- 2 hours ago
- #reportersnotebook
Aired (October 31, 2026): #ReportersNotebook: “No Space For The Dead”
Noong 2021, sinimulan ang demolisyon sa ilang bahagi ng Tugatog Cemetery para sa planong rehabilitasyon nito. Pero makalipas ang halos limang taon, may mga naiwang pamilya pa ring walang kasiguruhan kung nailipat ba nang maayos ang kanilang mga yumaong kaanak.
Sa pagsapit ng Undas, muling nabubuksan ang tanong: nasaan na ang mga labi ng mga yumao, at sino ang mananagot upang mabigyan sila ng marangal na huling hantungan?
Ang buong detalye, alamin sa video. #ReportersNotebook
Noong 2021, sinimulan ang demolisyon sa ilang bahagi ng Tugatog Cemetery para sa planong rehabilitasyon nito. Pero makalipas ang halos limang taon, may mga naiwang pamilya pa ring walang kasiguruhan kung nailipat ba nang maayos ang kanilang mga yumaong kaanak.
Sa pagsapit ng Undas, muling nabubuksan ang tanong: nasaan na ang mga labi ng mga yumao, at sino ang mananagot upang mabigyan sila ng marangal na huling hantungan?
Ang buong detalye, alamin sa video. #ReportersNotebook
Category
🎈
FunTranscript
00:00Music
00:11Paano ko ang yumao na dapat sanay nanahimik na sa kanilang huling hantungan?
00:17Bigla nalang ginambala at giniba ang kanilang mga nicho.
00:21Anong ginawa nyo sa mga mahal namin sa buhay na napakadalang panahon na nanahimik dyan
00:27tapos bigla nyo nalang ginanyan.
00:31Ayon sa mga nakausap naming residente, halos limang taon na nakalilipas
00:36mula ng gibain ang ilang nicho sa Tugatog Cemetery sa Malabon City
00:40para sa gagawing daw na rehabilitasyon.
00:44Pero hanggang ngayon, wala pa rin daw silang makuhang sagot
00:48kung ano ang nangyari sa mga labi ng kanilang kaanak.
00:53Iba ang pakiramdam.
00:55Napakasakit every year.
00:56Naiiyak ako. Hindi ako naiiyak dahil nung maarte.
01:02Naiiyak ako dahil binaboy nila yung mga namatay sa buhay.
01:07Parang hindi sila namatayan.
01:09Parang wala silang patay na pinupuntahan.
01:13Yung time na yun lang yung araw na pupuntaan mo silang lahat.
01:18Dahil nadalawin mo lahat sila sama-sama doon.
01:21Ngayon, saan mo'y nahahanap?
01:24Saan ang mga buto? Saan yung nilagay?
01:27Kasi maraming pamilya ang nakabiti na
01:29nagtatanong ano ginawa nyo sa mga buto ng patay namin.
01:33Ano ang ginagawa ng pamahalaan
01:36para mabigyan ng maayos at disenting bibingan ang mga pumanaw?
01:53Isang linggo bago mag-undas, sinamantala na ni Dina ang maagang pagdalaw sa Tugatog Cemetery.
02:00Dito nakalibing ang apat niyang kaanak.
02:02Pero imbis na mga nicho ang pupuntahan ni Dina
02:05sa mga pader na may nakaukit na mga pangalan siya dumiretsyo.
02:09Tatay ko yan. Tapos.
02:19Ito, pipag kuya. Asapan ng kuya ko.
02:22Taong 2021, nang sinabihan sila ng pamunuan ng simenteryo
02:27na kasama ang labi ng kanyang mga kaanak sa mga agigibaing nicho.
02:31May nabibigay sila ng paper na yun daw simenteryo i-re-renovate, pagagandahin.
02:38E di parang sa'yo, ano?
02:40Maganda.
02:40Maganda.
02:41Kasi i-re-renovate, di ba?
02:43Magagandahin.
02:44Magagandahin.
02:44E di ginawa namin, mano kami, nagpirma kami na
02:48it's either columbarium or oswari.
02:51Ang ginawa ko, oswari ako, darwin nicho kami.
02:55Ayoko nang hikikremate yung patay ko.
02:57Pero bago yun, sabi sa amin, ibigay namin ang contact number,
03:01tatawagan isa-isa ang family once na huhukayin o titibagin na yung nicho nyo.
