- 6 hafta önce
Bir sumocu neden çocuk yaşta ailesinden ayrılıyor? Neden günde 10 bin kalori tüketiyor? Neden araba kullanması yasak? Neden evlense bile eşiyle aynı evde yaşayamaz? Neden kadınların sumo ringine çıkması yasak? Neden olimpiyatlara katılmıyor?
Sumo, dışarıdan yalnızca iki dev sporcunun karşı karşıya geldiği bir güreş gibi görünüyor. Ancak Sumo Güreşi’nin 1500 yıllık Japon kültürü, Şinto inancı, gelenek, disiplin, güç ve ağır bedelleri var. Japon Sumo Güreşi’nin tapınaklardaki kökeninden Yokozuna unvanına, sumocuların günlük hayatından kadınların neden ringe çıkamadığına, şike skandalından Moğol şampiyonların yükselişine ve profesyonel sumonun insan bedenine ödettirdiği bedele kadar bu dünyanın bilinmeyenlerini T24 editörü Derya Angun anlatıyor.
Sumo, dışarıdan yalnızca iki dev sporcunun karşı karşıya geldiği bir güreş gibi görünüyor. Ancak Sumo Güreşi’nin 1500 yıllık Japon kültürü, Şinto inancı, gelenek, disiplin, güç ve ağır bedelleri var. Japon Sumo Güreşi’nin tapınaklardaki kökeninden Yokozuna unvanına, sumocuların günlük hayatından kadınların neden ringe çıkamadığına, şike skandalından Moğol şampiyonların yükselişine ve profesyonel sumonun insan bedenine ödettirdiği bedele kadar bu dünyanın bilinmeyenlerini T24 editörü Derya Angun anlatıyor.
Kategori
🥇
SporDöküm
00:10Bugün dünyada yüzlerce spor branşı var ama yalnızca biri profesyonel seviyede kadınların çıkamadığı tek büyük spor olarak yaşamaya devam ediyor.
00:20Sadece bununla da sınırlı değil.
00:23Bir sporcu neden çocuk yaşta ailesinden ayrılır, neden günde 10 bin kalori yemek yer, neden araba kullanması yasaktır, neden dövme
00:32yaptıramaz, neden evlendikten sonra bile hayatını kendisi yönetemez, neden yaşam süresini kısaltacak şekilde 200 kiloya ulaşması istenir, neden saçlarını yıllarca
00:42aynı şekilde uzatır, neden ring kutsal olarak kabul edilir.
00:46Sumo güreşi dışarıdan bakıldığında iki dev adamın birbirini itmesi gibi görünür ama içine girdiğimizde karşınızda Japonya'nın tamamı çıkar.
00:57Din, gelenek, disiplin, güç ve bazen trajedi ve en önemlisi hiçbir şeyin göründüğü gibi olmadığı.
01:04Burası sıradan bir spor alanı değil, burası Dohyo ve Sumo'da Dohyo yalnızca güreş yapılan bir ring değildir.
01:11Dohyo kutsal kabul edilir.
01:13Shinto inancına göre de kadınların bırakın Sumo güreşi yapmasını Dohyo'ya çıkması bile yasaktır.
01:19O gün dünyada tek bir görüntü konuşuldu.
01:22Bir yanda hayat kurtarmaya çalışan kadın bir doktor, diğer yanda binlerce yıllık bir gelenek Japonya'yı ikiye böldü.
01:30Dohyo'da kalp krizi geçiren kişiye yardım etmeye çalışan doktor, apar topar Dohyo'dan indirildi.
01:37Daha sonra Japon Sumo Federasyonu özür dileyecekti.
01:41Ama tartışma bitmeyecekti.
01:43Çünkü mesele yalnızca bir kadın doktor değildi.
01:46Mesele bin beş yüz yıllık bir inancın modern dünyayla çarpışmasıydı.
01:52Peki neden?
01:55Japon ya da Sumo'nun kökeni Shinto tapılaklarına uzanır.
02:00Yaklaşık bin beş yüz yıl önce Japonlar doğanın içinde tanrıların yaşadığına inanıyordu.
02:05Yüzyıllar boyunca hasat öncesi köy meydanlarında Sumo yapıldı.
02:09Amaç rakibi yenmek değildi.
02:11Tanrıları memnun etmekti.
02:13İyi bir hasat istemekti.
02:14Yağmur dilemekti.
02:16İmparatorluk döneminde de Sumo saraya taşındı.
02:19Artık yalnızca köylüler değil, samuraylar, komutanlar ve imparatorun huzuruna çıkan en güçlü savaşçılar da güreşiyordu.
