00:02It's not a spot where you deliver the parcel.
00:05If you don't know, it's not a place where it is.
00:08It's a thousand thousand people.
00:15At the same place,
00:17at the same place,
00:19it's a lot of panicking.
00:23At the same place,
00:26it's a whole municipality of Miyagawa.
00:31At kayaan mo ba mabuhay kung paniki ang kapitbahay?
00:48Sa plaza ng bayo ng Miyagawa,
00:50sa Iloilo,
00:52tila mga palamuti sa mga puno ang nakasabit ng mga paniki.
01:01Guru, nandito tayo sa gitna ng pinaka city nila.
01:06Pero dito lang mismo, sa gitna nito,
01:09yung mga puno,
01:10makikita mo naninirahan yung mga flying foxes
01:13na andito lang sila.
01:16Ito yung mga tao nagdadaanan.
01:17May mga tricycle,
01:18mga kabahayan na andito lang.
01:23Dalawang species na mga kabilaw o flying foxes ang nakikita rito.
01:29Nariyan ang malalapad na large flying foxes
01:33at ang mas maliliit na island flying foxes.
01:37Halos magkamuka din sila.
01:39So pareho sila na parang dark
01:42or halos black yung katawan
01:44tapos merong mga brown or golden brown dun sa may leeg nila.
01:52So naturally, makikita natin yung mga paniki na nakasabit dito sa mga puno.
01:57Sa iba't ibang klase ng puno dito mismo sa lugar na ito.
02:01Pero dahil nga nandito sila sa parang urban area,
02:05minsan,
02:06pag napapasabit sila sa mga kable ng kuryente,
02:08kagaya nito,
02:09ayan,
02:10nakukuryente sila,
02:11namamatay.
02:12Kagaya na lang na isang ito,
02:13ayan o.
02:16Nocturnal o masaktibo ang mga paniki sa gabi.
02:21Kaya oras ng pahinga ang liwanag sa kanila.
02:29Ang ilan mukhang early riser.
02:36Naaabutan namin ang dalawang kabilaw na tila hindi magkasundo.
02:45Ito ang isang paniki.
02:46Pilit na inilalapit ang mukha sa isa pang paniki.
02:57Pero hindi pala makaaway ang dalawang ito.
03:01Ito raw ang kanilang paglalabing-labing.
03:07So nag-a-attempt yung male na lumapit dun sa female.
03:11Tapos yun,
03:12nilalapitan niya rin yung sex organ ng female.
03:15Yung mga studies sa ibang bansa indicate na polygynous sila.
03:19So isang male na dominant na maraming female partners sa isang roost.
03:24Pilaksaglit pa!
03:53Pilaksaglit pa!
03:55Sa paglalim ng gabi,
03:57handa na sila sa paghahanap ng makakain.
04:04Siguranang maninibago ang dayo kapag nasaksihan ang ganitong tagpong.
04:12Kaanaman sila kagandang pagmasdan ang mga paniki.
04:22Bago pa man tuluyang dumilim, sinakop na ng mga kabiyaw ang himpapawid.
04:31Sa bayan ng Miyag-ao sa Iloilo, ang kanilang pakay,
04:36maghanap ng makakain sa kalapit na mga gubat dito.
04:48Pinaumagahan, binalikan namin ang mga puno malapit sa plaza
04:52para abangan ang pagbabalik ng mga kabilaw.
04:58Hindi pa man pumuputok ang araw,
05:00maririnig na ang paisa-isa nilang pagbabalik
05:03na parang alarm clock na ng mga residente.
05:10Alas 5 na ng umaga,
05:12ganitong oras natin napansin na yung mga bats
05:16from all the other areas around us,
05:19nagbabalikan na dito sa mga puno.
05:21Ito yung puno na pinuntahan natin kahapon.
05:23Ang lakas ng tunog ng itong mga paniki.
05:26Habang mas lumiliwanag ang kalangitan,
05:29kumakaripas na ang mga paniki na makabalik sa mga puno.
05:35Ilan lang ito sa 100 plus trees
05:39na pinagdadapuan ng mga paniki natin dito sa bayan na ito.
05:45Kung ang bawat umaga ay pahinga para sa mga kabilaw,
05:49oras naman ito ng paghahanap buhay ng mga tako.
05:53Sa aming pag-ikot,
05:55nasaksihan namin kung paano naging partina ng buhay
05:58ng mga residente ang mga kabilaw.
06:03Nakakatawa itong lugar na ito
06:04kasi kahit na
06:06they live among the
06:08the flying foxes dito,
06:11ito yung mga bahay nila,
06:13dito sila nito congregate.
06:15Ito yung community nila,
06:17kasama nila yung mga bats,
06:18they don't seem to mind it.
06:20Isa sa residenteng nakatera rito, si Rai.
06:23Yung parang taay nila,
06:25pag magsampay ka,
06:26maduli yung sa damiki.
06:27Itong ngayon,
06:28makakasampay dito.
06:29So, paano yan?
06:31Nabubuhay kayo dito kasama ng mga bat,
06:33paano yung pang araw-araw nyo nabuhay?
06:35Nahuhulog sila,
06:36namamatay sa bubong baho.
06:38Pero hindi nyo naman sila naisip na itaboy?
06:41Hindi po.
06:41Bakit?
06:42Eh, kahit nga yung mga dahon,
06:44ipausok mo,
06:45di sila umalik, bumabalik pa rin.
06:47Palagi ako nandun sa tangkal ng baboy.
06:50Iniiputan ako,
06:51siyempre iniihian.
06:53Eh, lalo na pag nakabihis ako.
06:56Ang mga paniki,
06:57kilalang carrier,
06:58o tagabit-bit
06:59ng iba't ibang potensyal na sakit.