03:08Pero laking gulat na lang daw ni Dina na ang matatang wala na ang mga nicho ng kanyang mga bahal
03:13sa buhay.
03:14Giniba na pala ang mga ito.
03:16Nung 2024 na nakapasok ako, hinahanap ko yung sa amin.
03:22Sasabi sa, ayun na, naka-encode naman yan eh.
03:25Sabi nga, hiningi sa akin yung niche number, mga ano, block.
03:28Hindi pinakita ko ngayon.
03:30Sabi, ano nandito?
03:31Sabi ko na saan?
03:33Dito na raw itinuro sa kanya ang columbarium,
03:36kung saan inilagay ang ibang mga hinukay na labi,
03:39batapos i-cremate.
03:40Pwede ka akong panikin.
03:42Sabi nila, ay hindi po pwede kasi walang hagdan.
03:46Sabi ko, may second floor, walang hagdan.
03:48Paano makakapanik doon sa taas?
03:49Tsaka hindi pa po pwedeng panikin.
03:52Baka daw bumagsak.
03:53Kung baga, ilan pala yung napunta sa columbarium.
03:56Yung sa amin, wala pa.
03:57Pero sinasabi nila sa taas.
03:59Ang problema,
04:00ang columbarium na inaasahan sana nila ni Dina
04:03para paglipatan ng mga buto,
04:05hindi pa rin tapos.
04:07Yan yung columbarium.
04:08Tignan mo ilan lang nakalagay.
04:10Sa taas, hindi ka pa pwede pumunta.
04:12Kasi yan yung sinasabi nyo walang hagdan.
04:14Hindi natapos, kalahati lang.
04:16Nakita naman natin kanina,
04:18may ginagawa.
04:19Maski mapaano.
04:20Pero,
04:22ano bang tingin nyo doon?
04:24Napakabagal.
04:25Iisipin mo naman yung apat na taon na,
04:27magliliman taon na yun.
04:29Kung talagang inano yun,
04:31talagang pinondohan ng husto yun,
04:33eh tapos na yun.
04:34Hindi abutin ng dalawang taon yun.
04:37Pero ang mas ikinasama ng loob ni Dina,
04:40hanggang ngayon,
04:42hindi pa rin nila alam
04:43kung nasaan ang mga buto
04:44ng kanyang mga yumaong pamilya.
04:46Anong ginawa nyo sa mga mahal namin sa buhay na,
04:50napakadalang panahon na nananahimik dyan,
04:52tapos bigla nyo nilang iginan yan.
04:55Bakit kailangan madamay
04:57yung mga nananahimik na patay?
05:00Masakit yun para sa inyo ito?
05:01Siyempre.
05:02Kasi yung binaboy nilang simenteryo
05:05o nicho ng tatay ko,
05:06dating polis Manila yan.
05:09Manila Spines yan.
05:11Tapos ginanundang nila,
05:12kapatid ko, tatay ko,
05:14lolo ko,
05:16mga nakalibing doon.
05:18Hindi na namin nakita.
05:19Siguro talagang mga wala na lang
05:21mga puso yung mga iyan.
05:23Hindi nila nararamdaman yung nararamdaman
05:25ng mga tao.
05:27Gaya ni Dina,
05:28sa Tugatog Cemetery rin
05:30nakalibing ang mga kaanak ni Edna.
05:32Hindi niya tunay na pangalan.
05:34Dito nakalibing
05:35ang lima niyang kaanak.
05:38Kabilang na ang kanyang ina
05:39na namatay noong 1982.
05:41At nakatatad ng kapatid
05:43na namatay naman noong 2020
05:45matapos atakihin sa puso.
05:48Asan po ba yung kamag-anak nyo?
05:50Pero imbis na nicho
05:52ang pupuntahan ni Edna
05:53sa mga pader na may
05:55nakaukit na mga pangalan
05:57sa dumiretso.
05:58Ito po dito.
06:00Ata.
06:02Ito po.
06:05Irino Espiritu,
06:06ang lolo ko.
06:07Opo.
06:08Ang tita ko,
06:10Espiritu.
06:10Ang tito ko,
06:12Espiritu.
06:13Alin po ang mali?
06:15Ang opo.
06:16Dapat you.
06:17Lahat you.
06:19Kaya nakadagdag galit din sa amin
06:21or nakabigat sa damdamin.
