- 1 week ago
- #reportersnotebook
Aired (September 5, 2026): #ReportersNotebook: “Sinking Hospital”
Dalawang dekada nang paulit-ulit na binabaha ang Macabebe, Pampanga. Pero ngayon, maging ang nag-iisang pampublikong ospital ng bayan ay nalubog din sa baha at napilitang magsara.
Para patuloy na makapagbigay ng serbisyo, ilang kagamitan ang inilipat sa garahe ng isang residente at ginawang makeshift hospital. Pero paano na ang mga pasyenteng nangangailangan ng agarang lunas?
Ang buong detalye, alamin sa video. #ReportersNotebook
Dalawang dekada nang paulit-ulit na binabaha ang Macabebe, Pampanga. Pero ngayon, maging ang nag-iisang pampublikong ospital ng bayan ay nalubog din sa baha at napilitang magsara.
Para patuloy na makapagbigay ng serbisyo, ilang kagamitan ang inilipat sa garahe ng isang residente at ginawang makeshift hospital. Pero paano na ang mga pasyenteng nangangailangan ng agarang lunas?
Ang buong detalye, alamin sa video. #ReportersNotebook
Category
🎈
FunTranscript
00:03We're going to have to take care of it.
00:05We're going to take care of it.
00:06We're going to take care of it.
00:46We're going to take care of it.
00:52We're going to take care of it.
00:54We're going to take care of it.
00:59Dahil nakasarado itong ospital,
01:01napakarami ang apektado.
01:02Hindi lang yung mga taga rito sa makabebe.
01:05Dahil itong ospital na ito,
01:07puntahan din ang mga pasyente
01:08mula sa di ba pang lugar
01:10sa probinsya naman ng Bulacan.
01:12Noong una, dito sa harapang bahagi
01:15lang na ito ng ospital, yung baha.
01:17Pero habang tumatagal,
01:19palala na ng palala
01:21yung sitwasyon
01:23hanggang ngayon nga,
01:24ay nasa level na ng dibdib
01:27yung taas ng baha rito.
01:30Ay, sobrang
01:31hirap po. Walang matutukas na nangyari
01:33ito. Balita sa amin, baka
01:34i-close na talaga ito.
01:39Saan tatakbo ang mga may sakit?
01:49Ngayon ngayon lang, meron na naman kami nakasalubong.
01:53Isa na naman pasyente
01:54nakasakay ng bangka
01:55papunta ron sa kanilang ospital.
01:58Hindi namin nalaman kung
02:01ano nangyari sa kanya.
02:02Pero kasi yung mga kasama niya sa bangka
02:05nakikita namin yun, nakita namin eh.
02:07Yung iba, umiiyak na eh.
02:09Yung ambulansya
02:10parang di na rin gumagana.
02:12Sinasira na rin sa baha.
02:14Di na rin magamit ng mga pasyente
02:16pag-transfer ng mga pasyente namin.
02:19Pagustuhan man natin na ilipat sila
02:22dahil yun nga, gusto natin ibigay
02:24yung lahat na kaya natin
02:26maibigay sa kanila. Kaya lang,
02:27sarap tayo sa mga kagamitan.
02:29Wala kaming magawa eh.
02:31Wala kaming nakahans-tied kami dito.
02:34Paano iligtas ang mga nag-aaraw buhay?
03:01Sa loob ng dalawang dekada,
03:04lubog sa baha ang bayan ng Makabebe sa Pampanga.
03:13Hindi na makita ang mga kalsada.
03:21Mistulang dagat ang lugar.
03:23Sir, ang gagaw na ng bahay dito.
03:25Marami po niya ang mga sasakya.
03:26Makikita niya, nakalubog.
03:28Mga nakulog na sasakya.
03:29Hindi na nakalabas.
03:31Hindi na nakalabas na pupik.
03:32Hindi na makalabas yung kalsada nila rito.
03:35Wala.
