00:00Sa 7,641 na isla na mayroon ang Pilipinas,
00:05hindi lahat madaling mapupuntahan.
00:12Ang ilan, kinakailangan pang bumuo ng pamayanan
00:17para doon ipadala at panirahan ang mga Pilipino.
00:23Bukod sa puwersa ng sandatang lakas,
00:26ang presensya ng mga Pilipino bilang mga residente sa mga islang pinag-aagawan
00:32ay bahagi ng ating pag-aangkin at pagpapanatili ng presensya sa mga lugar na ito.
00:42At sa Kalayan Island Group,
00:44may isang islang tinawag na pag-asa.
00:49Taong 1947, nang matuklasan ng Pilipinong negosyante na si Thomas Cloma
00:55ang mga isla.
00:57Pero noong 1978 lang,
00:59itinatag dito ang munisipalidad ng kalayaan sa ilalim ng probinsya ng Palawan.
01:11Sa pag-asa island,
01:13ang dagat ang isa sa pangunahing pinagkukunan ng kabuhayan.
01:21Ang mangisdang si Mang Larry,
01:23labing pitong taon nang naniniraan sa isla ng pag-asa.
01:29Kagubatan pa po yung isla.
01:30Balik kami mga sibilyan na nandito ay nasa 16 lang
01:32for construction.
01:34Noong una kasi pagdating ko dito,
01:35grabinlongkot eh, walang signal.
01:37Wala lahat.
01:38Yung wala na kaming trabaho,
01:39puro na pangisda yung trabaho ko dito.
01:42Balik ako nag-asupply ng isda dyan sa mga military.
01:45Ayon ang pinagkakakitaan ko.
01:47Dinala siya rito ng pamalaan noong 2009
01:51mula Rojas Palawan para magtrabaho bilang construction worker.
01:57Noon kasi sa ganap sa isda eh,
01:59walang problema.
02:00May income kahit mapano sa pagdadaing,
02:02pati sa riwa.
02:03Lamang doon kasi sa magtrabaho sa construction
02:05kasi yung construction,
02:07150 lang yung araw namin yun.
02:08Pero libre bigas.
02:10Ang problema,
02:11pag nagkaubusan ng bigas,
02:12kumakain kami ng papaya.
02:13Pag kanas-kanas,
02:14hindi kami mapadala ng bigas.
02:16Yung runway,
02:17hindi pa yan simentado.
02:18Kumpag-grass.
02:19Yung damo.
02:20Oo damuhan.
02:21Yan ang islander na sa damuhan.
02:23Pag nagulan, madulas.
02:25Ang ginagawa minsan,
02:26pag gumanda yung panahon,
02:28pagka-paradrap ang tawag doon,
02:30nilalaglang lang dito sa amin yung bigas.
02:32Sa ngayon,
02:33nasa mahigit apat na raan
02:35ang marsidente sa pag-asa island.
02:40Hanggang sa parami na parami na lang tao,
02:42sabi ko ano kaya ako magpayo,
02:43magtagal ako dito.
02:44Hanggang sa akin,
02:46nawili na rin ako,
02:47hindi na rin ako nagalis dito.
02:50Pero kasabay ng pagdami ng mga tao,
02:53may isa rin bagay na napansin si Mang Larry.
02:56Ang dating masaganang huli sa dagat,
02:59unti-unti na raw nagbago.
03:01Yung madadaanan mo,
03:03puro puti yung mga bato.
03:04Tinatamaan siguro ng cyanide yun.
03:06Balay 2013-2014,
03:09nagamat-amat na yung mga barko ng mga Chinese dyan.
03:12Chinese kasi,
03:13wala kami nakikitang nagapangisda sa Bahoray.
03:15Yung sa kanila, yung mga super light.
03:19Vietnam, yung matinding kompetensya sa pangingisda.
03:23Yung pamamaraan kasi ng mga Vietnamese ay lamang na lamang kasi sa atin.
03:28Sa kanila, cyanide sa cadinamita,
03:30eh sa atin naman, bawal yung cyanide sa cadinamita.
03:33Sinamahan kong mangisda ang grupo ni Larry.
03:42Bestop! Bestop! Bestop!
03:43Bestop!
03:44Bestop!
03:52Hindi ka mabibigol talaga dito?
04:06Bestop!
04:09Bestop!
04:09Bestop!
04:09Woohoo!
04:10Woohoo!
04:14Look o!
