00:03Kung ang mga hayop pabalik-balik sa isla para mabuhay at magparami,
00:10may mga tao rin na buhay ang inilaan para magbigay ng pag-asa sa pinaglalaban natin na yaman.
00:19Ang gurong si Teacher Eclipse, Tubong Quezon, Palawan.
00:23Nag-apply na po ako dito, kaya lang hindi ako pinayagan ng supervisor namin dahil matanda na raw ako.
00:29Huwag na raw akong pumunta. Risk nga dito.
00:31So hindi ako natuloy.
00:32Pero nung mag-retire ako 2023, nag-apply ako dito.
00:38Kahit may polyo, hindi ito naging hadlang para ipagpatuloy ang kanyang pagtuturo.
00:43Meron kasi akong yung instinct ba na makita ako talaga ang real situation dito.
00:49Kung totoo o kung gaano ka risk ang buhay dito.
00:53Na which is kabaliktaran pala.
00:55Na ang totoo ay napakaganda ng lugar na ito.
00:59It's a paradise.
01:01Sa ngayon, ang nag-iisang paaralan sa isla, may higit 120 estudyante.
01:08Yung ibinigay niya sa akin na konting talino at saka konting lakas ng kalooban.
01:15At nagbibigay ng inspirasyon sa akin na maging huwaran nila ako kahit ako may kapansanan.
01:21Ang grupo naman ng marine biologist na si Jonathan hindi nakaligtas sa laban ng karagatan.
01:31Sinugod sila ng mga Chinese helicopter habang nagsasagwa ng pag-aaral sa Kalayan Island Group.
01:40Umiikot na nang umiikot yung military helicopter ng China.
01:43So parang inikutan kami na inikutan na walang tigil.
01:46Nakatapos kami last transect na paangat na kami.
01:50Yun din pala yung pag-aangat din ng helicopter.
01:52Na kung baga ang helicopter pala ay bumaba ng todo.
01:57Siyempre sa lakas ng ilisin ng helicopter, nagsisiliparan yung mga rubble.
02:02So yung bang tao natatamaan.
02:06Sa kabila nitong ipinagpatuloy pa rin nila ang kanilang misyon.
02:14At nang makarating sa ilalim ng dagat, hindi ang tanawin na inaasahan ni Jonathan ang kanyang nakita.
02:22So I was expecting talaga na maraming isda, malulusog yung mga corals.
02:27In fact ang nakita ko, maliliit na yung mga corals na buhay.
02:30Karamihan ng mga corals na malalaki, patay na sila, natubuan na ng lumot.
02:35Tismayadong ipinakita sa amin ni Jonathan ang kalagayan ng mga bahura.
02:41Ang malalaking corals, patay na.
02:45Natubuan ng lumot, marami ring basag.
02:54Makikita mo na itong mounts ng corals na ito, para bang yung mga natirang mga buhay na corals,
03:00ay parang napaka-tangkad nitong mga rubble na ito, parang tinambak.
03:03Kung titignan natin, so sa picture, ganyan yan, ang tataas.
03:08At ayon sa obserbasyon, posibleng may mga pagbabagong dulot na mga gawain pang tao sa lugar.
03:16Posible raw na tinambakan ito, kaya naiiba ang itsura at forma ng mga bahura.
03:22Dapat maintindihan sana ng mga Pilipino, importante talaga natin na i-monitor, aralin,
03:29gumawa ng conservation strategies para sa mga island na ito.
03:32At hindi lang sa Pilipinas, kasi itong mga ito ay connected sa buong tinatawag natin na coral triangles.
03:38Bukod sa pagbabantay sa ating teritoryo,
03:41ang sangay ng Philippine Coast Guard sinisikap na makatulong para muling maibalik ang sigla ng mga bahura.
03:48Sa amin po sa Coast Guard is meron po tayo weekly or daily coastal cleanup po.
03:54And aside that, sa ating command na unit na marine environmental,
03:59meron rin po tayong nagawang coral rehabilitation po.
04:04May dumating po dito ng mga researcher po namin.
04:07S-nurve po muna nila yung lugar kung saan pwede or possible na artificial coral po.
04:14Sa halos isang linggong pananatili ko sa isla ng pag-asa,
04:20ramdam ko ang payak na buhay ng mga Pilipino roon.
04:26Nagkakaguluman sa karagatan.
04:31Zero crime rate o payapa naman ang buong komunidad ng pag-asa ayon sa kapulisan.
04:36Meron po tayong custodial facilities po para po sa mga tao na nakakomit ng crime.
04:43So far po, very lucky po kami dito sa kalayaan.
04:48Ang mga tao po dito ay ano po sila, law-abiding citizens po talaga sila.
04:52Sumusunod po sila sa mga rules and regulation po.
04:56Pero sa loob ng runway, may mga pasaway na tila hindi nakakasunod sa batas.
05:02Ang mga galang aso.
05:04Since runway ito, delikado din diba?
05:07Yung mga bird strike.
05:09And tulad nun, may asong tumatawid.
05:12That's another hazard.
05:13And ginawa ng anakan ng mga aso itong vegetation dito.
05:20So, nakausap ko yung pinaka-island manager nila.
05:27And sabi nila, problema daw nila and they give a go signal to tranquilize the dogs and neuter them.
05:35Para mapigilan ang pagdami ng mga aso sa isla, nagbigay ako ng libring kapon.
05:44Let's go guys!
05:55Let's go guys!
06:15Madepensahan man natin ang mga bahura, isda, tao at buhay ilang sa isla ng pag-asa.
06:22Hindi ito sapat para masabing ligtas ang isla sa pananakop ng ibang bansa.
06:29Ano nga ba ang posisyon ng Pilipinas sa ganitong pagbabago sa ating karagatan?
06:35Eksklusibo kung nakapanayam ang Secretary of Defense na si Gilberto Teodoro Jr.
06:41tungkol sa paninindigan ng Pilipinas sa West Philippine Sea.
06:45Secretary, madalas natin yung pag-usapan ang tungkol sa soberenya natin sa West Philippine Sea.
06:53Paano naman po yung ating environmental crisis?
07:01Kailangan natin ng effective occupation kaagad sa ating EEZ at saka extended continental shelf.
07:08Kaya dun sa ating arbitral award, sa artificial reclamations na ginagawa ng China in the indiscriminate,
07:15na inimilitarize nila.
07:16Ang reef or shoal, tatawagin mo na nilang isla yan,
07:21tapos i-occupy nila, tapos sesementohin na yan,
07:26tapos tatambakan nila ng coral din na hindi natin alam kung saan galing.
07:33Binangigit din niya ang mga issue may kaugnayan sa artificial reclamation
07:39at sa epekto nito sa marine environment.
07:42Kaya nakita ng arbitral tribunal
07:45violation ng International Convention on the Protection of Corals, Marine Environment, and Wildlife.
07:51Kailangan natin ng pagkukumpulan nito
07:54para sa ganon sustained ang ating enforcement sa buong West Philippine Sea.
07:59Para sa pamahalaan, magkakaugnay ang pagprotekta sa teritoryo at pagprotekta sa kalikasan.
08:07The whole broad spectrum yung ating kakayahan na maprotektahan lahat ng marine environment natin
08:13kasi laki nga. Malaki pa sa lupa yan. Doble o triple
08:16or even 10 times more than our land area or even more.
08:20Hindi ito mangyayari.
08:22Hindi natin talaga mag-desisyon na talakasin ang depensa natin.
08:26Maraming salamat sa panunood ng Born to be Wild.
08:30Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan,
08:34mag-subscribe na sa JMA Public Affairs YouTube channel.