03:36Nakakadaan na lang talaga.
03:38Puro mga bangka.
03:40Gaya nun.
03:43Puro mga sasakyan.
03:45Ito na lang po talaga
03:50bangka.
03:51Bangka na lang talaga.
03:52Tinan mo to.
03:53Yung mga sasakyan.
03:55Wala na.
03:56Hindi na nailabas.
03:58Lubog na.
03:59Yung mode of transportation talaga rito.
04:01Ito.
04:01Ito na mga bangka.
04:03Dati sa ilog lang ito.
04:04Ngayon sa mga iskini-iskinita.
04:07Ito na yung mga pumapasada.
04:11Pero hindi lang ang bahay ang lumulubog sa baha.
04:15Dahil maging ang ilang mahalagang pasilidad.
04:18Gaya ng pampublikong ospital.
04:20Hindi rin nakaligtas sa baha.
04:25Ang pupuntahan namin ngayon
04:28ay yung Makabebe District Hospital.
04:30Itignan namin yung sitwasyon
04:31ng ospital na yun.
04:33Kung gano'ng katindi yung naging epekto
04:35ng pagbaha dito sa bayan ng Makabebe.
04:41So eto na yung district hospital.
04:45Ito ngayon yung nakakaawang kalagayan
04:48nitong Makabebe District Hospital.
04:50Noong November noong nakaraang taon
04:52napuntahan pa ito ng reporter's notebook.
04:54Hindi pa galito kataas ang tubig.
04:56Mga nasa tuhod pa lang
04:59yung level ng baha
05:01noong mga panahon na yun.
05:02Ngayon,
05:03eh halos nasa dibdib na
05:06yung taas ng baha.
05:08Napakaraming kagamitan na ng ospital
05:10ang nasira.
05:11Yan mga caretaker yan ng ospital.
05:13Tinabantayan nila
05:14yung mga natitirang gamit
05:16nitong ospital na ito.
05:18Noong nakaraang taon,
05:21naabutan pa naming mababa ang tubig
05:23sa ospital.
05:26Ang problema,
05:28ang ilang hospital equipment
05:29nasira na dahil palaging
05:31nalulubog sa tubig.
05:35Ito po yung ano ng hospital natin.
05:40Parang ang sentro ng hospital natin.
05:42Dito po yung ating laboratory
05:44and also yung sa imaging natin.
05:47Pero kadalasan sa dulo,
05:49di ba yung mati respiratory wards?
05:51Kasi po,
05:51divided po yung mga wards natin
05:54into section.
05:55Pero,
05:56majority po nito
05:57is nagkakatubig po sila.
05:59So, imagine,
06:0025 bed
06:01per nako-confine sa atin
06:03is nasa 50-51.
06:04So, we are operating at
06:05200% capacity
06:07kadalasan.
06:09Hanggang nito lang na karang buwan
06:11dahil sa nagdaang mga bagyo
06:13at habagat.
06:15Mas tumaas ang tubig.
06:17Tuluyan ang pinasok
06:18ang loob ng ospital.
06:23Kaya pansamantala itong isinara
06:25at itinigil ang operasyon.
06:28Sa tabing ilog, ilog ba yan?
06:30Di po.
06:31Ay, yan po yan.
06:33Ito, ano yung nakikita natin yan?
06:35Yan po yung ginawang pathway nila
06:36para mapigilan yung paglaki ng tubig.
06:41Grabe, no?
06:44Dahil nakasarado itong ospital,
06:46napakarami ang apektado.
06:48Hindi lang yung mga taga rito
06:49sa Makabebe.
06:50Dahil itong ospital na ito,
06:52puntahan din ang mga pasyente
06:53mula sa iba pang lugar
06:55sa probinsya naman ng Bulacan.
06:57Sabi ng mga nakausap namin,
06:592004 nagsimulang maapektuhan
07:01ng baha itong ospital.
