- 6 hafta önce
Teknoloji yasak, interneti "şeytan icadı" olarak görüyorlar ve sokaklarda kuralları denetleyen "iffet bekçileri" dolaşıyor. Ünlü içerik üreticisi Ruhi Çenet, New York'un göbeğinde yaşayan ama modern dünyadan tamamen izole olmuş Hasidik Yahudilerin sıra dışı yaşamını kayda aldı. Ruhi Çenet, izlenimlerini CNN TÜRK Muhabiri Emel Telli'ye anlattı.
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Youtuber Ruhi Çenet geçtiğimiz günlerde yeni belgeselini yayınladı ve bu belgeselde ABD'deki Hasidik Yahudiler var.
00:09Peki bu topluluk nasıl bir topluluk?
00:12Çünkü kendisi onlarla toplamda 48 saat zaman geçirdi.
00:16Onlarla bir araya geldi ve onlarla bir araya geldikten sonra yeni belgeselini yayınladı.
00:22Belli başlı özellikleri var, belli başlı kuralları var.
00:25En önemlisi ise internet kullanmıyorlar. Yani internet kullanmayan bir topluluktan bahsediyoruz.
00:30İşte bu topluluk nasıl bir topluluk? Bunu konuşacağız.
00:33Yanımızda Ruhi Bey var. Hemen şöyle sizlerin yanına gelin. Efendim hoş geldiniz.
00:37Hoş bulduk. Merhabalar.
00:39İzledik. Çok dikkat çekici, çok katı kuralları olduğunu gördük.
00:44Öncelikle neyle başlayalım? İnternetle başlamak istiyorum. İnternet kullanmıyorlar.
00:48Evet, televizyon da kullanmıyorlar. Sokakta röportaj yaptığımız bazı insanlar hayatları boyunca hiçbir zaman internet sitelerinden birini açmamış olduklarını söylediler.
00:58Sosyal medya hayatlarında yok. Daha çok aileleriyle vakit geçirdikleri ve sinagogda vakit geçirdikleri, dua ettikleri bir yaşam tarzları var.
01:09Bir tane röportaj benim çok ilgimi çekti. Siz soruyorsunuz hani neden internet kullanmıyorsunuz?
01:16O da şu cevabı veriyor. İnternet bizde yok. İnternet kullanmak bir şeytan icadı.
01:22Yani kişiyi, internet kullanan kişinin ahlakı bozulur tarzında bir cümlesi var.
01:28Hem ona bakalım hem de sizinle devam edelim.
01:30Çünkü siz de 48 saat boyunca bu toplulukla zaman geçirdiniz.
01:34Bir taraftan da bakalım o röportaja gelelim mi?
01:36Tabii ki. Bakalım. Röportajımız...
01:4111. dakikada olması lazımdı.
01:49Sesini açayım mı?
01:51Tabii.
01:55Genelde sadece kendi topluluklarından olan insanlarla konuşup bizi görmeden geliyorlar.
02:01Hayata bakış açısı nasıl?
02:03Yahudi misiniz?
02:04Hayır.
02:04Yahudi doğmadıysanız, bizden değilseniz bu güzellikleri anlayamazsınız.
02:08Akıllı telefonunuz var mı?
02:10Yok.
02:10Neden?
02:11Şeytanın icadı da o yüzden.
02:13Daha önce hiç internete girdiniz mi?
02:15Hiç girmedim. Başkalarının hatasını görüp aynısını yapmak aptallıktır.
02:20İnternete giren insan zamanla ahlakını, imanını ve inancını kaybeder.
02:24Herkes bunun farkında.
02:26Hayatınız boyunca hiç internete girmediniz mi?
02:29Hayır.
02:29Michael Jackson'ı duydunuz mu?
02:31Hayır.
02:32Christiane Ronaldo'yu biliyor musunuz?
02:33Bu topluluktaki insanlar koşer bir yaşam tarzı sürüyor.
02:37Yani yedikleri, giydikleri, izledikleri ve tükettikleri her şey Yahudi kural.
02:42Devam edebilir arkada ama sesi kısabilirsiniz.
02:45Tabii ki.
02:45İnternete değil.