04:15Nakadala akong huli si Kuya Larry.
04:17Umagang-umaga.
04:18It pays to be early.
04:20And look at that.
04:21Pag lumalabas na yung dila nila ng ganyan,
04:24ibig sabihin,
04:25napakalalim yan.
04:26Tapos biglang inangat.
04:27So, nagkakaroon sila ng
04:30parang
04:31vents.
04:33Ilang oras kami sa laot.
04:35Ang aking mga kasama,
04:37sunod-sunod ang huling isda.
04:46Pero ako,
04:47naging matumal ang huli.
05:02Papalagay ulit tayo ng pain.
05:04Ay!
05:04Oo, nakahuli!
05:06Woohoo!
05:07Ang late lang!
05:15Sa military runway kung saan lumalapag
05:18ang mga sasakyang panghimpapawid
05:20ng mga militar.
05:24Kinagabihan,
05:26isang pawika naman
05:28ang sumampas sa dalampasigan.
05:3237 ang length,
05:34tapos 33 ang width.
05:37This is a big size.
05:39Sea turtle.
05:40Ang laki niya.
05:41Ang laki niya.
05:51Kasama ang Philippine Navy,
05:53sinigurado namin na hindi ito
05:55maabala sa kanyang pangiklog.
05:57Meron kami tinatawag na
05:58sea turtle conservation training
06:00na kinakandak sa amin ng DNR.
06:03Lahat po ng mga halos na mga sundalo
06:04na na-assign sa mga ibat-ibang isla
06:06ay may at least little knowledge
06:08na kung paano pangalagaan yung pawikan
06:11kung merong silang makasalamuhan
06:13na mga sea turtles.
06:17Makalipas ang mahigit isang oras,
06:21kinabunan niya ito
06:22ng buhangin.
06:27Paraan ito ng pawikan
06:29para mapanatili ng tama
06:31ang temperatura
06:32at malayo sa predator
06:34ang mga iklog.
06:36Ang ganitong paraan,
06:38may pag-aasang mapisa
06:40at mabuhay
06:41ang mga itlog
06:41at muling makarating sa dagat
06:44ang kanyang mga anak.
06:45Usually,
06:46yung mga sea turtles na ito
06:47ang nangitlog ito
06:48during madaling araw
06:51kung makita mo
06:52kung gaano kahirap niyang
06:53binabaybay
06:54pabalik ng dagat.
07:01Bago tuluyang bumalik
07:03sa dagat ang pawikan,
07:04tinanggalan ko ito
07:05ng mga barnacles
07:06o marilit na organismong
07:09kumakapit
07:09sa kanyang shell
07:11o carapace.
07:14Kapag kasi kumapal
07:16at dumami ito,
07:17maaaring mahirapan
07:18sa paglangoy
07:19ang pawikan
07:20at magkaroon
07:21ng infeksyon
07:22sa katawan.
07:26Kinabukasan,
07:27lahat tayo
07:28kailang magtulong-tulong.
07:29Ginamit ko na rin
07:31ang pagkakataon na ito
07:32para
07:33maibahagi sa mga residente
07:35at mga sundalo
07:36kung paano
07:37higit na
07:39mapangalagaan
07:39ang yaman
07:40ng kanilang isla.
07:42Nakita niyo yung tabak nito,
07:44kulay green,
07:45kaya doon niya
07:45nakuha yung pangalan niya.
07:48They're found
07:49all over the world.
07:51So,
07:51pinaka-common siya, no?
07:53Dalawang linggong matapos
07:55makapangitlog ang pawikan,
07:57may panibagong ulat
07:58mula sa Philippine Navy.
08:00May isang pawikan
08:01na naipit sa pampang.
08:04Agad nilang itong iniligtas
08:06at ibinalik sa karagatan.
08:12In terms sa service,
08:14ang gusto ko lang
08:15maaalala ng mga tao dito
08:17is hindi lang
08:17pumasok sa mindset nila
08:19na nandito kami
08:19para
08:20para
08:21protektahan yung isla,
08:23para protektahan yung
08:23soberenya natin.
08:25Nandito rin kami,
08:25katuwang nila kami
08:26na magprotekta sa environment.
08:28Maraming salamat sa panunood
08:30ng Born to be Wild.
08:31Para sa iba pang kwento
08:33tungkol sa ating kalikasan,
08:35mag-subscribe na
08:36sa JMA Public Affairs YouTube channel.
