- 1 hafta önce
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Youtuber Ruhi Çenet geçtiğimiz günlerde yeni belgeselini yayınladı ve bu belgeselde ABD'deki Hasidik Yahudiler var.
00:09Peki bu topluluk nasıl bir topluluk?
00:11Çünkü kendisi onlarla toplamda 48 saat zaman geçirdi.
00:16Onlarla bir araya geldi ve onlarla bir araya geldikten sonra yeni belgeselini yayınladı.
00:21Belli başlı özellikleri var, belli başlı kuralları var.
00:24En önemlisi ise internet kullanmıyorlar.
00:27Yani internet kullanmayan bir topluluktan bahsediyoruz.
00:30İşte bu topluluk nasıl bir topluluk?
00:32Bunu konuşacağız.
00:33Yanımızda Ruhi Bey var.
00:34Hemen şöyle sizlerin yanına gelelim efendim.
00:36Hoş geldin.
00:36Hoş bulduk.
00:37Merhabalar.
00:38İzledik.
00:39Çok dikkat çekici, çok katı kuralları olduğunu gördük.
00:43Öncelikle neyle başlayalım?
00:45İnternetle başlamak istiyorum.
00:47İnternet kullanmıyorlar.
00:48Evet televizyon da kullanmıyorlar.
00:50Sokakta röportaj yaptığımız bazı insanlar hayatları boyunca hiçbir zaman internet sitelerinden birini açmamış olduklarını söylediler.
00:57Sosyal medya hayatlarında yok.
01:00Daha çok aileleriyle vakit geçirdikleri ve sinagogda vakit geçirdikleri, dua ettikleri bir yaşam tarzları var.
01:08Bir tane röportaj benim çok ilgimi çekti.
01:12Siz soruyorsunuz hani neden internet kullanmıyorsunuz?
01:16O da şu cevabı veriyor.
01:17İnternet bizde yok.
01:19İnternet kullanmak bir şeytan icadı.
01:21Yani kişiyi internet kullanan kişinin ahlakı bozulur tarzında bir cümlesi var.
01:27Hem ona bakalım hem de sizinle devam edelim.
01:29Çünkü siz de 48 saat boyunca bu toplulukla zaman geçirdiniz.
01:33Bir taraftan da bakalım o röportaja gelelim mi?
01:35Tabii ki.
01:37Bakalım.
01:39Röportajımız.
01:4011. dakikada olması lazımdı.
01:49Sesini açayım mı?
01:50Tabii.
01:55Genelde sadece kendi topluluklarından olan insanlarla konuşup bizi görmezden geliyorlar.
02:00Hayata bakış açısı nasıl?
02:02Yahudi misiniz?
02:03Hayır.
02:04Yahudi doğmadıysanız bizden değilseniz bu güzellikleri anlayamazsınız.
02:08Akıllı telefonunuz var mı?
02:09Yok.
02:10Neden?
02:10Şeytanın icadı da o yüzden.
02:13Daha önce hiç internete girdiniz mi?
02:15Hiç girmedim.
02:15Başkalarının hatasını görüp aynısını yapmak aptallıktır.
02:19İnternete giren insan zamanla ahlakını, imanını ve inancını kaybeder.
02:24Herkes bunun farkında.
02:25Hayatınız boyunca hiç internete girmediniz mi?
02:28Hayır.
02:28Michael Jackson'ı duydunuz mu?
02:30Hayır.
02:31Cristiano Ronaldo'yu biliyor musunuz?
02:33Bu topluluktaki insanlar koşar bir yaşam tarzı sürüyor.
02:36Yani yedikleri, giydikleri, izledikleri ve tükettikleri her şey Yahudi kural.
02:41Devam edebilir arkada ama sesi kısabilirsin.
02:44Tabii ki.
02:46Çok ilginç, gerçekten de çok ilginç.
02:49İnternet kullanmıyorlar.
02:51Genel kültüre, internet kültürüne, dünya kültürüne erişimleri çok kısıtlı.
02:56Sadece internet kullanmıyorlar değil aslında, videoda izlemiyorlar.
02:59Biz bir telefoncuya girdiğimizde.
03:02Tam da arkada o video dönüyor.