02:46Çok ilginç.
02:48Gerçekten de çok ilginç.
02:50İnternet kullanmıyorlar.
02:51Genel kültüre, internet kültürüne, dünya kültürüne erişimleri çok kısıtlı.
02:56Sadece internet kullanmıyorlar değil aslında, videoda izlemiyorlar.
03:00Biz bir telefoncuya girdiğimizde herhangi bir video izlemediklerini, hayatı boyunca hiç televizyon izlemediğini, hatta kendi videosunun dahi kaydedilmesine karşı olduğunu
03:12söylemişlerdi.
03:13Hemen şöyle telefonları gösterelim mi?
03:14Kameraman arkadaşım Alper Öztürk de göstersin telefonları.
03:17Bu telefonlarda sadece konuşma yapabiliyorlar.
03:21Mesajlaşma yok.
03:22Evet.
03:23Sadece konuşma yapabiliyorlar.
03:24Evet.
03:25Bundan memnunlar mı?
03:26Bundan memnunlar.
03:27Çünkü fazlasının farkında da değiller.
03:30Çünkü çok kapalı bir yaşam tarzları var.
03:32Bir baloncuk gibi düşünün bunu.
03:34O baloncunun dışına çıkmıyorlar.
03:36Ve New York'un ortasında, Brooklyn'de yaşıyor bu insanlar.
03:39Kendi topluluklarına o kadar bağlılar ki dış dünyayı hiçbir şekilde bilmiyorlar.
03:44Genel kültüre erişimleri çok kısıtlı.
03:46Şu an bir kamera çıkartıyor ama bu kamera video çekmiyor sadece fotoğraf.
03:50Evet.
03:51Video çekilmesini tamamen karşılar.
03:53Video izlerken insanların gözünün diğer videolara kayabileceğini,
03:56başka şeylere gözlerinin maruz kalacağını, zihnenin kirleneceğini düşünüyorlar.
04:02Aynı zamanda benim buradaki kıyafetimin olduğu videonun da onlar için izlenemeyeceğini, izlenemeyeceğini söylediler.
04:10Yani benim görüntüm de onlar için koşar değilmiş.
04:13Koşar ne demek oluyor?
04:15Koşar onlarda dinen, izin verilen, bütün her şeye söylenen şey.
04:20Koşar olmayan şeyler de onların aslında helal görmediği noktalar.
04:24İşte benim kıyafetlerim dini kıyafeti olmadığı için, görüntümün koşar olmadığı için,
04:29videomun da aslında hiçbir şekilde koşar olmadığını söylemişlerdi.
04:33Oldukça ilginç.
04:34Siz bu videoyu daha doğrusu belgeseli hazırlamadan önce onların içine girdiniz.
04:39Toplamda 48 saat yanlış hatırlamıyorsam bir vakit geçirdiniz, zaman geçirdiniz.
04:44Sizi aslında birçok konu başlığı var.
04:47Değinmem gereken şeyler var da şunu merak ediyorum.
04:49En çok ilginizi çeken ne oldu?
04:52Aslında çok fazla ilginizi çeken şey var.
04:55Biliyorsunuz birçok teknolojik ürün, sosyal medya ürünü veya işte Hollywood belli kesimler tarafından üretiliyor.
05:02Ama bu insanlar bunlardan tamamen muaf, tamamen izole bir yaşam tarzı sürüyorlar.
05:07Bazı eksiklikleri var, bazı artıları var.
05:10Fakat kendilerine gelince konu çocuklarının bir Barbie oyuncağı ile oynamasına bile karşılar.
05:16Batman veya Superman gibi karakterlerin çocuklara verilmemesi gerektiğini düşünüyorlar.
05:20Ancak dünyanın geri kalan nüfusu bunları çok hızlı bir şekilde tüketiyor.
05:25Sosyal medyadan, işte telefonların hayatımızı negatif anlamda da etkilediği noktalar mevcut.
05:30Ama bu insanlar bundan tamamen arındırılmış durumdalar.
05:33Peki şuna da değinmek istiyorum.
05:35Biz aslında son zamanlarda hep böyle haberlerimizde, hep işleriz nüfusla alakalı.
