00:00МУЗЫКАЛЬНАЯ ЗАСТАВКА
00:32МУЗЫКАЛЬНАЯ ЗАСТАВКА
01:02Güney Amerika ülkesi Guatemala'da 1954'de gerçekleşen askeri darbeye,
01:08sonun silahlı mücadele ile karşılık vermesiyle başlayan 36 yıllık savaşta
01:13200 binden fazla kişi yaşamını yitirdi.
01:16Silahlı örgüt Guatemala Ulusal Devrimci Birliği URGN ile devlet arasında
01:22yıllarca süren görüşmelerin ardından 1996'da barışa ulaştı.
01:27İnsan Hakları İçin Yasal Eylem Merkezi CALDH'nin kurucusu Frank William Larue,
01:34bu süreçteki çalışmaları ile dikkat çeken isimlerdendi.
01:37Sürece ilişkin değerlendirme yapan Larue, Guatemala'da aracılar üzerinden yürütülen
01:42barış sürecinin genel olarak başarılı bir deneyim olduğunu söyledi.
01:47Larue, devleti barış görüşmelerine hem ulusal hem de uluslararası etkenlerin ittiğini belirtti.
01:53Askeri olarak yense de gerillaları bitiremiyordu.
01:57Gerillalar yıllarca savaşmaya hazırdı.
02:00Böyle bir durumda savaşın sonunun olmadığını gördüler.
02:03İlk görüşmelerin başlamasından sonra Ateşkes'in dönem dönem kesildiğini ancak bunun görüşmeleri etkilemediğinin altını çizen Larue,
02:13bunun başarının en önemli etkenlerinden biri olduğunu belirtti.
02:17Ona göre başarıyı sağlayan diğer bir etken ise süreç belli bir aşamaya ulaşıncaya kadar gizlilik uygulanmasıydı.
02:25Yani görüşmelerde konuşulanların barış anlaşması imzalanıncaya kadar hiçbir şekilde kamuoyuna aktarılmamasıydı.
02:43Larue, 1996'da imzalanan son anlaşmadaki maddelerin çok net olmasının da başarı açısından önemli bir etken olduğunu söyledi.
02:53Guatemala'da hazırlanan hakikat raporuna göre, 36 yıllık savaşta 200 binden fazla insan hayatını kaybetmiş ya da kaybedilmiş.
03:02Değerlendirmesinde barışı garanti altına alacak reformların gerekliliğini vurgulayan Larue,
03:07Guatemala'nın günümüzde Latin Amerika coğrafyasında örtülü suçun ve şiddet olaylarının en yüksek ülkelerden biri olduğuna dikkat çekti.
03:16İngiltere'deki London School of Economics'deki Latin Amerika ve Karaipler Çalışmaları bölümünde öğretim üyesi Prof. Dr. Jenny Peirce,
03:26kıtadaki tüm barış müzakere süreçlerini incelemiş bir isim.
03:30Savaşın sona ermesiyle ülkede şiddetin sona ermediğini, bu tür deneyimlerde ekonomik kalkınma modellerinin değiştirilmesi gerektiğini vurgulayan Peirce,
03:39şu noktalara dikkat çekiyor.
03:41Barış anlaşmasından önce kırsal kesimde var olan yoksulluk anlaşmadan sonra hiç değişmedi.
03:47Barış çok önemliydi çünkü askeri operasyonları bitirdi ama gündelik hayattaki ekonomi değişmedi.
03:54Örneğin toprak reformu yapılmadı, sosyal hizmetler iyileştirilmedi, sağlık sistemi güçlendirilmedi.
04:01Bunlardan dolayı da bazı insanlar hayal kırıklığına uğradı.
04:04Peirce, sürecin sadece elinde silah bulunduranları değil, tüm toplumu ilgilendirdiğini belirtiyor ve sivil toplumun sürece katılımına dikkat çekiyor.
04:15Ancak sivil toplum derken burada sınıfsal bir meselenin var olduğunu da özellikle vurguluyor.