02:26Çünkü güçlü olmak tanrıların lütfu sayılıyordu.
02:29Bugün bile Japonya Sumo Birliği'nin düzenlediği her büyük turnuva bir spor organizasyonu gibi değil, bir dini tören gibi başlar.
02:38Belki de bu yüzden bir Sumo'cu yalnızca kilosuyla değerlendirilmez.
02:42Sumo'cular Shinto geleneğinin yaşayan temsilcisidir.
02:45Ve bu yüzden Japonların Dohyo dedikleri renk de sıradan bir zemin değildir.
02:50Kutsal kabul edilir.
02:54Dışarıdan bakınca yalnızca yükseltilmiş yuvarlak bir platform gibi görünür.
02:59Yaklaşık 60 cm yüksekliğinde sıkıştırılmış özel kilden oluşturulur.
03:05Sınırlarını ise pirinç samanından örülen halkalar belirler.
03:08Asıl ilginç olan kimsenin görmediği yerdedir.
03:11Ring tamamlanmadan hemen önce Shinto rahipleri ortaya çıkar ve Dohyo'nun tam merkezine küçük bir çukur açılır.
03:18Çukurun içine kurutulmuş kestane, deniz yosunu, kurutulmuş kalamar, pirinç, tuz ve çeşitli kutsal adaklar gömülür.
03:26Çünkü inanışa göre bu ring yalnızca insanlar için değil, tanrılar için de hazırlanır.
03:31Sonra çukur kapatılır.
03:33Hiç kimse artık onu göremez.
03:35Dünyadaki hiçbir sporun taşımadığı kadar ağır bir geleneği omuzlarında taşıyor Sumo'cular.
03:40Ve bu gelenek daha çocuk yaşta başlayan çok sert bir hayatın içine doğuyor.
03:45Çünkü bir Sumo'cu ringe çıktığı gün yetişmiyor.
03:47Hayatı çocukken değişiyor.
03:49Japonya'da profesyonel Sumo'cu olmak isteyen çocuklar 14 yaşından sonra normal hayatlarını geride bırakırlar.
03:55Okulu biter.
03:56Heya'ya giren en genç güreşçiler en alt basamaktadır.
04:00Ve burada saygı sadece bir erdem değil, bir zorunluluktur.
04:03En gençler en son yemek yer.
04:05En erken kalkar, en geç uyur.
04:07Yerleri süpürür, tuvaletleri temizler.
04:09Büyüklerin kıyafetlerini yıkar.
04:11Banyo suyunu hazırlar, yemek pişirir.
04:13Çünkü Japonlara göre önce hizmet etmeyi öğrenemeyen lider olamaz.
04:18Sumo'cular sabah kahvaltısı yapmaz.
04:20Çünkü aç karnına yapılan antrenmanın vücudu daha fazla enerji depolamaya zorladığı düşünülür.
04:26Uyandıkları gibi antrenmana başlarlar.
04:28Antrenmanlar bazen 4 bazen 5 saat sürer.
04:31Aynı hareketleri yüzlerce kez tekrar ederler.
04:33Sonra iki dev adam karşı karşıya gelir.
04:37Birbirlerini tekrar tekrar iterler.
04:39Amaç güç değildir.
04:41Dengeyi bozabilmektir.
04:42Çünkü sumoda çoğu maç saniyeler içinde biter.
04:45O yüzden yere ilk dokunan ya da halkadan ilk çıkan kaybeder.
04:49Sadece o birkaç saniye için çalışılır.
04:51Profesyonel bir sumocu günde 6 bin ile 10 bin arasında kalori tüketir.
04:56Bu normal bir insanın yaklaşık 3 katıdır.
04:59Bazı 3 seviye sporcular turnuva öncesinde 12 bin kaloriye kadar çıkabilir.
05:03Ama ilginç olan şu, bunu gün boyu yemezler.
05:06Genellikle tek seferde devasa öğünler halinde yerler.
05:10Çünkü amaç metabolizmayı yavaşlatmaktır.
05:13Büyük öğünün ardından uzun bir uyku sonra yeniden yemek yemek.
05:18Vücut yağ depolamaya başlar.
05:19Dev bir tencere içinde balık, tavuk, dana eti, tofu, pirinç ve mevsimine göre onlarca sebze.
05:26Modern spor biliminde bu yöntem tavsiye edilmez.
05:29Ama sumoda yüzyıllardır uygulanır.
05:31Dışarıdan bakıldığında bir sumocu yalnızca kilolu görünür.
05:34Ama MR görüntüleri başka bir hikaye anlatır.