05:40Çok çocuk yapıyorlar.
05:42Normalde 10 çocuk yaptıklarını biliyoruz.
05:44Yani nüfusları oldukça kalabalık.
05:46Her ailede bir 10 çocuk var.
05:48Evet, çok fazla çocuk yapmalarının sebebi, işte 2. Dünya Savaşı'nda nüfuslarının çok fazla azalmış olması ve bu açığı kapatma
05:56gayretleri.
05:57Ama aynı zamanda çok fazla çocuk yapmanın, onlar için de bazı artıları var.
06:02Çünkü devlet destekli bazı fonlardan faydalanabiliyorlar.
06:06Bazı harcamalardan, işte sağlık harcamaları gibi muaf tutulabiliyorlar.
06:11Dolayısıyla 10-15 çocuk çok yaygın.
06:13Kadınlar evlendikten kısa bir süre sonra çocuk yapmaya başlıyorlar ve çok erken evleniyorlar.
06:18Eğer işte 10. çocuktan sonra ara vermeleri gerekiyorsa bunu bir hahamdan izin alarak yapabiliyorlar ancak.
06:25Haham?
06:25Haham onlardaki dini liderlere deniliyor.
06:28Onların izni olmadan aileler çocuk planlaması yapamıyor ve sürekli devam etmek durumunda kalıyorlar.
06:34İşte daha önce röportaj yaptığımız eski bir Hasidik Yahudi kadın hayatının ne kadar çetrefilli olduğunu, kadınların ne kadar adaletsizliğe uğradığını
06:44bize farklı şekillerde anlatmıştı.
06:47Çocukların hepsi 12 yaşına gelince kızlar yetişkin kabul ediliyor, erkekler 13 yaşına gelince yetişkin kabul ediliyor ve evlenme psikolojisi ve
06:57ideolojisiyle yetiştiriliyor.
06:59Çocukların oynadığı oyuncaklarda evli figürler var.
07:02O videoda da var ona da değineceğim. Şunu sormak istiyorum. Siz bir okula giriyorsunuz. Çünkü ellerinde böyle kitaplar var onlarla
07:10röportaj yapıyorsunuz. Hem oraya gelelim onunla ilgili de birkaç sorun var. Oraya girelim mi sizle?
07:16Onlarda okul Yeşiva. Hem dini ibadet yeri hem de toplanma yeri. Orada insanlar kendi öğretilerini sloganlarla sürekli hatırlıyorlar.
07:29Bir röportaj yaptığınız bir beyefendi var. Kitap mı okuyorsunuz? Oraya gelelim mi?
07:33Evet. Tabii ki.
07:43Şöyle biraz geriden başlatalım.
07:46İçin oldukça istedik. Burada kaç öğrenci var?
07:49Muhtemelen 500 kişi. Kutsal günlerde bu sayı binin üzerine çıkıyor. Ve doğu duvarına yani Kudüs'e doğru dua ediliyor.
07:56Aklımız ve kalbimiz her zaman İsrail'le birlikte ve hep İsrail için dua ediyoruz.
08:02Ne okuyorsun?
08:03Tanya kitabının tam özetini okuyorum.
08:06Günde kaç saatini okumaya ayırıyorsun? 10 saatten az mı mesela?
08:10Hayır hayır daha fazla.
08:1110 saatten fazla mı?
08:12Evet evet.
08:13Bayağı uzun bir süre.
08:14Evet ama sevdiğin bir şeyi yapınca zaman akıp gidiyor.
08:18Kitabı ezberlemeye mi çalışıyorsun?
08:20Kitapları cümle cümle ezberlemeye çalışıyorum.
08:22Aslen İsrailli misin?
08:23Kutsal topraklardan.
08:25Burada mı yaşıyorsun?
08:26Evet birkaç.
08:28Bu arkada dönebilir. Sesini kapatabilirsiniz.
08:33Sabahtan akşama kadar buradalar. Kitap okuyorlar. Hatta ezberliyorlar.
08:37Evet sabah 9-7 buçuktan akşam 9 buçuğa kadar sinagog, yeşiva olarak da söyleyebiliriz.
08:44Bu binadalar ve eğitimlerine devam ediyorlar.