03:03Herhangi bir video izlemediklerini, hayatı boyunca hiç televizyon izlemediğini,
03:07hatta kendi videosunun dahi kaydedilmesine karşı olduğunu söylemişlerdi.
03:12Hemen şöyle telefonları gösterelim mi?
03:14Kameraman arkadaşım Alper Öztürk de göstersin telefonları.
03:17Bu telefonlarda sadece konuşma yapabiliyorlar.
03:20Mesajlaşma yok.
03:22Sadece konuşma yapabiliyorlar.
03:24Bundan memnunlar mı?
03:26Bundan memnunlar.
03:27Çünkü fazlasının farkında da değiller.
03:29Çünkü çok kapalı bir yaşam tarzları var.
03:31Bir baloncuk gibi düşünün bunu.
03:33O baloncunun dışına çıkmıyorlar.
03:35Ve New York'un ortasında, Brooklyn'de yaşıyor bu insanlar.
03:39Kendi topluluklarına o kadar bağlılar ki dış dünyayı hiçbir şekilde bilmiyorlar.
03:44Genel kültüre erişimleri çok kısıtlı.
03:46Şu an bir kamera çıkartıyor ama bu kamera video çekmiyor.
03:49Sadece fotoğraf.
03:49Evet.
03:50Video çekilmesine tamamen karşılar.
03:52Video izlerken insanların gözünün diğer videolara kayabileceğini,
03:56başka şeylere gözlerinin maruz kalacağını, zihninin kirleneceğini düşünüyorlar.
04:01Aynı zamanda benim buradaki kıyafetimin olduğu videonun da onlar için izlenemeyeceğini, izinlemeyeceğini söylediler.
04:09Yani benim görüntüm de onlar için koşar değilmiş.
04:12Koşar ne demek oluyor?
04:14Koşar onlarda dinen, izin verilen, bütün her şeye söylenen şey.
04:19Koşar olmayan şeyler de onların aslında helal görmediği noktalar.
04:23İşte benim kıyafetlerim dini kıyafeti olmadığı için, görüntümün koşar olmadığı için,
04:29videomun da aslında hiçbir şekilde koşar olmadığını söylemişlerdi.
04:32Oldukça ilginç.
04:34Siz bu videoyu daha doğrusu belgeseli hazırlamadan önce onların içine girdiniz.
04:38Toplamda 48 saat yanlış hatırlamıyorsam bir vakit geçirdiniz, zaman geçirdiniz.
04:43Sizi aslında birçok konu başlığı var.
04:46Değinmem gereken şeyler var da şunu merak ediyorum.
04:49En çok ilginizi çeken ne oldu?
04:52Aslında çok fazla ilgimi çeken şey var.
04:54Biliyorsunuz birçok teknolojik ürün, sosyal medya ürünü veya işte Hollywood belli kesimler tarafından üretiliyor.
05:01Ama bu insanlar bunlardan tamamen muaf, tamamen izole bir yaşam tarzı sürüyorlar.
05:06Bazı eksiklikleri var, bazı artıları var.
05:09Fakat kendilerine gelince konu çocuklarının bir Barbie oyuncağı ile oynamasına bile karşılar.
05:15Batman veya Superman gibi karakterlerin çocuklara verilmemesi gerektiğini düşünüyorlar.
05:20Ancak dünyanın geri kalan nüfusu bunları çok hızlı bir şekilde tüketiyor.
05:24Sosyal medyadan, işte telefonların hayatımızı negatif anlamda da etkilediği noktalar mevcut.
05:29Ama bu insanlar bundan tamamen arındırılmış durumdalar.
05:32Peki şuna da değinmek istiyorum.
05:34Biz aslında son zamanlarda hep böyle haberlerimizde, hep işleriz nüfusla alakalı.
05:39Çok çocuk yapıyorlar.
05:41Normalde 10 çocuk yaptıklarını biliyoruz.
05:44Yani nüfusları oldukça kalabalık.
05:46Her ailede bir 10 çocuk var.
05:48Evet, çok fazla çocuk yapmalarının sebebi, işte 2. Dünya Savaşı'nda nüfuslarının çok fazla azalmış olması ve bu açığı kapatma
05:55gayretleri.