07:03Noong una,
07:04dito sa harapang bahagi lang na ito
07:06ng ospital yung baha.
07:08Pero habang tumatagal,
07:10palala na ng palala
07:11yung sitwasyon
07:13hanggang ngayon nga
07:14ay nasa level na ng dibdib
07:17yung taas ng baha rito.
07:20Tingnan mo yung bakod ng ospital.
07:22Itong compound ng ospital
07:23kung gaano kataas.
07:24At kung gaano rin kataas yung baha.
07:26Konti na lang yung nakalitaw eh.
07:31Nakausap ko ang ilang staff ng ospital
07:33na nagbabantay sa pasilidad.
07:35Ano ba ba ba natitira sa loob?
07:37Mga gamit na lang siyang pinabantay
07:39at nakalubuglat.
07:40Lubuglat?
07:41Ano rin yun?
07:42Oo.
07:43Yung mga iba,
07:43yung mga iba,
07:44yung iba naman nakikirat namin yung iba.
07:47May nakapit pa kami.
07:48Pero yung mga mga importante,
07:50yung wala na?
07:51Yung mga kontrol ng mga ultrasound,
07:54nakikirat namin pa.
07:55Yung ano,
07:56yung x-ray
07:57nababas.
07:58Hindi na kayang buhati nyo.
07:59Kapapat daw,
08:00sirat, sirat sugrato yun.
08:02Parang yung nakalang taon,
08:03hindi kayo ganito rito.
08:04Hindi ka nung kalaki.
08:06Hindi ka nung kalaki.
08:07Tinas po ng tubig dito ngayon,
08:09nasa may kit sa ng aloblacks.
08:12Kung taas po?
08:13Kumpara.
08:14Kumpara sa dati.
08:15Kung dati,
08:16yan lang,
08:17yan yung pinakalubug lang po yan.
08:19Yung pinaka-pouring niyan.
08:21And tinas po,
08:22may kit sa ng aloblacks.
08:23Nasa sa dalawang aloblacks.
08:24Parang palalaan ng palalaan yung sitwasyon nyo dito.
08:27Ano?
08:27Handa na nga.
08:29Yung pinakawawa yung mga pasyende.
08:33Hindi po ba?
08:36Isipin mo yun.
08:37Puntahan kayo dito ngayon.
08:39Walang makapunta.
08:41Tulad ko kanina.
08:41May dinalatang emergents.
08:43Nung mga nakarang araw,
08:44meron din.
08:45Marang aros naman po.
08:46Kada araw,
08:47may dumadam.
08:48Pinapadiretso nyo na lang.
08:49Pinapadiretso nyo na lang doon.
08:50Yung mga nandito,
08:52sila yung iba pang hospital personnel.
08:55May mga gwardya,
08:56may nga sa maintenance.
08:58Sila yung tumatao rito.
09:01Itong hospital bed,
09:02ito na yung tulugan nila.
09:04Merong morning shift,
09:06merong panggabi.
09:07So nagsasalitan sila dito.
09:10Ito yung kanilang parang lugar
09:13kung saan sila pwedeng manatili muna
09:16dahil sa loob,
09:18wala ka naman talagang pupuntahan.
09:19Kundi dito lang.
09:21Ito yung ward nila.
09:22Dito mas malalim daw tubig.
09:24Abot hanggang bewang.
09:25Okay.
09:26So, ayan.
09:27Ganyan kahirap ang buhay ng mga nandito.
09:31Pero ganun pa man,
09:34sinusubukan pa rin nilang gampanan
09:35yung kanilang tungkulin.
09:41Sa patuloy naming pag-iikot sa makabebe,
09:45mas nakita ko ang lawak ng pagbaha sa lugar.
09:49Parang plaza ito.
09:52Plaza ng barangay.
09:55Okay lang kayo, boss?
09:59Ito yung ano nyo,
10:00simbahan.
10:02Parang kalahati rin.