05:37Çünkü profesyonel sumocuların büyük bölümünde kas kütlesi olağanüstü yüksektir.
05:42Bir sumo maçı ortalama 10 ila 20 saniye sürer.
05:45Ama o birkaç saniye içinde patlayıcı güç gerekir.
05:48Ama ringe çıkmadan önce seyircinin dikkatini çeken ilk şey ne kilosudur ne de kasları, saçlarıdır.
05:55Ve beline sardığı tek parça kumaş.
05:58Sumoda saç bile semboldür.
06:00Profesyonel sumocuların saç modeli John Magee olarak bilinir.
06:04Bu yalnızca estetik bir tercih değildir.
06:06Kökleri Japon samuraylarına kadar uzanır.
06:08Yüzyıllar önce samuraylar kafalarının daha sağlam durması için saçlarını bu şekilde topluyordu.
06:14Zamanla bu görüntü Onur'un simgesi haline geldi.
06:17Her turnu ve öncesinde saçlar özel eğitim almış geleneksel berberler tarafından hazırlanıyordu.
06:22Bu berberlere Tokoyama deniyor.
06:25Japonya'da bu işi yapabilen kişi sayısı oldukça az.
06:28Ve her biri yıllarca eğitim görüyor.
06:33Ringe çıkan bir sumocunun üzerinde neredeyse hiç kıyafet yoktur.
06:37Sadece kalın bir kuşak.
06:39Mavasshi.
06:40Yaklaşık 10 metre uzunluğundadır.
06:43Kalın pamuktan dokunur.
06:44Defalarca sarılır.
06:46Sıkıca bağlanır.
06:47Çünkü maç sırasında çözülmesi büyük bir utanç olarak kabul edilir.
06:51Mavasshi sadece kıyafet değildir.
06:53Rakibin tutunabileceği tek yerdir.
06:55Suma'da forma çekmek serbesttir.
06:58Çünkü amaç rakibin dengesini bozmaktır.
07:01Maç başladığında dikkatinizi çeken bir kişi daha vardır.
07:04Hakem.
07:05Ama dünyanın hiçbir yerindeki hakemlere benzemez.
07:08Rengarenk ipek kıyafetler, geniş kollu geleneksel kimono, sivri başlık ve elindeki yelpaze.
07:15Onun adı Giyoji.
07:16Giyoji'nin kıyafeti orta çağ Japon saray görevlilerinden ilham alır.
07:21Elindeki yelpaze ise maçı yönetme yetkisinin sembolüdür.
07:24Eskiden hakemler hata yaptığında bunun bedelini hayatlarıyla ödemeye hazır olduklarını göstermek için
07:31kimolalarının içine kısa bir hançer taşırdı.
07:34Gerçekten intihar etmeleri yani onların dilinde harakiri beklenmezdi.
07:39Ama bu hançer kararımın arkasındayım demenin sembolüydü.
07:44Bugün hançer artık kullanılmıyor.
07:46Ama kıyafet aynı kaldı.
07:48Çünkü sumoda gelenek değişmez.
07:50Ve maç başlamadan hemen önce tüm salon aynı ritüeli izler.
07:54Kimse konuşmaz.
07:55Çünkü birazdan yapılacak hareketlerin hiçbiri gösteri değildir.
07:59Hepsinin bir anlamı vardır.
08:00Dökülen tuz, ayak vurma, ellerin açılması.
08:04Tuz arınmanın ayak vurmak güç ve dengenin ilanıdır.
08:07Elleri açmak, silah taşımıyorum bu mücadele dürüstçi olacak demektir.
08:13İstatistiklere göre de profesyonel sumo maçlarının büyük bölümü 30 saniyeden kısa sürer.
08:19Birçoğu ise 10 saniyeyi bile bulmaz.
08:21Yıllarca süren çalışma 10 binlerce tekrar, binlerce litre ter çoğu zaman 10 saniyelik bir mücadele içindir.
08:31İki güreşçi çömelir, kalkar.
08:33Tekrar çömelir, yine kalkar.
08:35Bunu bazen 5 kez yaparlar, bazen 10 kez.
08:38Seyirci sabırsızlanmaz.
08:40Çünkü herkes bilir, bu bekleyiş de maçın parçasıdır.
08:44Kim daha sabırlı, kim daha soğukkanlı, kim daha önce hata yapacak?
08:48Hakem hiçbir şey söylemez.
08:50Çünkü sumoda düdük yoktur.
08:52İki taraf aynı anda hareket ettiğinde maç başlamıştır.
08:55Her sporun bir zirvesi vardır.
08:56Futbolda balon door, teniste grand slam, boksta dünya şampiyonluğu.