05:56Ama aynı zamanda çok fazla çocuk yapmanın, onlar için de bazı artıları var.
06:01Çünkü devlet destekli bazı fonlardan faydalanabiliyorlar.
06:05Bazı harcamalardan, işte sağlık harcamaları gibi muaf tutulabiliyorlar.
06:10Dolayısıyla 10-15 çocuk çok yaygın.
06:13Kadınlar evlendikten kısa bir süre sonra çocuk yapmaya başlıyorlar ve çok erken evleniyorlar.
06:18Eğer işte 10. çocuktan sonra ara vermeleri gerekiyorsa bunu bir hahamdan izin alarak yapabiliyorlar ancak.
06:24Aham?
06:25Aham onlardaki dini liderlere deniliyor.
06:28Onların izni olmadan aileler çocuk planlaması yapamıyor ve sürekli devam etmek durumunda kalıyorlar.
06:35İşte daha önce röportaj yaptığımız eski bir hasidik Yahudi kadın hayatının ne kadar çetrefilli olduğunu,
06:42kadınların ne kadar adaletsizliğe uğradığını bize farklı şekillerde anlatmıştı.
06:46Çocukların hepsi 12 yaşına gelince kızlar yetişkin kabul ediliyor, erkekler 13 yaşına gelince yetişkin kabul ediliyor ve evlenme psikolojisi ve
06:57ideolojisiyle yetiştiriliyor.
06:58Çocukların oynadığı oyuncaklarda evli figürler var.
07:01O videoda da var, ona da değineceğim.
07:03Şunu sormak istiyorum, siz bir okula giriyorsunuz.
07:07Çünkü ellerinde böyle kitaplar var, onlarla röportaj yapıyorsunuz.
07:10Hem oraya gelelim, onunla ilgili de birkaç sorun var.
07:13Oraya girelim mi sizle?
07:15Onlar da okul Yeşiva, hem dini ibadet yeri, hem de toplanma yeri.
07:21Orada insanlar kendi öğretilerini sloganlarla sürekli hatırlıyorlar.
07:28Bir röportaj yaptığınız bir beyefendi var, kitap mı okuyorsunuz diye.
07:32Oraya gelelim mi?
07:32Evet, tabii ki.
07:43Şöyle biraz geriden başlatalım.
07:45İçin oldukça istedik.
07:47Burada kaç öğrenci var?
07:49Muhtemelen 500 kişi.
07:50Kutsal günlerde bu sayı binin üzerine çıkıyor.
07:53Ve doğu duvarına yani Kudüs'e doğru dua ediliyor.
07:56Aklımız ve kalbimiz her zaman İsrail'le birlikte ve hep İsrail için dua ediyoruz.
08:00Ne okuyorsun?
08:02Tanya kitabının tam özetini okuyorum.
08:05Günde kaç saatini okumaya ayırıyorsun?
08:0710 saatten az mı mesela?
08:09Hayır, hayır, daha fazla.
08:1010 saatten fazla mı?
08:11Evet, evet.
08:12Bayağı uzun bir süre.
08:14Evet, ama sevdiğin bir şeyi yapınca zaman akıp gidiyor.
08:17Kitabı ezberlemeye mi çalışıyorsun?
08:19Kitapları cümle cümle ezberlemeye çalışıyorum.
08:21Aslen İsrail'li misin?
08:23Kutsal topraklardan.
08:24Burada mı yaşıyorsun?
08:25Evet, birkaç.
08:27O arkada dönebilir, sesini kapatabilirsiniz.
08:33Sabahtan akşama kadar buradalar, kitap okuyorlar, hatta ezberliyorlar.
08:36Evet, sabah 9.00-7.30'dan akşam 9.30'a kadar sinagog, yeşiva olarak da söyleyebiliriz.
08:43Bu binadalar ve eğitimlerine devam ediyorlar.
08:47Öğretileri genellikle Yahudi ideolojisi üzerine.
08:50Mesih'in tekrardan gelmesi ve onlar için çok önemli olan kutsal mabetlerinin tekrardan inşa edilmesi için büyük bir serzeniş işindeler.
09:00Tabii ki bunun da çok fazla çelişkili noktaları da var.