10:04Lubog nito yung simbahan nila.
10:06Grabe.
10:07Puro tubig niya nakikita ko ah.
10:11Hanggang matunto namin ang isang bahay ng residente.
10:17Dito pala pansamantalang inilipat
10:20ang mga naisalbang hospital equipment
10:22para maging makeshift hospital.
10:25Nasira daw yung mga gamit nyo.
10:26Noong before po wala.
10:28Ngayon po biglang lumaki yung tubig.
10:29Kaya po yung marami po na magamit.
10:32Kasi biglap,
10:33pas nag-brow na.
10:34Yung mga water pumps sa amin,
10:36nag-stop.
10:37Siyempre walang hila,
10:38hindi nag-function.
10:40Masok po yung tubig.
10:42Isang kapitan ng barangay dito sa bayan ng makabebe
10:45ang nagpahiram nitong kanyang garahe
10:47para i-convert sa isang makeshift hospital.
10:50Meron itong seven hospital beds.
10:52Meron din mga oxygen tank.
10:55Pero karamihan talaga
10:56sa mga gamit ng ospital
10:58ay nandun, naiwan
11:00dun sa mismong ospital nila
11:02na lubog ngayon sa baha.
11:03At karamihan din sa kanilang mga gamit
11:06ay hindi na mapapakinabangan
11:07matapos malubog nga sa baha.
11:11Dahil sa sitwasyon ng lugar,
11:13limitado lang din ang kayang ibigay na servisyo
11:16para sa mga pasyente.
11:18Ipinakita rin sa amin kung paano
11:20pinagkakasya ng ospital
11:22ang maliit na espasyo
11:24para masuri ang mga pasyente.
11:27Dito po natin
11:28ina-admit yung ating pasyente.
11:30So kung kailangan po nilang
11:32masweruhan,
11:33kailangan po nilang
11:35mahydrate,
11:36dito po namin sinasineswero.
11:38Pero hanggang dun na lamang po yun.
11:40After nilang mahydrate,
11:41ina-advisean po namin sila na makalipat
11:43ng ibang ospital.
11:44Doon po sa dulo,
11:46dyan po natin tinitignan yung
11:48mga nakagat.
11:49Nakagat ng aso.
11:52Nagbibigay tayo ng
11:53contra tetanus
11:54sa mga
11:55nakagat ng aso
11:56tapos yung mga lumubog sa baha.
11:57Dyan po natin binibigay
11:59yung mga pangontra
12:00ng leptospirosis.
12:01Binibigyan po natin sila
12:03ang paunang treatment.
12:04So ngayong araw po,
12:06ay naka 83 na po tayo
12:07na pasyente na tinignan
12:09na nabakunahan.
12:11Isa sa mga pasyente
12:12na abuta namin dito,
12:14si Arnel Santos.
12:1642 taong bulang.
12:19Isinugod siya rito
12:20matapos ma-stroke.
12:22Nagsisiyar lang siya.
12:23Tapos,
12:24nakita namin sa siyar,
12:26naka ano,
12:27nakabulan,
12:28nakayukoy.
12:28Hindi naman napakpukinuloy.
12:30Pangalawang beses na yan,
12:31kaya lang,
12:32yung ngayon parang matindi.
12:33Eh,
12:34hindi lang makapaglakad
12:35nung una,
12:36nakakapaglakad siya.
12:37Ngayon hindi.
12:38Binubuat lang ang mga kapatid niya.
12:41Siyempre,
12:41hindi nagsasalita.
12:44Kaya na,
12:44wag sa alak ko.
12:49Dahil walang sapat na kagamitan,
12:50hirap ang mga doktor
12:52na masuri ng mas maayos si Arnel.
12:54Mababa yung kanyang tibok ng puso
12:56tapos sobrang taas ng BP.
12:58So, kagaya na,
12:59kailangan natin siyang tubuhan.