09:01Sumoda ise tek bir kelime, yokozuna.
09:04Kelime anlamıyla büyük halat demek.
09:06Adını beline bağladığı kutsal ipten alır.
09:09Ama bu ip sadece bir aksesuar değildir.
09:11Şinto tapınaklarının girişindeki kutsal halatın aynısıdır.
09:14Çünkü yokozuna artık yalnızca bir sporcu değildir.
09:18Yaşayan bir semboldür.
09:19Peki bir sumocu nasıl yokozuna olur?
09:22İşin ilginç tarafı, bunun kesin bir matematiği yoktur.
09:25Genellikle ard arda iki büyük turnuvayı kazanması beklenir.
09:29Ama bu bile yeterli değildir.
09:31Çünkü son kararı yokozuna değerlendirme konseyi verir.
09:35Ve onlar yalnızca kaç maç kazandığına bakmazlar.
09:38Şuna bakarlar.
09:39Nasıl kazandı?
09:40Nasıl konuşuyor?
09:41Nasıl davranıyor?
09:42Rakibine nasıl saygı gösteriyor?
09:44Öfkesini kontrol edebiliyor mu?
09:46Japon kültürünü temsil edebiliyor mu?
09:49Çünkü yokozuna bir sporcu değil bir karakter olmak zorundadır.
09:52Ve bu rütbe asla düşmez.
09:55Ne kadar kötü güreşirse güreşsin.
09:57İlk bakışta bu büyük bir ayrıcalık gibi görünür.
10:00Ama aslında büyük bir yük.
10:01Çünkü Japon kültürüne göre yokozuna'nın kötü performans göstermesi kabul edilemez.
10:07Eğer artık eski seviyesinde değilse kimse onu aşağı indiremez.
10:11Ama herkes emekli olmasını bekler.
10:13Ve bu yüzden birçok yokozuna kariyerinin sonunda kaybetmeye başladığını hissettiği anda
10:18kendi isteğiyle emekliliğini açıklar.
10:20Çünkü burada zirvede kalamıyorsan zirveden onurunla inmen beklenir.
10:27Şinto inancındaki ritüelde kan saflığı bozan unsurlardan biri olarak kabul edilir.
10:33Tarih boyunca bu inanış kadınların regli döngüsüyle ilişkilendirildi.
10:37Ve zamanla kadınların kutsal alana çıkmaması gerektiği düşüncesi akıllara yerleşti.
10:42Bugün birçok tarihçi bunun dini gerekçeden çok yüzyıllar içinde oluşturulmuş geleneksel bir yorum olduğunu söylüyor.
10:49Ancak Japonya Sumo Birliği bu geleneği hala sürdürüyor.
10:53İlginç olan şu, profesyonel sumoda kadınların ringe çıkması yasak.
10:57Ama dünyada kadın sumosu diye bir spor var.
11:01Polonya, Brezilya, Moğolistan, Tayvan, Ukrayna, Rusya ve Amerika Birleşik Devletleri'nde
11:06kadınlar uluslararası turnuvalarda sumo yapabiliyor.
11:10Hatta dünya sumo şampiyonalarında kadın kategorileri uzun yıllardır düzenleniyor.
11:15Bu yüzden Japon kadınlar sumo güreşi yapabilmek için ülkelerinden ayrılmak zorunda kalıyorlar.
11:20Japonya Sumo Birliği sumocuların özel hayatlarına kadar uzanan büyük kurallar koyar.
11:25Genç güreşçiler izinsiz evlenemez.
11:28Saçlarını istedikleri gibi kestiremez.
11:30Heya'dan ayrılıp tek başına yaşayamaz.
11:32Evlenince bile eşiyle aynı evde yaşayamaz.
11:35Disiplin cezası alan sporcular turnuvalardan men edilir.
11:38Hatta araba kullanmaları bile yasak.
11:41Bunun nedeni 2007 yılında bir sumocunun trafik kazasında hayatını kaybetmesiydi.
11:46Bir başka ilginç kural ise dövmeler.
11:49Uzun yıllar boyunca dövmeler Japon mafyası ile özdeşleşti.
11:52Bu yüzden bugün bile Japonya'da birçok hamama, spor salonuna, yüzme havuzuna dövmeyle girmek yasaktır.
11:592011 yılında daha büyük bir kriz patladı.
12:02Telefon kayıtları incelendi.
12:03Mesajlar ortaya çıktı ve Japon sumo tarihinde ilk kez maç sonuçlarının önceden ayarlandığına dair güçlü kanıtlar bulundu.
12:11Şike.