09:05Şuna da değinmek istiyorum.
09:06Kadınlarda belli başlı kurallar var.
09:08Kadınlar saçları gözükmeyecek.
09:11Onlar da bunun yerine, baş örtüsü yerine saçlarını kazıtıyorlar, peruk takıyorlar.
09:15O bölüme gelelim mi?
09:16Tabii ki.
09:25Şurada
09:31Açıkken görmemiz yiyse, anlınma kesin kapandığından emin olmak istiyor.
09:35Evet.
09:35Tamam, şimdi geçebiliriz.
09:37Peruk tasarlayıp satıyorum.
09:38Dirsek ve dizlerimize kadar kapalı giyiniriz.
09:41Evlendikten sonra saçımızı da kapatırız.
09:43Saçı örtmek için eşarp kullanabiliriz.
09:45Ama biz peruğu tercih ediyoruz.
09:47Çünkü çok daha güzel ve doğal duruyor.
09:49Peruk mu takıyorsunuz?
09:50Evet, kafamdaki peruk.
09:52Anlamamıştım bile.
09:53İsterseniz daha yakından bakabilirsiniz.
09:55Fark etmemiştim.
09:56Evet.
09:57Tevrat saçımızı örtmemize emrediyor.
09:59Ve biz işi bambaşka bir boyuta taşıyoruz.
10:01Peki bunun fiyatı ne kadar?
10:02Biz buna...
10:04Bunu nasıl değerlendiriyorsunuz?
10:06Normalde evet kafasını kapatmak, yani eğer kapalı olmak gerekirse baş örtüsü oluyor.
10:12Ama bunlarda peruk var.
10:13Evet, onlar aslında kendilerini böyle muhafaza ettiklerini düşünüyorlar.
10:18Sorduğumuz bir beyefendi saçın vücudunun geri kalan kısımlarından çok daha tehlikeli olduğundan bahsetmişti.
10:26Onun için saç çok önemli.
10:28Fakat başka bir insanın saçını kendi üstlerinde giyebiliyorlar.
10:32Böyle bir anlayışları var.
10:33Biz de aslında bu röportajda buradaki beyefendiye sormuştuk bunun mantığı nedir diye açıklamasından çok net bir cevap alamamıştık.
10:43Peki siz onların içindeydiniz.
10:45Az önce de ifade ettiğimiz gibi toplamda 48 saat onlarla birlikte oldunuz.
10:48Onların kılık kıyafeti çok farklı, sizin kılık kıyafetiniz çok farklı.
10:52Nasıl bir yaklaşım oldu?
10:54Çünkü röportaj yaparken hepsi de şu soruyu sordular.
10:57Yahudi misiniz dediler.
10:58Kendilerinden olmayan insanlarla çok iletişim kurmak istemiyorlar.
11:02Bizim öncelikle karşılaştıklarında nereli olduğumuzu, Yahudi olup olmadığımızı sordular.
11:08Cevabımızı hayır olarak verdiğimizde ise genellikle yüz çevirme veya kendi ideolojisini terkin etme gibi davranışlarla karşılaştık.
11:18Dışarıya çok kapalı bir toplum.
11:19Kendinden olmayan insanlara biraz daha mesafeliler.
11:22Ve herkes için, onlar için konuştukları insanların kimlikleri öncelik sıralarında, sıralamasında birinci geliyor.
11:31Bir de belgeselinizde şu dikkatimi çekti.
11:33İffet bekçileri var.
11:35Nedir bu ifet bekçileri?
11:36Ne yapıyorlar?
11:36Hem oraya gelelim hem de üzerinde biraz konuşalım.
11:39Brooklyn'de özellikle Williamsburg bölgesinde ifet denetçileri kadınların ve erkeklerin kendi kültürlerine, değerlerine uygun giyinip giyinmediğini araştırıyor.
11:49Ve ifet denetçilerinin kuralları o kadar katı ki insanların dış görüntüsünü sadece sözler olarak nasıl olması gerektiğini söylemiyorlar.
11:59Sokağa aslı tabelalarla da bunu belirtiyorlar.
12:03Sokağa tabela mı asıyorlar? Ne yazıyor burada?
