00:00Problema ng mga mangi-isda sa Bulacan at Malabon
00:03ang nangamatay ng mga isda at iba pang lamang dagat dahil sa init ng panahon.
00:08Lubhana rin apetado ng agrikultura dahil sa elmenyo
00:11na posibleng pang mas lumala ayon sa mga eksperto.
00:14Saksi, si Gabrielle Gonzalo.
00:20Umaalingasaw ang amoy mula sa mga nagyutangang patay na isda sa pala-isdaang ito sa Upandor, Bulacan.
00:26Hindi pa malinaw ang dahilan ng fish kill.
00:28Pero sabi ng mga mangi-isda sa kalapit lugar na Malabon,
00:32problema rin nila ang pagkamatay ng mga isda dahil sa mainit na panahon.
00:36Umiinit po yung tubig kaya yung isda na mamatay.
00:40Di pa nga nakakabangon mula sa mahinang huli noong sunod-sunod na pagulan,
00:44panibagong dagok na naman ang kinakaharap nila.
00:47Dati hindi naman po ganun eh. Pero ngayon, halos araw-araw po ako mamatay ang isda.
00:52Sa parehong buwan daw noong manakaraang taon, marami ng huling isda.
00:56Pero mas kaunti raw ngayon, pati hipon, alimasag at iba pa.
01:00Kaya umaapela na sila ng tulong.
01:02Mayin na po pang huli. Halos na wala po yung mga hayop.
01:06Dati makapal po alimasag eh. Ngayon po wala po alimasag.
01:10Pagkatapos pong manghuli yung mga manging isda o yung kanilang mga may bahay,
01:14ay tumutungo rito sa Dampalit Mega Dike.
01:17At ibinibenta po yung kanilang mga huli.
01:19Kabilang po sa mga ibinibenta, itong mga hipon, tilapia, may biya.
01:23Meron din tayo nakita rito ng talangka.
01:26Ayon sa Association of Fresh Fish Traders of the Philippines,
01:30pangunahing maapektuhan ng pag-init ng tubig
01:32ang mga itinuturing na small pelagics gaya ng galunggong at sardinas.
01:37Pero maaari rin daw maging sanhiang El Niño para maparami ang nauhuling isda.
01:42Meron hong mga pagkakataon, katulad noong 1983, yun ang pinakamalakas na El Niño.
01:47Gumandap pa huli ng mga munisipal noong taon na malakas siya,
01:51pero bigla hong bumagsak ang production niya after one year.
01:55So ibig sabihin, yun hong mga isda na maliliit,
01:58maaari hong malakas yung water column or yung thermocline,
02:02naagsiksikan siya sa mabababaw.
02:04Sa ngayon, hindi pa raw ganoon kalaki ang epekto sa mga palaisdaan.
02:08Ang Department of Social Welfare and Development o TSWD
02:12na mahagi na ng nasa 768 milyon pesos na cash at non-cash assistance
02:17sa 247,000 na pamilyang apektado ng El Niño.
02:21Sa huling tala nila ngayong buwan,
02:24280 na lugar na ang nagdeklara na ng state of calamity,
02:28pinakamarami sa Isabela at Cagayan,
02:30nakapilang sa pangunahing nagsusupply ng palais sa bansa.
02:33Nakaramihan po dyan ay mga magsasaka,
02:36mga vegetable farmers, rice farmers, corn farmers,
02:40at yung maging nasa sugar cane farmers,
02:43ay mga nag-report na po na sila ay apektadong-apektado na.
02:47Kahit per month ngayon, matindi pa rin ang damang init sa ilang lugar.
02:51Extreme danger na 54 degrees Celsius ang naitala sa General Santos City
02:56kaninang alas 2 ng hapon.
02:5843 degrees Celsius naman sa Romblon.
03:00Pabala ng mga global forecaster,
03:03posibleng maitala ngayong taon ang pinakamatinding El Niño.
03:07Noong nakarang buwan lang,
03:09umabot sa all-time high na 29.70 degrees Celsius
03:13ang sea surface temperature,
03:15ayon sa Climate Monitor ng European Union
03:17na Copernicus Climate Change Service.
03:20Ayon sa Copernicus,
03:22masyado pang maaga para masabi kung ang El Niño ngayong taon
03:25ang pinakamatinding na obserbahan sa kasaysayan.
03:28Pero kung magtutuloy-tuloy ang ganitong init
03:30ay maaaring maitala bilang pinakamainit ang taong 2026.
03:35Kung mapapalala pa ito ng human-induced climate change,
03:38posibleng mas lumala pa ito sa susunod na taon.
03:42Bahagi ng tugon ng gobyerno sa epekto ng El Niño
03:44ang pamamahagi ng mga water filtration system
03:47para masiguro ang malinis na inuming tubig.
03:49Importante po talaga ito yung maiinom ng ating mga kababayan.
03:53Gagawa din po yung sa mga barangay,
03:56yung raincatcher,
03:57at doon din lalagyan ng filtration.
04:01Libre raw ang ipamahaging filtration kit
04:03na prioridad ipamigay sa mga pinakaapektado.
04:07Sabi kasi ni Secretary Rex,
04:08unahin daw yun talagang sobrang na yung naapektuhan ng El Niño
04:12kasi hindi naman lahat ng lugar ay ganong klase yung level
04:15ng pagiging tagtuyot.
04:17Sa gitna nito, tiniyak ng Department of Trade and Industry o DTI
04:21na sapat ang supply ng mga bottled water,
04:24gayon din ang iba pang basic necessities at prime commodities
04:27kaya ng delata, gatas, kape, noodles, at sabon.
04:31We have enough supply.
04:33We are in a close pag-uusap ng mga manufacturers and retailers.
04:37No need to panic.
04:38Ako si Gabriel Gonzalez, ang inyong saksi.
