00:03İNTRO
00:30İNTRO
00:30İNTRO
00:30İNTRO
00:35İNTRO
00:42İNTRO
00:57İNTRO
00:58Benzese de mücadele karşılıklı olarak devam ediyor.
01:03Aynı dil, aynı yazı, aynı takvim ve hatta aynı dini festival.
01:09Hayvan toplumu aslında Nurizli toplum.
01:12Gördüğünüz gibi çok kürültülü bir şekilde sokaklarda bir dini ayin yapılıyor.
01:19O anlamda baktığımızda gördüğünüz gibi böyle farklı giysileri olan insanlar görüyoruz.
01:23Onun dışında arka tarafta da yine seslerin olduğunu, yine işte dini bir yürüyüşün olduğunu söylemek mümkün.
01:35Burası Tayvan. Boğazın iki yakasında da yeni yıl aynı gün kutlanıyor.
01:40Bir tarafta Çin ana karası, diğer yanda ada ülkesi Tayvan.
01:44Denizcilerin koruyucusu sayılan Tarnıça Mazuya Tayvan'da da, karşı kıyıda da dua ediliyor.
01:50Budist ve Taoist tapınaklarının kapısı aynı sembollerle süsleniyor.
01:55Ama ülkeler farklı.
01:58Peki iki yaka birbirine bu kadar benzerken nasıl ayrıldı?
02:02Aslında ne oldu?
02:03Bu tarihsel süreç aslında Çin İmparatorluğunun yıkılmasıyla başlıyor.
02:09İşte 1 Ocak 1912'de modern Çin'in kuruluşu olarak tanımlanan dönem ortaya çıkıyor.
02:16Orada bir mücadele var. O mücadelenin isimlerinden bir tanesi işte en önemli ismi olarak da Sun Chen Set çıkıyor.
02:24Yani baktığımızda bu Sun hem ülkenin Çin'in cumhuriyete dönüşmesinde hem de oradaki arkadaşlarının da buraya gelerek, buraya sığınarak Tayvan
02:39oluşmasında yer aldığını görüyoruz.
02:42İşte Çayşençek geliyor bu bölgeye. 1949'a kadar süren o iç savaşın ardından ama onun öncesindeki Çin geleneğindeki en önemli
02:52isim işte Sun.
02:53O Sun'un anıtını göreceksiniz burada bakın.
02:55Normalde bu anıtın onu anlattığını söylemek mümkün gibi görünüyor.
03:02Böyle bir anıtı var.
03:03Sadece işte diyoruz ya hani ortak bir isim Sun.
03:07Niye? Çünkü Çin'de de aynı ismin Sun'un saygı gördüğünü ve o saygının hala sürdüğünü söylemek mümkün.
03:16Bakalım normalde anıtın en üstüne de işte Tayvan bayrağı çekiliyor.
03:20Tayvan Adası'nın eski adı Portekiz kolonisinden kalma Formosa.
03:24Yani güzel ada demek ama Çin'le Tayvan arasındaki gerilimin başlangıcı bir önceki yüzyıldan.
03:31Hikaye bugünkü iki başkentinde kabul ettiği tek bir tarihle başlıyor.
03:351 Ocak 1912.
03:37Bin yıllık imparatorluk yıkılıyor, yerine Çin Cumhuriyeti kuruluyor.
03:42Kurucu isim Sun Yat Sen.
03:44Bugün hem Pekin'de hem Taypey'de saygıyla anılan ortak figür.
03:48Yani ayrılığın kökeninde farklı bir tarih değil, aynı tarihin iki ayrı milakçısı var.
03:56Bir ulus devleti oluşturan tüm unsurlara baktığınızda tamamen egemen bir ulus devleti olduğumuzu görürsünüz.
04:02Dolayısıyla bağımsızlık ilan etmemize gerek yok.
04:04Uluslararası toplum çoğu zaman bağımsızlık ilan etmek istediğimizi düşünüyor.
04:08Ama kimden bağımsız?
04:10Burada Pekin'i tanıyan taraf Tayfe'dir. Biz Hong Kong değiliz.
04:13İşte bu ifadelerin başlangıcı 1920'lerle başlayan sürecin sonucu.
04:201920'lerin sonunda Çin'in ana karasındaki genç cumhuriyet ikiye bölünüyor.
04:25Bir yanda Mao Zedong'un komünistleri, diğer yanda Chang Kai-shek'in milliyetçi ordusu.
04:31İç savaş 1937'de Japon işgali yüzünden kesiliyor.
04:36İkinci Dünya Savaşı bitince yeniden alevleniyor.
