00:04MÜZİK
00:08Özellikle aileler meta'ya karşı.
00:12Amerika'nın çocukları değerliyse bizdikler onlardan kat kat daha değerli.
00:18Sanal dünyanın dev duvarları arasında kaybolan bir nesil.
00:23Dijital ekranların ışığına hapsedilmiş milyonlarca çocuk.
00:26Ve sanal medya devlerinin ailelerin mücadelesi karşısında geri adım atmak zorunda kaldığı tarihi bir dönüm noktası.
00:40ABD'de Facebook ve Instagram'ın sahibi meta hakkında açılan dev davada uzlaşıya gidildi.
00:46Meta platformlarının çocuklara zarar verdiği iddiasıyla ABD'deki çeşitli eyaletler tarafından açılan davalar üzerine milyarlarca dolarlık bir uzlaşmaya vardı.
00:55Washington DC başsavcılığı kararı gençler için büyük bir halk sağlığı zaferi olarak nitelendirdi.
01:02Peki başsavcılar hangi taleplerle bu davayı açmışlardı?
01:06Öncelikli olarak açılan bu davada çok somut bir takım bilimsel tespitlere yer verilmişti.
01:12Sanal medya ortamlarının çocukların, gençlerin gelişiminde ciddi anlamda sorun teşkil ettiği, onların ruh dünyasına doğrudan etki edebilecek birçok olumsuz neticeye
01:24sebep olduğu ve bununla ilgili ne yazık ki sanal medya şirketlerinin bugüne kadar ciddi anlamda bir tedbir almamalarıydı.
01:32Temel dayanak. İşte bunu dayanak göstermek suretiyle açılmış olan davada bir nevi meta başsavcılara karşı boyun eğdi ve isteklerini, taleplerini
01:44kabul etti diyebiliriz.
01:46Meta ABD'deki 47 eyaletle ulaşmaya vardı ve gençlerin ekran başında geçirdiği süreye dijital bir kilit vurmayı kabul etti.
01:56Özellikle aileler metaya karşı yani işte Facebook'a, Instagram'a ve diğer şirketlere karşı ciddi davalar açmıştı.
02:05Kimisi bağımlılık gerekçesiyle, kimisi intihar gerekçesiyle, kimisi kendine zarar verme, kimisi de bağımlılık gerekçesiyle bu dava sürüyordu.
02:14Aslında bakarsanız 1,4 milyonluk dava olarak kamuoyuna yansımıştı.
02:18Eyaletler 200 milyara yakın bir bedellendi bu işi çözebiliriz diyorlardı.
02:22Ama işte önce TikTok, daha sonra aynı şekilde meta anlaşma yoluna gitti ve 18 milyar dolarlık bir uzlaşı ortaya çıkmış
02:32oldu.
02:32Buna göre kullanım süresi günde 2 saatle sınırlandırılacak.
02:36Gece yarısından sabahın ilk ışıklarına kadar bildirimler otomatik olarak susturulacak.
02:40Ders saatlerinde çocukların dikkatini dağıtan bildirim bombardımanı kesilecek.
02:45Bağımlılık oluşturan sonsuz kaydırma dönemi sona erdirilecek.
02:49Beğeni sayıları gizlenerek gençlerin üzerindeki sosyal baskı azaltılacak.
02:53Ayrıca yaş doğrulama ve ebeveyn kontrol sistemleri güçlendirilecek.
02:58Ancak bu tarihi uzlaşmanın ardında dünyayı ayağa kaldıran devasa bir çelişki yatıyor.
03:04Çünkü sanal medya devinin kabul ettiği bu koruma kalkanı sadece ve sadece Amerika Birleşik Devletleri sınırları içinde geçerli olacak.
03:12İşte tam bu noktada geleceğimizi tehdit eden o sarsıcı soru gündeme geliyor.
03:17Bizim çocuklarımızın dijital bağımlılığı, ekran ışığında geçen uykusuz geceleri Amerika'daki çocuklardan daha mı değersiz?
03:25İstatistiklere baktığımızda bizim de sanal medyada ortalama kullanım süremiz 3 saat.
