00:01One day, we need to move on.
00:08According to the alarm,
00:10one of the things that we need to do is the bell.
00:15This is the briefing that we need to dive.
00:19For some, it's just a dive.
00:21It's just a dive.
00:24But it's different.
00:26We need coordination with everyone.
00:31Pagkatapos yan, gear on na.
00:35Here at Tubataha,
00:38it's a few of the biggest lands in the Philippines.
00:45The big four of Tubataha.
00:49One, two, three, go!
01:00Unang sisid pa lang,
01:03may tinuturo na malaking anino ang divemaster na si Roy.
01:09Mapalapit sa aming grupo na parang gusto kaming salubungin.
01:19Saglit lang ito nagpakita,
01:21pero grabe ang saya ng aming team sa kanyang presensya.
01:26Grabe, pagbabang pababa pa lang namin,
01:28may dumaan ng manta.
01:35These are some of the animals that we rarely encounter underwater.
01:42Dumaan siya dun sa area namin so briefly and so smoothly.
01:47Ang manta rin na ito,
01:50isa sa big four ng Tubataha.
01:53Ang lahi nila,
01:55ang pinakamalaking uri ng pagi sa buong mundo.
01:59Halos kasing laki ito ng apat na six-footer na tao.
02:05Saglit lang ito nagpakita,
02:07pero grabe ang saya ng aming team sa kanyang presensya.
02:19Sa dagat ng Tubataha,
02:25pakiramdam kong nasa ibang dimension ako.
02:31Dito ko lang na-experience yun sa tumatahay.
02:35May mga pinuntahan kami na wall.
02:37Talagang vertical yung wall.
02:40Tapos sa gilid,
02:42may mga sifan parang nasa avatar.
02:46Iba-iba yung kulay na hindi namin usually na-experience sa ibang dive sites.
02:51Ang mga maliliit makukulay na isda,
02:56libo-libo kong lumangoy sa mga bahura.
03:00Sa kanilang paglaki,
03:04talo pa nila ang tao sa haba at bigat.
03:07Literal na dambuhalang isda.
03:10And then yung malaking grupo,
03:14merong nagtutornado.
03:16School of Jacks!
03:18Ang dami!
03:20Yung una,
03:21pag nakakita kami noon in the past,
03:23pag nakakakita kami,
03:24ito ang tuwa na kami.
03:26Dito, almost every dive site,
03:28meron kami nakikita.
03:32Kapag mas maraming isda,
03:37higit na dapat kaming mag-ingat.
03:41Dahil posibleng bumalaga sa amin,
03:45ang mga predator na pating.
03:47It might be related to spawning,
03:51and even food.
03:53Malamang yan, baka nag-aabang din sila
03:55ng pwedeng lumitaw na food dun sa formation
03:58ng mga jacks mo, tipong ganun.
04:01Hindi lahat ng mga isda sociable.
04:04Ang talakitok na ito,
04:08tila mas gustong mag-isa.
04:12Mas malaki at malapat pa siya sa mga reef shark at pawikan.
04:18Ang kanyang kulay, mas maitim kumpara sa mga puting talakitok sa paligid.
04:25May kakayahan silang magbago ng kulay tuwing nandiligaw
04:28at nag-iikot sa kanilang teritoryo para manginain.
04:33Ito yung giant revali.
04:36Solitary din at malalaki.
04:38Nangingitim yan pag medyo heightened yung kanyang senses.
04:42Pag medyo relaxed, puti.
04:45They move around in solitary position para mag-hunt.
04:52They're carnivores. They eat the smaller fishes.
04:55Ang talakitok na ito,
04:57mas malaki at malapat pa siya sa mga reef shark at pawikan.
05:04Tapos, may mga pating sa ilalim.
05:07O ano, sumasama na sa pag-iikot.
05:09Sabi ko, mamaya, mapagkamal na ako dito, makagat ako.
05:14Sa ilalim ng malawak ng Slusi,
05:17halos nasa siyamnapotlibong hektarya ang lawak ng tubata reef.
05:25Mas malaki pa ng higit isang kalahating beses
05:28kumpara sa sukat ng buong Metro Manila.
05:32Isang protektadong bahagi ng kargatan kung saan bawal ang pangisda mula pa noong 1988.
05:41Kaya ang mga buhay ilang dito,
05:45maliit man o malaki ang uri,
05:49may pagkakataong maabot ang kanilang natural na laki.
05:56Maya-maya pa,
06:00dumating na ang sikat na si Big Mama.
06:04Ang whale shark o butan ding na kasing laki ng bas.
06:11Malaki man, pero huwag matakot.
06:15Dahil katulad ng manta ray,
06:17isa ito sa tinuturing na gentle giant ang dagat.
06:22Hindi sila nanganganggat o ngumumuya.
06:27Sa halip, sinasala nito ang kanyang pagkain mula sa nadaraanan nilang Agus sa dagat.
06:36Sa malalim na parte naman ng karagatan,
06:39may pating na may malamartilyong ulo na naghahanap ng pagkain.
06:46Ang kakaibang hugis ng kanilang ulo ang tumutulong para manghuli ng isda at pagi na nakatago sa buhangin.
06:56Ang mga hammerhead shark,
06:59ang isa sa may ilap na uri ng pating.
07:08Mas mainam na pagmasdan ang mga ito mula sa ligkas na distansya.
07:15Dahil kapag naabulabog, pwede sila kumatake.
07:20Maraming salamat sa panonood ng Born to be Wild.
07:23Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,
07:27mag-subscribe na sa JMA Public Affairs YouTube channel.
07:31Guadalajara