04:39Ve 1949'da ana karadaki savaşı kaybeden Chang Kai-shek, ordusu, hazinesi ve devletin arşiviyle birlikte 160 kilometre ötedeki adaya çekiliyor.
04:49Adanın adı Tayvan.
04:50Taşıdığı devletin adı ise hala Çin Cumhuriyeti.
04:54Bu anıt Chang Kai-shek'e ait Tayvan'ın, işte buradaki, Tayvan'ı kuran kişi gibi konumunda görünüyor.
05:01Yani Çin'deki iç savaşın kaybedilmesi sonrası gelen Çinli komutanların buraya sığınması sonrası oluşan bir yapı Tayvan.
05:10Ama bu kopuş öyle kolay bir kopuş değil.
05:12Çin iç savaşında ölenler milyonlar.
05:15Çin ana karasında ölenlerin kaybı, işte 1940'ların ortaları gibi düşündüğünüzde 2 ile 12 milyon arasında oluyor.
05:22Yani 10 milyon olduğu söylenen de var.
05:24Yani orta bir rakam söylediklerinde 8-10 milyon can kaybı olduğunu söylüyoruz.
05:28Düşünün, o dönem Türkiye'nin nüfusu 18 milyon.
05:31Yani burada çok büyük bir hayatını kaybeden insan sayısı olduğunu görüyoruz.
05:35Tabii buradaki hikayelerde çok acı hikayeler var.
05:38Örneğin kuşatma var Mançuriye yakınlarındaki bir şehirde.
05:42Orada 5 ay boyunca insanlar kıtlıktan, yiyeceksizlikten hayatlarını kaybediyor.
05:49Hikayeye göre en sonunda ölen insanların cesetlerini yemek zorunda kalıyorlar.
05:54Oradaki komutanlardan bir tanesi, o iç savaş sırasındaki komutanlardan bir tanesi kitap yazıyor.
06:00Kitabın adı Beyaz Kar, Kırmızı Kan.
06:03Hikayeye göre o dönemde orada 5 ay boyunca süren kuşatmada 150-200 bin insan hayatını kaybediyor.
06:13Ve şöyle bir ifade kullanıyor komutan kitabında.
06:18Hiroshima 9 saniye sürdü, bizim kuşatmamız 5 aydı.
06:22Can kayıpları aynıydı, aynı görüntü vardı.
06:25Sonrasında süreç uluslararası arenada da devam etti.
06:28Tayvan'daki Çin Cumhuriyeti 1970'lere kadar Çin devlet geleneğinin yasal varisi olarak kabul edildi.
06:34O yıllarda ABD'nin öncülüğündeki Batı Biloğu, Tayvan'ı değil Pekin merkezli Çin Halk Cumhuriyeti'ni Çin'in resmi temsilcisi
06:43olarak tanıdı.
06:44Ama hala Tayvan'da ana karaya dönüş ve oraya ilişkin ideal yaklaşım yaşatılır nitelikti.
06:50Anıtta şöyle yazıyor, altında göreceksiniz yazı var.
06:53Diyor ki, ben diyor Sunyat Setin, yani Çin'in 1925'teki modern Çin'in kurulcusuna hep bağlı kaldım.
07:01İlkelerimiz görünmez bir lider olacak ve ana karayı tekrar hakim olmak, ana karaya tekrar hakim olmak bizim üç emelimizden bir
07:13tanesi.
07:13Çalışkan olun, disiplinli olun ve yokluğunda da demokratik özgürlükten vazgeçmeyin ifadesini kullanıyor.
07:21Bu ne demek?
07:22Bu aslında şu anda Tayvan'daki yönetimin de bir şekilde parolosu anlamına geliyor.
07:28Burada gördüğünüz gibi işte onlarca katlık bir bina gibi çok büyük bir anıt var.
07:36Ve bu anıtın içerisinde işte o Çangay Çek'in heykelini görüyoruz.
07:41Ve heykelin altındaki yazılarda da ana karaya hakim olmak mesajı veriyor.
07:45Bu aslında Çin Halk Cumhuriyeti ile yani şu andaki Xi Jinping yönetimindeki Çin Halk Cumhuriyeti ile Tayvan arasındaki gerilimin temel
07:54nedenlerinden bir tanesi gibi görünüyor.
07:56Bir taraf diğer tarafı diğer taraf öbür tarafı bir şekilde görünmez kılmaya ya da onlarla karşılıklı bir mücadele halinde olmaya
08:05motive etmiş gibi görünüyor.