04:21Yerlilerin aynı zamanda ülkenin en yoksulları olduğuna dikkat çeken Peirce,
04:25sivil toplum kavramının bu yönüyle de ele alınması gerektiğini dile getiriyor.
04:30Guatemala İç Savaşı'nın eşekleri gene hatlarıyla şu başlıklar altında özetlenebilir.
04:381954'te dönemin liberal demokrat iktidarına karşı gerçekleştirilen darbeyle kurulan junta yönetiminde,
04:45ülkedeki sol hareketler, sendikalar ve yerli halklar baskı altına alındı.
04:49Diktatörlük döneminde Guatemala ordusu ABD tarafından desteklendi.
04:541960'lı yılların başında diktatörlük rejimine karşı silahlı mücadele veren devrimci örgütler ortaya çıktı.
05:02Uluslararası İnsan Hakları'nın raporlarına göre 1970'lerde şiddeti artan savaşta,
05:08ordunun gerillalarla mücadelesi yerlilere yönelik bir katliama dönüştü.
05:131982'de farklı devrimci gruplar bir araya gelerek URNG Guatemala Ulusal Devrimci Birliği adlı silahlı örgütü oluşturdu.
05:22URNG ile hükümet arasında 1987'deki ilk temas 1990'da müzakerelere dönüştü.
05:29Dönem dönem çatışmalar sürse de 1996'da barışa ulaşıldı.
05:34Savaş boyunca 200 binden fazla kişi yaşamını yitirdi.
05:3840 ila 50 bin arası kişi kaybedildi.
05:41BM'ye göre savaş boyunca gerçekleştirilen insan hakları ihlallerinin %93'ü devlete, %3'ü gerillalara aitti.
05:49Kurbanların %83'ü yerli maya halkındandı.
05:531990'lı ve 2000'li yıllarda aralarında birçok general, politikacı, parabiliter grup yöneticisi,
06:00savaş döneminde işledikleri suçlar nedeniyle mahkum edildi.
06:041999'da dönemin ABD Başkanı Bill Clinton, savaş sırasında ABD'nin insan haklarını ihlal eden askeri güçler ve istihbarat servislerini desteklemiş
06:14olmasının yanlış olduğunu belirtti ve ABD adına bundan dolayı özür diledi.
06:20Endonezya'da devlet ile etnik grup açıların temsilcileri arasında barış süreci bir doğal afetin ardından başladı.
06:27Endonezya'nın çoğunluğunu oluşturan Cavallıların denetimindeki ülke yönetimine karşı bazı açeler bağımsızlık kazanmak amacıyla 1976 yılında Özgür Açe Hareketi, GAMU
06:39kurmuştu.
06:40Çatışmaların önemli bir bölümü Suarto'nun 31 yıllık baskıcı diktatörlüğü sırasında yaşandı.
06:481998'de Suarto'nun diktatörlüğünün sona ermesinden kısa bir süre sonra 2000 ve 2001 yıllarında İsviçre'nin Cenevri kentinde ilk müzakereler
06:58yapıldı ancak başarısız oldu.
07:01Müzakereleri takip eden Endonezyalı gazeteci Muhammed Susilo, ilk görüşmelerin başarısız olmasıyla savaşın daha da şiddetli bir hal aldığını söyledi.
07:11Sonrasında devlet ve açeleri barış anlaşmasına götüren süreci başlatansa politik bir gelişme değil bir doğal afet oldu.
07:19Aralık 2004'te yaşanan Tsunami felaketi Açe bölgesini yerle bir etti.
07:24Felakette 200 binden fazla insanın yaşamını yitirmesi ülkede farklı bir atmosfer yarattı.
07:31Çatışma süreci 15 Ağustos 2005'te Finlandiya'nın başkenti Helsinki'deki barış görüşmelerinde varılan uzlaşmayla sona erdi.