08:46Öğretileri genellikle Yahudi ideolojisi üzerine işte Mesih'in tekrardan gelmesi ve onlar için çok önemli olan kutsal mabetlerinin tekrardan inşa
08:57edilmesi için büyük bir serzeniş içindeler.
09:01Tabii ki bunun da çok fazla çelişkili noktaları da var.
09:06Şuna da değinmek istiyorum.
09:07Kadınlarda belli başlı kurallar var.
09:09Kadınlar saçları gözükmeyecek.
09:11Onlar da bunun yerine baş örtüsü yerine saçlarını kazıtıyorlar, peruk takıyorlar.
09:16O bölüme gelelim mi?
09:17Tabii ki.
09:36Şimdi geçebiliriz.
09:37Peruk tasarlayıp satıyorum. Dirsek ve dizlerimize kadar kapalı giyiniriz.
09:41Evlendikten sonra saçımızı da kapatırız.
09:44Saçı örtmek için eşarp kullanabiliriz. Ama biz peruğu tercih ediyoruz. Çünkü çok daha güzel ve doğal duruyor.
09:50Peruk mu takıyorsunuz?
09:51Evet, kafamdaki peruk.
09:53Anlamamıştım bile.
09:54İsterseniz daha yakından bakabilirsiniz.
09:56Fark etmemiştim.
09:57Evet.
09:57Tevrat saçımızı örtmemize emrediyor. Ve biz işi bambaşka bir boyuta taşıyoruz.
10:02Peki bunun fiyatı ne kadar?
10:03Biz buna iş...
10:05Bunu nasıl değerlendiriyorsunuz? Normalde evet kafasını kapatmak, yani eğer kapalı olmak gerekirse baş örtüsü oluyor ama bunlarda peruk var.
10:14Evet, onlar aslında kendilerini böyle muhafaza ettiklerini düşünüyorlar.
10:19Sorduğumuz bir beyefendi saçın vücudunun geri kalan kısımlarından çok daha tehlikeli olduğundan bahsetmişti.
10:26Onun için saç çok önemli. Fakat başka bir insanın saçını kendi üstlerinde giyebiliyorlar.
10:32Böyle bir anlayışları var.
10:34Biz de aslında bu röportajda buradaki beyefendiyi sormuştuk bunun mantığı nedir diye açıklamasından çok net bir cevap alamamıştık.
10:44Peki siz onların içindeydiniz. Az önce de ifade ettiğimiz gibi toplamda 48 saat onlarla birlikte oldunuz.
10:49Onların kılık kıyafeti çok farklı, sizin kılık kıyafetiniz çok farklı.
10:53Nasıl bir yaklaşım oldu?
10:54Çünkü röportaj yaparken hepsi de şu soruyu sordular.
10:58Yahudi misiniz dediler.
10:59Kendilerinden olmayan insanlarla çok iletişim kurmak istemiyorlar.
11:03Bizim öncelikle karşılaştıklarında nereli olduğumuzu, Yahudi olup olmadığımızı sordular.
11:09Cevabımızı hayır olarak verdiğimizde ise genellikle yüz çevirme veya kendi ideolojisini terkin etme gibi davranışlarla karşılaştık.
11:18Dışarıya çok kapalı bir toplum, kendinden olmayan insanlara biraz daha mesafeliler ve herkes için, onlar için konuştukları insanların kimlikleri öncelik
11:29sıralarında sıralamasında birinci geliyor.
11:32Bir de belgeselinizde şu dikkatimi çekti, iffet bekçileri var.
11:35Nedir bu iffet bekçileri, ne yapıyorlar? Hem oraya gelelim hem de üzerinde biraz konuşalım.
11:40Brooklyn'de özellikle Williamsburg bölgesinde iffet denetçileri kadınların ve erkeklerin kendi kültürlerine, değerlerine uygun giyinip giyinmediğini araştırıyor.
11:50Ve iffet denetçilerinin kuralları o kadar katı ki insanların dış görüntüsünü sadece sözler olarak nasıl olması gerektiğini söylemiyorlar.
12:00Sokağa astığı tabelalarla da bunu belirtiyorlar.