08:0723 milyon nüfus, Kıbrıs'ın yaklaşık 4 katı büyüklüğünde bir ada, dünya ekonomisinin kalbindeki çip üretimi ama diplomatik masada neredeyse
08:16görünmez bir devlet.
08:17Peki Tayvan'ı bir devlet olarak kim tanıyor?
08:20Çin Halk Cumhuriyeti'nin baskısı aslında dünyada sonuç vermiş durumda.
08:24Sadece 12 devlet Tayvan'ı devlet olarak kabul ediyor.
08:27Tayvan'ı aslında şu an zaten tanıyan ilk 12 ülke var.
08:30Dünyada Çin Halk Cumhuriyeti'nin baskısıyla yani Pekin'in baskısıyla bir tanınma, büyük bir tanınma yok.
08:3512 ülke var tanınan ülkelere baktığımızda.
08:38Bunlardan bir tanesi Vatikan.
08:40Türkiye Tayvan'ı tanıyan ülkelerden biri değil ama Tayvan'la dikkat çeken çok önemli bir şey var.
08:45Çip üretimi.
08:46Ada ülkesi ama dünyanın en önde gelen çip üreticisi.
08:49Yüksek teknolojili çipler %90'a kadar bu küçük adada üretiliyor.
08:55Türkiye açısından önemli bir program var.
08:57HİT-30.
08:58Yüksek teknoloji yatırım programı.
09:00Burada çip ve yarı iletkenler, otomotiv ve elektrikli araç, enerji ve güç sistemleri gibi alanlarda iş birliği yapılabilir.
09:06Ayrıca hem Tayvan hem Türkiye deprem riski yüksek bölgelerde.
09:10Bu alanda da fırsat var.
09:11Ancak Türkiye'nin Tayvan'la resmi diplomatik ilişkisi bulunmadığı için
09:15önce hükümetler arası ya da yarı resmi düzeyde düzenli bir diyaloğun başlatılmasını değerlendirmeliyiz.
09:22İşte kavganın özü bu.
09:24İki tarafta uzun yıllar tek gerçek Çin benim dedi.
09:27Pekin bugün adayı kendi toprağa sayıyor.
09:30Tayfe ise kendini ayrı ve egemen bir devlet olarak tanımlıyor.
09:34Tayvan ile Çin arasındaki sorunlar dünyada çok fazla konuşuluyor.
09:38Ve herkesin de merak etmiş olduğu bir şey var.
09:40Çin acaba Tayvan'a saldırır mı?
09:42Ben 20 senedir burada yaşayan bir Türk olarak bu soruya saldırmaz cevabını veriyorum.
09:47Bunun da tabii ki en önemli sebeplerinden bir tanesi
09:49Tayvan'ın arkasında Amerika'nın olması, Japonya'nın olması, Güney Kore'nin Tayvan'ı desteklemesi.
09:55Aynı zamanda birçok batılı ülke Tayvan'ı sürekli destekliyorlar.
10:00Biz demokratik bir ülkeyiz.
10:02Cumhurbaşkanımız Li Qing'de milyonlarca oyla seçildi.
10:05Çin'de Xi Jinping ise tek bir oyla seçildi.
10:08Dolayısıyla daha fazla meşru üyete sahibiz.
10:12Tayvanlılar demokrasilerine çok değer veriyor.
10:15Burası Çin kültürü ve Çin ulusu içinde kurulan ilk demokratik toplum.
10:19İnsanlar bunu seviyor.
10:20Bunun için mücadele ettiler.
10:22Ve yine bunun için savaşacaklar.
10:26Çin-Tayvan gerilimi şu anda en büyük gerilimini yaşıyor.
10:29Özellikle Çin Halk Cumhuriyeti'ni şu an yöneten Xi Jinping,
10:33Tayvan için tehlikeli bir figür haline gelmiş durumda.
10:36Tayvan 23 milyon nüfuslu bir ülke.
10:39Olası bir gerilim hazırlanılıyor.
10:42Ada ülkesi olması itibariyle aslında dağlık arazisi yüksek bir ülke ama denizden kuşatılabilecek bir ülke.
10:52Ve burada bir hazırlık yapıldığı ve bu fizelerle de aslında görünüyor diyelim.
10:58Burada işte gösterilen fizeler, işin tabii görünen kısmı bir tek işin görünmeyen kısmı var.
11:04O da işte savaş senaryosunda bundan sonraki süreçte anlayabileceğimiz ya da anlayamayacağımız,
11:10zamanında o anda görebileceğimiz konulardan biri olarak karşımıza çıkıyor.
11:15Bakalım işte bir saldırı olur mu, bir gerilim olur mu, gelecekte ne olur.
11:20Onu zaman gösterelim.