12:05Burada şurayı size anlatabilirim.
12:09Burada işte topluluğumuza modern kıyafetler getirmeyin ve edebi giyinin gibi bir ifade yazıyor.
12:17Sadece bir tabela değil birçok yerde böyle tabelalar var.
12:20Mesela burada da İngilizce olarak ve İspanyolca olarak da yazmışlar.
12:24Çünkü bizim gibi bazı yabancılar da bu mahalleden yolu geçebiliyor.
12:28İşte tişörtsüz, tişörtlü veya şortlu, kolsuz kıyafetli veya yılın ayaklı gezmeyi yasaklamışlar kendilerince.
12:40Kendilerine, görüşlerine uygun gözükmeyen insanlara karşı bir mesafe söz konusu.
12:45Oldukça katı kuralları var bunu biliyoruz.
12:48Şunu da sormak istiyorum.
12:50Az önce de ifade ettiniz ama biraz daha açalım.
12:52Çocukları özellikle çok küçük yaştan itibaren bu kurallar çerçevesinde yetiştiriyorlar.
12:57Oyuncaklarda bile bir aile figürü var.
13:00Evet.
13:00Bir tane dükkana girdiniz hatta onu gösterdiniz.
13:02Hem ona bakalım hem de devam edelim.
13:03Tabii ki.
13:08İfet denetçisi olarak gördüğümüz bir beyefendiydi.
13:12Oyuncakları tamamen kendi ideolojileri çerçevesinde tasarlanıyor.
13:18Herhangi bir açık görüntü vermiyorlar oyuncaklarda.
13:21Barbie oyuncakları kesinlikle yok onlar için.
13:24Mesela onların ideolojisine çok fazla çocuk sahibi olma anlamındaki görüşlere insanları, çocukları hazırlayan bazı oyuncaklar var.
13:35Burada da bazı ideolojik kitaplar var.
13:38Mesela İran'dan Kaçış, Saddam Oyun Bitti gibi bir kitap gördük.
13:43Kendi dünya görüşlerinin siyasi bir görüş de olabilir.
13:46Bu çocukları empoze ediyorlar.
13:47Burada da kurmak istedikleri Kutsal Tapınağ'ın Lego seti var.
13:52Bu tapınağın kurulacağı yerde bugün Mescid-i Aksa bulunuyor.
13:55Ve Mescid-i Aksa'nın bu tapınağın kurulması için ortadan kaldırılması gerekiyor onların görüşüne göre.
14:01Ki bu çok büyük bir çelişki.
14:03Burada dua eden bir çocuk oyuncağı gördük.
14:06Bu oyuncak da Şabos babası olarak geçiyor.
14:09Şabos babası.
14:10Orada çocuk babasının yerine geçiyor.
14:13Onun gibi giyiniyor.
14:15Onun gibi şaraba dua ediyor.
14:16Ve o oyuncağı oynadığında evin babası rolünde oluyor.
14:20Aslında hani çocuğu bir şekilde kendi ailesinin kurma noktasında yönlendiren bir yapısı var.
14:26Kendi topluluklarındaki görevlilerin oyuncakları var.
14:30Daha sonra...
14:32Devam edelim.
14:34Burada işte çok muhafazekar giyinen oyuncaklar var.
14:37Okul kızları, yeşiva kızları.
14:41Buradaki beyefendi bize şey diyor.
14:43Kendi çocuklarımı o dünyadan uzak tutuyorum.
14:4510 yaşlarında falandım.
14:47Bir alabiliriz.
14:48O değerli çünkü.
14:52Babaların taktığı şapkayı takıyor ve normalde evin babasının yaptığı gibi şaraba kutsama duası okuyor.
14:58Oyuncaklarda bile giyim kurallarına uymuşlar.
15:01Evet, evet.
15:01Bu mahalle dışındaki çocuklar Barbie gibi zihinlerini bulandıracak oyuncak bebeklerle oynuyorlar.
15:08Ben kendi çocuklarımı o dünyadan uzak tutuyorum.
15:1010 yaşlarında falandım.
15:12Erkek kızlarında...
15:12Diyor ki kendi çocuğumu bu dünyadan uzak tutuyorum.