12:12Japon halkı için bu kelime neredeyse kutsala ihanet anlamına geliyordu.
12:17Turnuvalar iptal edildi.
12:19Onlarca sumocu ceza aldı.
12:21Bazıları ömür boyu sumodan men edildi.
12:23Yüzlerce yıllık güven bir anda sarsıldı.
12:26Aynı yıllarda yasa dışı bahis bağlantıları, mafyayla ilişkiler ve kayıt dışı para trafiği iddiaları gündeme geldi.
12:33Her iddia doğru değildi.
12:35Ancak sumo'nun kusursuz imajı artık çatlamıştı.
12:38Ve bu olaydan sonra Japonların en kutsal sporunda son 20 yılın en büyük kahramanlarının çoğu Japon bile değildi.
12:46Çoğu Moğolistan'dan gelmişti.
12:48Ve bu durum Japonya'da yıllarca sürecek büyük bir tartışmayı başlattı.
12:53Peki neden özellikle Moğollar?
12:55Çünkü Moğolistan'da çocuklar güreş kültürüyle büyüyor.
12:58Moğol güreşi, atlı yaşam kültürü, çok güçlü bacaklar, mükemmel denge ve inanılmaz mücadele ruhu.
13:05Sumo'ya neredeyse kusursuz uyum sağladı.
13:08Ancak Japon toplumunda bu durum uzun süre tartışıldı.
13:12Çünkü sumo bir spor olmanın ötesinde ulusal kimliğin sembolüydü.
13:17En kutsal ünvanların yabancılar tarafından taşınması bazıları için gurur vericiydi.
13:23Bazıları içinse kültürel bir kırılmaydı.
13:28Her 4 yılda bir dünyanın en büyük spor organizasyonu düzenleniyor.
13:32Neredeyse her branş orada.
13:34Ama Japonya'nın en köklü sporu yok.
13:37Sumo hiçbir zaman olimpiyat programına alınmadı.
13:40İlk sebep sumo'nun profesyonel yapısı.
13:43Japon Profesyonel Sumo Birliği kendi kurallarını ve geleneklerini dışarıdan müdahaleye açmak istemiyor.
13:50Olimpiyatlara girmek ise Uluslararası Olimpiyat Komitesi'nin kurallarına uyumak anlamına geliyor.
13:56Bu da yüzyıllardır korunan birçok geleneğin değişmesi demek.
14:00İkinci neden kadınlar.
14:02Olimpiyatların temel ilkelerinden biri cinsiye teşhitliği.
14:05Ancak profesyonel sumoda kadınlar hala Dohyo'ya çıkamıyor.
14:09Bu durum olimpiyat komitesi açısından ciddi bir engel oluşturuyor.
14:14Bir başka neden de sumo'nun Japonya için sadece spor olmaması.
14:18Birçok gelenekçi yöneticiye göre sumo küreselleşirse ruhunu kaybedebilir.
14:23Kurallar değişebilir.
14:24Ritüeller sadeleşebilir.
14:26Shinto etkisi azalabilir.
14:28Ve sonunda ortaya bildiğimiz sumo'dan çok farklı bir spor çıkabilir.
14:32İlginçtir sumo artık sadece Japonya'da yapılmıyor.
14:37Bugün dünyanın birçok ülkesinde amatör sumo federasyonları bulunuyor.
14:41220 kiloluk bir beden insan vücudu için doğal değildir.
14:45Bu yüzden sumocuların ödediği bedel de ağırdır.
14:48Yüksek tansiyon, tipiki diabet, uyku apnesi, kalp damar hastalıkları, eklem aşınmaları ve böbrek sorunları.
14:55Toplum ortalamasından çok daha sık görülüyor.
14:58En büyük yükü ise dizler taşıyor.
15:00Çünkü her gün yüzlerce kez 200 kiloluk bir bedenle çömelip kalkıyorlar.
15:05Geçmişte birçok sumocu 50'li yaşlarını göremeden hayatını kaybetti.
15:10Son yıllarda beslenme ve sağlık kontrolleri gelirse de risk hala yüksek.
15:15İlginç olan ise aktif kariyerini bırakan birçok sumocu onlarca kilo veriyor.
15:20Bazıları 100 kilodan fazla zayıflıyor.
15:22Çünkü artık her gün 10 bin kalori almak zorunda değiller.
15:25Kilo veremeyenler de emekli olduktan sonra genellikle obezite reklamlarında oynuyor.
15:31Rinkte dev gibi görünen beden emeklilikten sonra yeniden değişmeye başlıyor.
15:36Ve çoğu zaman insanlar onları tanımakta bile zorlanıyor.