07:40O gün Açe bölgesindeki camilerde barış için topluca dua edildi.
07:44Muhammed Susilo, 2005'teki barış anlaşmasının başarılı olmasının en büyük nedeninin Tsunami felaketinin yarattığı hava olduğunu söylüyor.
07:53Endonezya devleti müzakerelerde verdiği sözü tuttu ve Açelere özerk bir yönetime sahip olma hakkı verildi.
08:01Bu süreçte gam silah bıraktı.
08:03Silahlı mücadele yürütmüş olanların topluma uyumu için projeler geliştirildi ve Açeler kendi yöneticilerini kendileri seçmeye başladı.
08:11Gazeteci Susilo, doğal afetin belirleyici rolü nedeniyle Endonezya'daki barış görüşmeleri sürecinin diğer ülkelerdeki örneklerden farklı olduğunu söylüyor.
08:21Susilo'ya göre modelin başka ülkelerde uygulanması bu nedenle zor.
08:25Ancak çıkarılabilecek dersler açısından şu yorumu yapıyor.
08:29Dürüst olmak gerekiyor, düşmanınıza güvenmelisiniz, somut şeyler sunmalısınız, bütün bunlar için de bakışı taze, demokratik bir hükümet gerekiyor.
08:392005'te gerçekleşen barış anlaşmasında yer alan bazı maddeler ise şunlar.
08:45Ateşkes ilan edilecek.
08:46Gam silahlarını aşama aşama teslim edecek.
08:49Endonezya ordusu da bölgeden aşama aşama çekilecek ve sadece belirli sayıda güvenlik görevlisi bölgede bırakılacak.
08:56Silahların teslimi ve askerlerin geri çekilmesini Avrupa Birliği ve Güney Asya Ülkeleri Birliği ASESAN'a bağlı 200 gözlemci denetleyecek.
09:06Gamla ilgili olarak tutuklu bulunanlar siyasi hafta serbest bırakılacak.
09:10Savaş dönemindeki hak ihlallerini araştırmak üzere Hakikat ve Uzlaşma Komisyonu kurulacak.
09:16AÇE için bir insan hakları mahkemesi kurulacak.
09:18AÇE bölgesi kendi özel hükümetine sahip olacak.
09:22AÇE'ler kendi valilerini ve yerel yöneticilerini belirleyecek.
09:25Özerk bölgenin kendi adalet sistemi de olacak.
09:28Dış işleri, ulusal güvenlik, vergilendirme gibi alanlarda Endonezya devletine bağlı olunacak.
09:34Özerk bölge kendi bayrağı da dahil bölgesel sembollerini kullanabilecek.
09:39Yeni bir seçim düzenlenmesinden sonra bölgede seçimler yapılacak.
09:43Petrol de dahil olmak üzere AÇE bölgesindeki doğal zenginliklerin getirilerinin %70'i AÇE bölgesinde kalacak.
09:50Kuzey İrlanda'da yaklaşık 30 yıl süren çatışmalı süreç 1998'de imzalanan Hayırlı Cuma Anlaşması'yla sona erdi.
10:00İrlanda Kurtuluş Ordusu İRA silah bıraktı.
10:03Cumhuriyetçiler ve İngiltere yanlıları Kuzey İrlanda'yı birlikte yönetmeye başladı.
10:08Ancak tüm bunlar bir anda olmadı.
10:10Barış süreci yaklaşık 13 yıl sürdü.
10:12ABD'li Senatör George Mitchell bu süreçte kritik rol oynayan isimlerdendi.
10:18Yıllar içinde politikacının bu süreçte kullandığı bazı taktikler Mitchell ülkeleri olarak adlandırıldı.
10:25Bu ülkelerin barış müzakerelerinde tıkanıklıklarının önünü açan bir işleve sahip olduğu yorumları yapıldı.
10:32Deneyimlerini anlatan Mitchell her ülkeye uygulanabilir hazır bir barış planı olmadığını vurguladı.