12:03Sokağa tabela mı asıyorlar? Ne yazıyor burada?
12:06Burada, şurayı size anlatabilirim. Burada işte topluluğumuza modern kıyafetler getirmeyin ve edebi giyinin gibi bir ifade yazıyor.
12:17Sadece bir tabela değil, birçok yerde böyle tabelalar var. Mesela burada da İngilizce olarak ve İspanyolca olarak da yazmışlar.
12:24Çünkü bizim gibi bazı yabancılar da bu mahalleden yolu geçebiliyor.
12:28İşte tişörtsüz, tişörtlü veya şortlu, kolsuz kıyafetli veya yalın ayaklı gezmeyi yasaklamışlar kendilerince.
12:40Kendilerine, görüşlerine uygun gözükmeyen insanlara karşı bir mesafe söz konusu.
12:46Oldukça katı kuralları var, bunu biliyoruz. Şunu da sormak istiyorum.
12:50Az önce de ifade ettiniz ama biraz daha açalım.
12:53Çocukları özellikle çok küçük yaştan itibaren bu kurallar çerçevesinde yetiştiriyorlar.
12:58Oyuncaklarda bile bir aile figürü var.
13:00Bir tane dükkana girdiniz, hatta onu gösterdiniz. Hem ona bakalım hem de devam edelim.
13:04Tabii ki. İfet denetçisi olarak gördüğümüz bir beyefendiydi.
13:13Oyuncakları tamamen kendi ideolojileri çerçevesinde tasarlanıyor.
13:18Herhangi bir açık görüntü vermiyorlar.
13:21Oyuncaklarda Barbie oyuncakları kesinlikle yok onlar için.
13:24Mesela onların ideolojisine, çok fazla çocuk sahibi olma anlamındaki görüşlere insanları, çocukları hazırlayan bazı oyuncaklar var.
13:35Burada da bazı ideolojik kitaplar var.
13:38Mesela İran'dan Kaçış, Saddam Oyun Bitti gibi bir kitap gördük.
13:44Kendi dünya görüşlerinin siyasi bir görüş de olabilir.
13:47Bu çocukları empoze ediyorlar.
13:48Burada da kurmak istedikleri Kutsal Tapınağın Legoseti var.
13:52Bu tapınağın kurulacağı yerde bugün Mescid-i Aksa bulunuyor.
13:56Ve Mescid-i Aksa'nın bu tapınağın kurulması için ortadan kaldırılması gerekiyor onların görüşüne göre.
14:01Ki bu çok büyük bir çelişki.
14:03Burada dua eden bir çocuk oyuncağı gördük.
14:07Bu oyuncak da Şabos babası olarak geçiyor.
14:10Şabos babası.
14:11Orada çocuk babasının yerine geçiyor.
14:14Onun gibi giyiniyor.
14:15Onun gibi şaraba dua ediyor.
14:17Ve o oyuncağı oynadığında evin babası rolünde oluyor.
14:21Aslında çocuğu bir şekilde kendi ailesinin kurma noktasında yönlendiren bir yapısı var.
14:27Kendi topluluklarındaki görevlilerin oyuncakları var.
14:31Daha sonra, devam edelim.
14:35Burada işte çok muhafazekar giyinen oyuncaklar var.
14:38Okul kızları, yeşiva kızları.
14:41Buradaki beyefendi bize şey diyor.
14:43Kendi çocuklarımı o dünyadan uzak tutuyorum.
14:4610 yaşlarında falandım.
14:47Bir alabiliriz, o değerli çünkü.
14:52Babaların taktığı şapkayı takıyor.
14:55Ve normalde evin babasının yaptığı gibi şaraba kutsama duası okuyor.
14:59Oyuncaklarda bile giyim kurallarına uymuşlar.
15:02Evet, evet.
15:02Bu mahalle dışındaki çocuklar Barbie gibi zihinlerini bulandıracak oyuncak bebeklerle oynuyorlar.
15:08Ben kendi çocuklarımı o dünyadan uzak tutuyorum.
15:1110 yaşlarında falandım.
15:12Diyor ki kendi çocuğumu bu dünyadan uzak tutuyorum.