13:01Tapos,
13:02may mga gamot
13:03na kailangan din ibigay sa kanya
13:05na wala tayo dito.
13:06So, kagaya nun,
13:07ang initial,
13:08anong natin,
13:09is gamutin yung presyo niya,
13:11papapanormalin natin,
13:12bago natin i-coordinate
13:13sa ibang hospital at ilipat.
13:18Ilang oras lang ang nakalipas.
13:20Mas lumala pa ang kalagayan ni Arnel.
13:23Ayon sa mga doktor,
13:25critical na ang kanyang lagay.
13:27Kaya pinayuhan na silang lumipat na lang
13:29ng ibang ospital.
13:31Ang problema,
13:32Yung mga kagaya nito,
13:34kailangan agad ilipat
13:35within certain amount of time
13:37para mahabol sana.
13:38Kaya alam,
13:39ngayon tumatagal,
13:40wala tayong transportation
13:41o laki-kawawa.
13:43Kawawa ang pasyente.
13:46Bahari ng mga daraanan
13:48papunta sa ibang ospital.
13:49Yung sasakyan,
13:50hindi makadaan-daan.
13:52Walang bahasa na,
13:53nga tiyempo pa sa baan.
13:54Siyempre o,
13:55malungkot,
13:56sana maligtas pa yung anak ko.
14:02Pero bago magtanghali,
14:04nangyari na ang kinatatakutan
14:05ni Mang Gregorio.
14:08Agaw buhay na ang kanyang anak.
14:14Kaya ang pamilya ni Mang Gregorio.
14:16Lagpas siyang,
14:17iuwi na lang si Arnel sa bahay.
14:24Anong sinabi sa inyo
14:25bakit kailangan ibalik sa bahay niyo?
14:27Kami yung nagporsigin niyo.
14:28Kaya na lang ang desisyon?
14:28Oo, kapta rin ang nag-desisyon
14:29na ibalik na namin.
14:31Eh, wala na rin siya eh.
14:32Pinanaan na sa,
14:34pinadala sa parit.
14:37Eh, hirap na malandaan doon.
14:38Hindi kakayanan din.
14:39Hindi, mamatay din siya.
14:40Grabe ang bahay noon.
14:41Oo, hindi kakaya eh.
14:47Gusto natin ibigay
14:48yung lahat na kaya natin
14:49maibigay sa kanila.
14:50Kaya lang, wala talaga.
14:52Wala kami magawa eh.
14:53Naka-hands type kami.
15:06Pag-alis namin sa makeshift hospital.
15:08Yung pasyente!
15:10Yung pasyente!
15:11Yung pasyente!
15:12Isa pang pasyente,
15:14na sakay ng bangka
15:15ang nakasalubong namin.
15:17Yung palace kami,
15:18yun yung pasyente na
15:19papunta naman ng ospital.
15:21Hindi ko lang alam
15:22kung bakit
15:24lumabas ng ospital
15:25at pabalik yata sa kanila.
15:27Subukan namin habulin.
15:28Malalim na kasi yung lugar na yun eh.
15:33Hindi na namin inabutan.
15:36Ang bilis din yung biyahe nila eh.
15:39Pero nakita ko pa talaga yung pasyente.
15:41Nakahiga.
15:42Pero kasi yung mga kasama niya sa bangka,
15:44nakikita namin eh.
15:45O nakita namin eh.
15:47Yung iba, umiiyak na eh.
15:51Nagpa siya kaming bumalik sa ospital
15:53para malaman kung ano ang nangyari sa pasyente.
16:01Ano daw po ang nangyari dun sa pasyente na
16:03nakita namin na pumunta dito
16:04tapos nakasalubong din ho namin umalis?
16:07May sulfatia.
16:08Siya matras po eh.
16:10Pailangan niya sa persya beskita eh.
16:13Hindi kaya dito?
16:14Hindi po.
16:15Tawad po sa amin yung magparnil.
