo pong oras
09:06na ibinahagi sa amin
09:06dito sa Balitang Hali.
09:08Maraming salamat din ko
09:09ni Mabuhayka.
09:10Good morning.
09:10Yan po naman si Agriculture
09:11Assistant Secretary Arnel de Mesa.