03:30Ve özellikle baktığımızda nüfusun yarısı zaten çocuk ve gençlerden oluşuyor.
03:36Yani sanal medyayı kullanan nüfusun 30 milyon düşünürseniz 10-15 milyonu zaten çocuk ve gençlerden oluşuyor.
03:43Dolayısıyla hani Amerika'daki tehlikenin aynısı bizde de var.
03:47E tabi şimdi bu sanal medya firmaları biz Amerika'da davayla karşılaştık bu düzenlemeleri yaptık.
03:53Sizin ülkenizde bunu uygulamak istemiyoruz diyebilirler mi?
03:57Diyebilirler.
03:57İşte bu noktada Türkiye'deki yargı mercileri ve idari merciler devreye girmek vesilesiyle kendi düzenlemelerimize uymaları yönünde bu firmalara bir ültimatom
04:09verilecek.
04:10Amerika'nın çocukları değerliyse bizinkiler onlardan kat kat daha değerli.
04:13Peki dijital devlerin koruma kararları alması için mutlaka Amerikan mahkemelerinin baskısına mı gerek var?
04:19Elbette ki yok çünkü bu davaların temelini bilimsel çalışmalar oluşturuyor.
04:25Ve elbette ki bu bilimsel çalışmalar nasıl ki savcıların ve toplumun bilgisine sunuluyor ise bu şirketlerin de bilgisine sunuluyor.
04:34Ve bunları biliyor olmalarına rağmen çocukların, gençlerin ruh hali üzerinde ciddi tahribata, ciddi zarara sebep olduklarını biliyor olmalarına rağmen
04:44hukuk tanımaz, bilim tanımaz bir biçimde sırf para kazanmaya devam etmek amacıyla bu faaliyetlerine devam ediyorlar diyebiliriz.
04:53Şöyle düşünün, bizim de 2020 yılındaki 7253 sayılı sanal medya yasamız var.
04:59Buna göre günlük erişimin 1 milyondan fazla olan sanal medya şirketlerinin Türkiye'de ofis açıp temsilci bulundurma zorunluluğu lazım.
05:05Ama bu sadece kağıt üstünde kalıyor.
05:08Normalde burada hizmet veriyor musun? Veriyorsun.
05:11Buradan gelir elde ediyor musun? Ediyorsun.
05:13O zaman aynı statüde senin de yer alman lazım.
05:16Yani sadece ben Amerikan şirketiyim, işte Türkiye'ye ben hesap vermem demek asla doğru değil, hukuki olarak da doğru değil.
05:24Sonuçta uluslararası hukuk dediğimiz bir kavram var.
05:27Hukuk her yerde aynı şekilde işlemesi gereken bir kavramdır.
05:31Ama maalesef sizin de ifade ettiğiniz gibi Amerika'da olunca farklı, Türkiye'de olunca farklı, Avustralya olunca farklı.
05:38Bu bir de bizim artık sorunumuz değil.
05:40Bu sanal medya sorunu artık Türkiye'nin sorunu olmaktan çıktı.
05:43Dünya ülkelerinin, yani şöyle bir blok var.
05:47Amerika ve diğerleri.
05:49Amerika'da uygulanır, diğerlerinde uygulanmaz.
05:51Ama bakın burada şu da olmaması lazım.
05:54Yani bizim yasalarımıza uymuyorlar, ne yapalım?
05:57Bizim kenara geçmememiz gerekir.
05:59Yani küresel sanal medya şirketleri ticari çıkarlarını vurguluyor.
06:03Çocuklar ve gençler algoritmaların insafına terk ediliyor.
06:06Bir nevi dijital diktatörlük diye tabir ettiğimiz bu hukuk tanımazlığa karşın bizim ülkemizde yer alan muhkim şirketler, firmalar ne yazık
06:17ki bu platformlara reklam vermeye devam ediyorlar.
06:21Ve bu vermiş oldukları reklamlarda da bu şirketleri güçlendirmeye devam ediyorlar.
06:26Bu şirketlerin bağlı bulunduğu, muhkim bulunduğu yurt dışına kaynak transferi bir nevi sağlıyorlar.