10:37Her çatışma kendine özgüdür.
10:40Hepsinin koşulları farklıdır.
10:42Hepsine uyan tek bir formül yok.
10:44Hepsi kendi tarihi bağlamında kendi özgünlükleri üzerinden değerlendirilmeli.
10:49Süreçte müzakerelerin sürekliliğinin önemine vurgu yapan Mitchell,
10:54müzakerelerin en zor taraflarından birinin toplumsal tabanı ikna etmek olduğunu dile getirdi.
11:00Benim müzakerelere başlarken getirdiğim ilkelerden biri müzakereleri şiddet olayları yüzünden sonlandırmayacağız oldu.
11:09Müzakereleri her halkarda yıllarca sürdüreceğiz.
11:12Barış Anlaşması'ndan bir hafta önce Kuzey İrlanda'da yapılan kamuoyu yoklamaları,
11:18halkın önemli bir bölümünün müzakerelerin başarılı olacağına inanmadığını ortaya koymuştu.
11:23Bu çok zor bir durum. Bu yüzden politik liderliğin güçlü, cesur olması ve şüphelere rağmen müzakerelere devam etmeleri gerekir.
11:32Müzakere sürecinin uzun süreceğini de hatırlatan Mitchell,
11:36barış sağlansa bile toplum içinde güvenin oturmasının zaman alacağı uyarısını yaptı.
11:41Uzun zamandır birbiriyle savaşan ve birbirini öldüren insanları bir araya getirmek,
11:46onların bir odada oturup samimi bir şekilde birbirlerini dinlemelerini ve birbirlerini anlamalarını sağlamak çok zordur.
11:54Bir dakika içinde söylediğim bu sözlerin gerçekleşmesi yıllar aldı.
11:58Burada sabır ve itidal önemlidir.
12:01Bu çok uzun bir zaman alır.
12:03Kuzey İrlanda'daki güven sorunu kuşaklar boyu sürecek.
12:06İki toplum hala iç içe geçmiş değil.
12:09Bence bunun için kuşakların değişmesi, çatışma sürecini hiç yaşamamış kuşakların gelmesi gerekiyor.
12:15Kuzey İrlanda barış sürecinin dönüm noktaları şu başlıklar altında özetlenebilir.
12:2116. yüzyıl başlarında adaya İngiliz ve İskoç yerleşimi başladı.
12:261916'da kurulan İra, İrlanda'nın bağımsızlık mücadelesini başlattı.
12:311922'de adanın güneyinde İrlanda Cumhuriyeti kuruldu.
12:3520. yüzyılın ikinci yarısında İra ise Birleşik Bir İrlanda'ya ulaşmak amacıyla 1969'da kuruldu.
12:431972'de London Deri kentinde gösteri yapanlara ateş açılması sonucu 14 kişi yaşamını yitirdi.
12:50Tarihe kanlı pazar olarak geçen bu olay çatışma sürecini şiddetlendirdi.
12:571981'de Kuzey İrlandalı milletvekili Bobby Sand açlık grevinde yaşamını yitirdi.
13:02Cenazesine on binlerce kişi katıldı.
13:061983'de Jerry Adams milletvekili seçildi.
13:09Dönemin başbakanı John Major'ın çatışan taraflarla görüşme çağrısı üzerine İra 1994'de ateşkes ilan etti.
13:181994 bu yüzden barış sürecinin başlangıcı olarak kabul edildi.
13:221997'de Blair ve Adams başbakanlık konutunda görüştü.
13:291998'de Mübarek Cuma Anlaşması imzalandı.
13:32İra 2005'de silah bıraktı ve yaklaşık 3600 kişinin canını yitirdiği çatışma süreci resmen sona ermiş oldu.
13:412007'de Kuzey İrlanda'da Katolikler ve Protestanlar arasında bir ortak hükümet kuruldu.
14:41İzlediğiniz için teşekkür ederim.
14:41İzlediğiniz için teşekkür ederim.