07:01Lagi silang lumilipad,
07:02so very active sila
07:03kapag lumalabas sila sa gabi.
07:04That makes them,
07:05yung temperature nila sa katawan-la
07:07is unusually mas mataas than humans.
07:09Yung immune system kasi nila ay
07:12nag-develop such that
07:13they are more tolerant
07:15of mga viruses and bacteria
07:17sa katawan nila.
07:18So, ibig sabihin nun,
07:19kahit na matataas yung loads
07:21ng mga viruses and bacteria
07:22sa katawan nila,
07:23hindi sila nagma-manifest
07:25ng mga sakit.
07:27Kung tila may natural shield
07:29ang mga paniki sa mga sakit,
07:31paano sila nakaka-apekto
07:32sa mga tao?
07:33Nag-i-invade na tayong mga tao.
07:36Pumapasok na tayo dun
07:37sa mga natural habitats nito,
07:39yung mga hayop na to.
07:40So, mas lumalaki yung mga risk
07:43ng transfer ng mga sakit
07:46dahil dumadami ng dumadami
07:48yung mga human-wildlife interactions.
07:50Hininga namin ang pahayag
07:52ang munisipyo ng Miyagaw
07:53kaugnay sa mga paniki
07:55sa kanilang lugar.
07:56Sinabi nilang kaisa sila
07:58sa pagprotekta
07:59sa mga paniki rito
08:00at wala silang planong
08:02itaboy ang mga ito.
08:03Wala pa man daw silang
08:04natatanggap ng mga reklamo
08:05mula sa mga residente
08:07maging sa epekto nito
08:08sa kanilang kalusugan.
08:10Naniniwala raw silang
08:12kayang mamuhay ng payapa
08:13ang mga paniki
08:14at mga tao
08:15sa kanilang bayan.
08:16Para mabantayan ang populasyon
08:18ng mga kapilaw
08:20nagsasagawa ang
08:20Sulu Garden Foundation
08:22ng mano-manong
08:23pagbibilang ng mga paniki.
08:24Ano na yung mga results
08:25sa mga studies
08:26na ginagawa nyo?
08:27So as of yung last kasi
08:28namin na count
08:29is June 2026.
08:31So yung last namin na count
08:32is around 7,800 plus
08:34na bats
08:35in 120 plus na trees.
08:38Pinakamarami
08:38in terms of
08:39the number of trees
08:40is mahogany.
08:41And in terms naman
08:42sa number of bats
08:45in just one tree
08:46is yung mga rain tree
08:47o yung acacia.
08:48Kailangan pa raw
08:49ng patuloy
08:50na pag-aaral
08:50para malaman
08:51kung bakit ito
08:52ang natitubuhang
08:53mga puno
08:54ng mga kabilaw.
09:00Ang grupo
09:01nagsasagawa rin
09:02ng acoustic monitoring
09:04o ang paggamit
09:05ng audio recorder
09:05para mapag-aralan
09:07ang behavioral patterns
09:08ng mga kabilaw.
09:10Ganito ang tunog
09:11ng mga paniki
09:12kapag sila'y paalis
09:13ng mga puno.
09:18Ganito naman
09:19ang recording
09:20ng audio
09:21kapag sila'y bumabalik.
09:29Mapapansin na
09:30mas matinis
09:31ang tunog
09:32ng mga paniki
09:33sa gabi.
09:38It's like
09:39may events dito
09:40since very
09:41a populous area
09:42po yung barangay
09:43na ito.
09:44So, minsan po
09:45like around mga midnight
09:46meron nagka-karyoke
09:47or
09:48music talaga
09:49na malaki yung speakers.
09:51So, minsan
09:51makikita namin dito
09:53na nag-spike
09:53yung activity ng bats.
09:56Maganda talaga
09:56na alam ng mga tao
09:58kung ano exactly
09:59yung mga bats,
10:01ano yung importance nila
10:02kasi yun niya
10:04yung sinasabi namin
10:05na parang
10:05you cannot protect
10:06what you do not know.
10:08Para naman sa eksperto,
10:10respeto ang dapat ipakita
10:11mapatao man
10:12o sa buhay ilang.
10:14Tandaan lang natin
10:15na kaya namang
10:15mag-co-exist ng wildlife
10:17at ng mga tao.
10:18Para lang siyang
10:18yung idea na
10:19i-respect mo
10:20yung mga neighbors mo.
10:21Hindi lang tao
10:22o yung mga neighbors natin.
10:23Pati yung mga hayop at halaman
10:25na nasa paligid natin
10:26ay neighbors natin.
10:27Kasi nga alam natin
10:28na may potential
10:29for disease transmission.
10:31Kapag nagkaroon ng
10:32ganon klaseng interactions
10:33meron namang mga experts,
10:35may mga veterinarians,
10:37may DNR
10:38na pwedeng lapitan
10:38para magtanong
10:39kung ano yung kailangan gawin.
10:41Aminin natin,
10:43iba ang kailangan
10:43takikisama.
10:45Lalo na siguro
10:46kung
10:46libu-libong paniki
10:48ang kapitbahay mo.
10:49Ang realidad na iyan
10:51ng mga residente
10:52sa bayan ng Miyagaw,
10:53magandang pagkakataon
10:54para mas maunawaan
10:56ng respeto
10:57at espasyo
10:58ng bawat nilalang
10:59sa mundo.
11:01Maraming salamat
11:02sa panunood ng
11:03Born to be Wild.
11:04Para sa iba pang kwento
11:05tungkol sa ating kalikasan,
11:08mag-subscribe na
11:09sa JMA Public Affairs
11:11YouTube Channel.