15:15Yani çok küçük yaştan itibaren aslında bunu eğitiyorlar.
15:19Evet, onlar çünkü o çocukları kendi ideolojilerine göre büyütüyorlar.
15:25Onların 13 yaşında erkekleri adam sayması, kızları da 12 yaşında kadın olarak sayılması bir şekilde bir hazırlanma sürecini yansıtıyor.
15:36Burada da mesela hep üstü kapalı çocuk oyuncakları göreceksiniz.
15:41Bir yerde de şey var.
15:43Şuradaki oyuncakların birinde de...
15:48Bu da önemli.
15:51Bir saniye geliyor.
15:58Bu ikiz çocuk oyuncağı, ikiz seti.
16:03Bu da gelin ve damat figürünün olduğu bir oyuncak.
16:09Yani bu evlilik fikrinin çocuklara daha...
16:11Küçük yaştan itibaren yerleştirilmesini görüyoruz burada.
16:17Bütün oyuncaklar hem dini kurallar içerisinde uygun görülmeli, hem de onların ideolojilerine uygun olmalı.
16:23Son olarak şunu sormak istiyorum.
16:25Bir belgesel oluşturdunuz, bir belgesel yaptınız ve bütün bu topluluğun bütün özellikleri,
16:31bütün kuralları var.
16:32Çok katı kurallardan bahsediyoruz.
16:35Bizim alışık olmadığımız bir katı kurallar var.
16:37Sanki 2026'da değil de böyle 80'lerdeymiş gibi yaşıyorlar değil mi?
16:43Çünkü siz onların içindeydiniz.
16:45Evet.
16:45Özellikle şu çok ilginç geldi bize.
16:48Bazı numaralar var, hatlar var.
16:51Bir sosyal medya veya internete girmeleri yasak.
16:54Fakat nasıl bilgi alacaklar?
16:56Telefonlarla SMS'in bile gönderilemeyen, SMS bile yollanılması mümkün olmayan eski usul telefonlarıyla bu hatları arıyorlar.
17:04Karşılarına bir haham çıkıyor.
17:06Ondan bazı öğretiler dinliyorlar.
17:08Veya bu hahamlar dinleyici pozisyonunda da olabiliyorlar.
17:12Yani dış dünyaya kendi boloncuklarından en fazla bu kadar çıkabiliyorlar.
17:16Eğer kendi topluluklarından birisi topluluğu terk etmek veya inançlarını terk etmek isterlerse de kimliğini kaybetme korkusuyla bunu yapamıyor.
17:25Kendi içlerinde şöyle bir kural var.
17:28Herhangi bir olay olduğunda polise gitmeden önce hahamınızla danışın.
17:33Kuralını uyguluyorlar.
17:34Kendi dini mahkemeleri var.
17:36Bettin isminde ve bu dini mahkemelerde alınan kararlar Amerikan yasaları çerçevesinde uygulanılabiliyor.
17:42Kendi içlerinde bir problem olduğunu önce kendi içlerinde çözüyorlar.
17:46Ve bu Bettinde alınan hükümler bu topluluktaki bireylerin topluluk dışına çıkabilecek veya toplulukta ayıp görülebilecek şeyleri yapma konusunda korkutucu bir
17:57tehdit olarak duruyor.
17:59Eğer yanlış bir şey yaparsa kimliğini kaybedebilir.
18:01Bir kadının 10 çocuğu var, 15 çocuğu var.
18:04Eğer topluluktan ayrılmak isterse çocuklar ellerinden alınabilir.
18:10Tamamen var, sahip olduğu her şey elinden kaybedebilir.
18:13Peki çok teşekkürler, çok sağ olun.
18:15Evet, YouTuber Ruhi Çenet ile bir aradaydık.
18:19Hasidik Yahudiler dedik.
18:20Evet biliyoruz ama şu an daha yakından tanıdık.
18:2448 saat boyunca onlarla iç içeydi, toplulukla iç içeydi.
18:28Belli başlı kuralları var, hatta sert kuralları var.
18:31Biz de bunlara baktık.
18:33Hangi kuralları var, nasıl yaşıyor bunları mercek altına aldık diyelim.
18:37Sözü bir kez daha stüdyoya bırakalım.