06:32Ve bu ülkemiz milli menfaatleri açısından da çok ciddi bir tehdit teşkil ediyor diyebiliriz.
06:39Bu nedenle işte bu firmaların artık tamamen insanların sağlığına, hukuk kurallarına uygun hareket etmesi gerektiğine olan inancını pekiştirene kadar bu
06:51noktada reklam yasaklarda devreye girmeli.
06:55Türkiye firmalarının bu şirketlere para transferini yapmasının da piyasal düzenlemelerle önüne geçilebilmeli.
07:04Çünkü bunlar küresel ölçekli platformlar.
07:07Bu sanal medya mecraları çok ciddi gelir elde ediyorlar.
07:10Maalesef onlar için gelir çok önemli bir noktada olduğu için çocukların gizliliği, güvenliği ikinci planda kalmış oluyor.
07:16Ve üzülerek söylemek gerekir ki bu kapsamda sadece bu bedel Amerika'ya ödendi, Amerikan mahkemeleri ve tazminat davası açan aileleri
07:25ödendi.
07:26Ama şunu söyleyebiliriz yine bu para Amerika'nın bir cebinden diğer cebine girdi diyebiliriz.
07:32Yani burada bizim herhangi bir kazancımız söz konusu değil.
07:35Bu da işte maalesef sanal medyada çifte bir standart oluşturuyor.
07:40Öyle ki bu sanal medya şirketleri özgürlük adı altında kullanıcılara kendi istediği fikirleri dayatıyor.
07:47Örneğin İsrail aleyhine, İsrail'in bölgedeki soykırımına yönelik onu eleştiren netelikte yapılmış olan paylaşımların ortadan kaldırma özgürlüğünü kendinde bulabiliyor.
07:58Bu paylaşımı yapmış olan hesapları ortadan kaldırma özgürlüğünü kendisinde bulabiliyor.
08:03Dolayısıyla bir nevi ben neyi kabul edersem siz bunu kabul edeceksiniz.
08:08Benim reddettiklerimle ilgili de herhangi bir paylaşım yapmanız, görüş bildirmeniz dahi mümkün değildir anlayışıyla hareket ettiğinden dolayı.
08:17İşte bu noktada da bu firmalara ders vermek, bu firmaların artık dünyada kendi tekerlerinin dışında toplumlar, devletler,
08:27hukuk kuralları, mahkeme kararları olduğunu kabul etmek mecburiyetinde olduğunu mutlaka hissettirebiliyor olmamız lazım.
08:34Suç burada, istismar burada, pedofili burada, müsteçenlik burada.
08:38Siz şimdi Gazze ile ilgili bir paylaşım yapın Instagram'da.
08:42Mesela oradaki mazlumları destekleyen otomatik içeriğiniz kaldırılır.
08:47Der ki gizlilik ve kural ihlallerimizi gerçekleştirdiniz ve yarın hesabınız bile kapanabilir.
08:52Bunu gördük işte Gazze saldırılarında, İsrail'in katliamlarında bunları gördük çok rahat bir şekilde kamuoyuyla, dünyayla paylaşılmasın diye.
09:02Ya da biliyorsunuz karpuz emojisi ya da işte dediğim gibi Gazze yazıp hashtag bile oluşturmanız hemen o içeriklerin otomatik olarak
09:10engellenmesini sağladı.
09:11Dünya genelinde büyük tepki toplayan bu ayrımcılık karşısında Türkiye'de süreci yakından takip ediyor.
09:17Eylül ayında sanal medya şirketlerinin çocuklara yönelik ihmalleri karşısında dava yolunu açan yeni yasa tasarısı meclis gündemine gelmeye hazırlanıyor.
09:27Dijital ekranların bir tehdide dönüştüğü bu çağda sadece bir ülkenin değil tüm ülkedeki çocukların geleceği sorgulanıyor.
09:36Peki dijital sınırlar yeniden çizilirken Türk çocukları bu koruma kalkanının neresinde olacak?