16:25Ilang oras lang mula nang maiwi sa bahay si Arnel.
16:30Tuluyan na siyang binawian ang buhay.
16:38Kung hindi lang daw sana lubog ang ospital.
16:41Kung wala lang baha ang daraanan na papunta sa
16:43bas maayos na paggamutan.
16:46Pusibleng buhay pa raw si Arnel.
16:59Masakit para sa kanila na hindi nila naisalba ang buhay ng anak.
17:04So sumatotal mga ilang oras kayo sa biyahe?
17:08Mga isang oras.
17:08Bago makarating dun sa ospital.
17:10Baka kung hindi ganun kahaba ang biyahe,
17:13baka may nagawa pa.
17:14Opo.
17:15Yempre wala lulungkot.
17:17Wala lang ang anak.
17:18I-shape yung ulit niya.
17:21Hindi lang babalik ang buhay.
17:33Isa sa mga nakikitang dahilan ng lalong pagbaha sa makabebe pampanga
17:37at mga karatig bayan,
17:39ang lands of silence o ang unti-unting pagbaba ng lupa.
17:46Sa bayan ng makabebe,
17:48halos labing-anim na pulgada kada taon ang nangyayaring paglubog ng lupa.
17:53Pero dahil itinuturing din na coastal town ang makabebe,
17:57apektado rin ito ng sea level rise o ang unti-unting pagtaas ng dagat dahil sa climate change.
18:04Kaya habang lubulubog ang lupa at tumataas ang dagat,
18:08mas madaling makapasok ang tubig at mas matagal humupa ang bahasa makabebe.
18:16Itinuturing din na catch basin ang pampanga.
18:21Kung tutusin, may mga proyekto sanang magpoprotekta sa mga komunidad laban sa baha.
18:27Sa pampanga, 293 flood control projects ang ipinatayo ng Department of Public Works and Highways o DPWH
18:35sa iba't ibang bahagi ng probinsya mula 2022 hanggang 2026.
18:41Ang kabuang halaga nito mahigit 14.5 billion pesos.
18:47Sa bilang na yan, 6 na flood control projects ang matatagpuan sa bayan ng makabebe
18:53na ipinatayo rin mula taong 2022 hanggang 2026.
18:58Ang halaga, mahigit 383 million pesos.
19:02Pero ang mga proyektong ito, nababalot ng katiwalian.
19:06Yung disaster na dapat ay napiprevent, yung mga karaniwang mamamayang Pilipino,
19:13yung nakaka-experience ng sigalot nitong mga disasters na ito.
19:19Ayon kay Prof. Reggie Ugadan, hindi lang ang paggawa ng mga proyekto ang solusyon sa balawakang pagbaha.
19:27Dito makikita din yung reflection ng mga ginagawa ng mga nasa gobyerno na parang may kanya-kanya kasi.
19:34So parang siloed siya ng mga approaches.
19:36Ito kasi if you are to address this, kailangan talaga siya ng malakihan at malawakan talaga ng pagtingin o pagpaplano.
19:44Kasi siyempre kung yung waters kasi, no snow boundaries yan eh.
19:51Dikada ng problema na makabebe ang baha.
19:54Pero habang tumatagal, hindi lang ang kanilang ari-arian ang pinalulubog ng tubig.
20:02Dahil ilang buhay na rin ang nalagay sa panganib.
20:06At ang masaklap, dahil sa kondisyon ng mahalagang pasilidad, buhay ang naging kapalit.
20:13Siyempre medyo masakit sa amin yung may wala yung anak ko sa amin.
20:18Wala lang buhay, hindi na pwedeng babalik.
20:22Hanggang sa susunod na sabado, ako si Jun Van Aracion at ito ang Reporter's Notebook.
20:31Kaboan Macawai
20:31SDTO
20:31K grupos
20:31Kausip
20:31K
20:32K
20:32K
Comments