15:16Yani çok küçük yaştan itibaren aslında bunu eğitiyorlar.
15:20Evet, onlar çünkü o çocukları kendi ideolojilerine göre büyütüyorlar.
15:25Onların 13 yaşında erkekleri adam sayması, kızları da 12 yaşında kadın olarak sayılması bir şekilde bir hazırlanma sürecini yansıtıyor.
15:36Burada da mesela hep üstü kapalı çocuk oyuncakları göreceksiniz.
15:41Bir yerde de şey var.
15:44Şuradaki oyuncakların birinde de...
15:49Bu da önemli.
15:52Bir saniye geliyor.
15:58Bu ikiz çocuk oyuncağı, ikiz seti.
16:04Bu da gelin ve damat figürünün olduğu bir oyuncak.
16:09Yani bu evlilik fikrinin çocuklara...
16:12Küçük yaşından itibaren yerleştirilmesini görüyoruz burada.
16:17Bütün oyuncaklar hem dini kurallar içerisinde uygun görülmeli, hem de onların ideolojilerine uygun olmalı.
16:23Son olarak şunu sormak istiyorum.
16:26Bir belgesel oluşturdunuz, bir belgesel yaptınız ve bütün bu topluluğun bütün özellikleri, bütün kuralları var.
16:33Çok katı kurallardan bahsediyoruz.
16:35Bizim alışık olmadığımız bir katı kurallar var.
16:38Sanki 2026'da değil de böyle 80'lerdeymiş gibi yaşıyorlar değil mi?
16:43Çünkü siz onların içindeydiniz.
16:45Evet, özellikle şu çok ilginç geldi bize.
16:49Bazı numaralar var, hatlar var.
16:51Bir sosyal medya veya internete girmeleri yasak.
16:54Fakat nasıl bilgi alacaklar?
16:57Telefonlarıyla, SMS'in bile gönderilemeyen, SMS bile yollanılması mümkün olmayan eski usul telefonlarıyla bu hatları arıyorlar.
17:05Karşılarına bir haham çıkıyor.
17:06Ondan bazı öğretiler dinliyorlar.
17:09Veya bu hahamlar dinleyici pozisyonunda da olabiliyorlar.
17:12Yani dış dünyaya, kendi boloncuklarından en fazla bu kadar çıkabiliyorlar.
17:17Eğer kendi topluluklarından birisi topluluğu terk etmek veya inançlarını terk etmek isterlerse de kimliğini kaybetme korkusuyla bunu yapamıyor.
17:26Kendi içlerinde şöyle bir kural var.
17:29Herhangi bir olay olduğunda polise gitmeden önce hahamınızla danışın kuralına uyguluyorlar.
17:35Kendi dini mahkemeleri var.
17:36Bettin isminde ve bu dini mahkemelerde alınan kararlar Amerikan yasaları çerçevesinde uygulanılabiliyor.
17:43Kendi içlerinde bir problem olduğunu önce kendi içlerinde çözüyorlar.
17:47Ve bu Bettin'de alınan hükümler bu topluluktaki bireylerin topluluk dışına çıkabilecek veya toplulukta ayıp görülebilecek şeyleri yapma konusunda korkutucu bir
17:58tehdit olarak duruyor.
18:00Eğer yanlış bir şey yaparsa kimliğini kaybedebilir.
18:02Bir kadının 10 çocuğu var, 15 çocuğu var.
18:05Eğer topluluktan ayrılmak isterse çocuklar ellerinden alınabilir.
18:11Tamamen sahip olduğu her şeyi elinden kaybedebilir.
18:14Peki çok teşekkürler, çok sağ olun.
18:16Evet, YouTuber Ruhi Çenet'le bir aradaydık.
18:20Hasidik Yahudiler dedik.
18:21Evet, biliyoruz ama şu an daha yakından tanıdık.
18:2448 saat boyunca onlarla iç içeydi, toplulukla iç içeydi.
18:29Belli başlı kuralları var, hatta sert kuralları var.
18:32Biz de bunlara baktık.
18:33Hangi kuralları var, nasıl yaşıyor, bunları mercek altına aldık diyelim.
18:37Sözü bir kez daha stüdyoya bırakalım.