09:43Amerika'da yaşanan olay bir emsal niteliğinde olmalı.
09:47Yani bu Türkiye'deki çocukları da bağlamalı, içerisine almalı.
09:52Çocuk her yerde çocuktur.
09:54Dolayısıyla Türkiye'deki çocuklar ayrı, Amerika'daki çocuklar olmamalı.
09:58Bu yaygınlaştırılmalı.
10:00Sonuçta kendini küresel ölçekli bir şirket platform olarak tanımlayan bu şirketler,
10:05madem küresel ölçekliler yaptırımlarının hepsi ya da denetimlerin hepsini tüm dünyaya sunmalı.
10:11Bütün çocukları kapsama alanına almalıdırlar.
10:15Özellikle burada temas edilmesi gereken nokta bu firmaların bu kanun tanımazlığa, bu hukuk tanımazlığa rağmen
10:22bütün yapılmış olan bilimsel çalışmalara bunların çocuklar ve gençler üzerinde özellikle zararlarını ortaya konup
10:30bütün bu tespitleri görmezden gelmelerine rağmen tahribat yaratmaya devam ediyorlar.
10:36Ve bu tahribat elbette ki Türk çocukları ve gençleri üzerinden de bizim ülkemizin vatandaşlarını da hedef alır bir şekilde devam
10:44ediyor.
10:44Peki çıkması beklenen yeri düzenlemelerde hangi adımlar atılmalı?
10:48Yasa ülkenin her noktasını kapsamalı bir, aynı şekilde bizde de gece 12 ile 6 aralığında mutlaka yasak olmalı.
10:58İki, otomatik oynatma tamamen kaldırılmalı.
11:01Üç, algoritma devreden çıkartılmalı.
11:05Sadece çocuk işte arkadaşlarını takip ettiği kişileri bu noktada görmeli.
11:11Dört, veriler mutlak suretle Türkiye sunucuları içerisinde kalmalı.
11:16Beş, sürekli her şeye bildirim gönderip çocuğun dikkatini dağıtacak, bozacak bu tarz uygulamalardan mutlak suretle kaçınılmalı.
11:25Altı, aynı zamanda temsilcilik ve ofisler, sanal ofis ya da kağıt üstünde asla kalmaması lazım.
11:33Mahkeme kararı söz konusu olduğunda otomatik olarak uygulamaya geçecek adımlar atılmalıdır.
11:39Her şeyden önemlisi bu reklamların denetlenmesi son derece önemli.
11:44Yani çocuklara hangi reklamlar çıkartılıyor?
11:46Şirketler de artık bunu talep etmeli.
11:48Yani şeffaflık bu noktada son derece önemli.
11:51Avrupa Birliği vatandaşlarının mahkemelerden aldığı kararları uyguluyorsunuz da,
11:56Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının atma menfaatlerini savunmak adına başvurduğu mahkemelerin vermiş olduğu kararları siz,
12:03hiçe sayıyor bir nevi Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarını mağdur ediyor iseniz,
12:08işte bu noktada bir cevapla karşılaşmanız gerekli.
12:11Bu Cumhuriyeti vatandaşlarının atma menfaatlerini savunmak elbette ki devletimizin temel ve asili görevi.
12:18Bu noktada mahkemeler elbette görevli organlar.
12:21Dolayısıyla mahkeme kararlarına uymak adına,
12:23bu anlamda alınmış olan idari kararlara uymak adına,
12:26bu şirketlerin önüne mutlaka bunlar konulmalı.
12:30Tabi telefonunda ebeveyn kontrolü var.
12:32Bu ebeveyn kontrollerinden biz kendimiz onunla anlaşarak,
12:37işte akşam belli bir saatte otomatik kapanıyor,
12:40sabah belli bir saatte otomatik açılıyor.
12:42Bence yasak getirilmeli.
12:43Yasak olmasa bile bir kanun getirilmeli bana göre.
12:46Çünkü mesela bir yaş sınırı olmalı çocukların telefon kullanılmaması için.
12:50Gözler ise eclise gelecek yasal düzenlemede ve küresel devlerin atacağı yeni adımlarda.