06:24Ang Espiritu naging Espiritu.
06:27Kaya nga,
06:28sa pangalan man lang,
06:29ino,
06:29sana natama man lang.
06:31Yan po,
06:31silang tatlo.
06:33Hanapin ko naman po yung
06:34mama ko at saka yung ate ko.
06:36Ano naman po,
06:37apelido?
06:38Tan.
06:38Tan.
06:39Opo.
06:41Tan.
06:44Tan.
06:45Ito ang mga tan na po.
06:46Ito po.
06:48Ayan po,
06:49ate ko,
06:49Teresita Tang,
06:51at saka yung Elisa.
06:53Elisa.
06:54Ayun,
06:54ayun po.
06:55Ayan,
06:55Elisa Ethan.
06:56Yan po ang inyong
06:58mother.
06:58Mother.
06:59Ito pong si
07:00Teresita po,
07:01kapatid ko.
07:02Teresita,
07:03kapatid mo.
07:03Na namatay ng
07:04January 2020.
07:08Taong 2021,
07:10nang simulan ang debulisyon
07:12sa ilang bahagi
07:12ng Tugatog Cemetery.
07:14Isa ito sa mga proyekto
07:16ng lokal na pamahalaan
07:17sa ilalim ng dating alkalde.
07:20Layo din ang rehabilitasyon
07:21na palawakin
07:22ang kapasidad
07:23ng sementeryo.
07:24Anigdalibo lang daw kasi
07:25ang kapasidad
07:26ng Tugatog Cemetery.
07:28Pero taong 2020 pa lang,
07:30umabot na ng mahigit
07:31siyam na libo
07:32ang mga nakalibing
07:34sa sementeryo.
07:35Sa bagong ayos
07:36sa sementeryo,
07:37target na magkaroon
07:38ng mahigit
07:39labing walong libong
07:41nicho.
07:41Sa ating comprehensive development
07:43ng ating mayor noon
07:46ay nakapaluog
07:48sa comprehensive development plan
07:49ng 2019 to 2025
07:52nakasali po
07:53sa ang pag-develop
07:55ng public cemetery
07:57para magkaroon po
07:58ng affordable
07:59at maging maayos,
08:01mabigyan ng dignidad
08:02ang mga remains po
08:04na nandyan.
08:05Geographically
08:06located din po
08:08ang public cemetery
08:10na flood-prone area.
08:13So para ma-address po talaga
08:14itong problema ito
08:15ay magkaroon ng development.
08:17Sa plano po talaga
08:18ay mahigit 18,000
08:22na sana yung
08:23kayang i-accommodate
08:24ng public cemetery
08:26under dun sa plano
08:28ng administration
08:31ng City of Malabon.
08:35Pero daing ni Edna
08:36ang kanyang kapatid
08:38na isang taon palang
08:39mula ng mailibing
08:40kasama sa mga hinukay
08:42para bigyang daan
08:43ang rehabilitasyon
08:44noong 2021.
08:46So 2021
08:49All Saints Day
08:50di punta kami
08:51ang nicho
08:52nakita namin
08:53may mga
08:54tandanan ng pintura
08:56na bilog
08:57i-upgrade
09:00o pagagandahin
09:02daw ang simenteryo
09:03na posibleng
09:04mag-iba
09:05pagagandahin daw
09:06i-freezer
09:07ibabalik
09:08ngayon kung gusto
09:09naman daw
09:11kunin na lang
09:11hukayin na lang
09:14at ililipat
09:15sa iba.
09:15Dasan na po pala
09:16yung mga buto
09:17ng mga mahal nyo
09:18sa buhay?
09:19Ay sabi po nila
09:21nasa
09:22storage.
09:23Mm-hmm.
09:24And
09:24siguro
09:25masama man tingnan
09:26doon sa storage
09:27ang inaano ko
09:29ay
09:29bakit ang tagal?
09:32Kuha ang mga larawang
09:33ito isang taon
09:34bago tuluyang
09:35gibain ang nicho
09:36ng kaanak
09:37ni Edna.
09:39Baayos
09:39at sama-samang
09:40nakabibisita
09:42ang kanilang
09:42pamilya
09:43sa mga yumao
09:44nilang mahal
09:44sa buhay.
09:46Ngayon wala na.
09:47Magsindi man ako
09:48ng kandila dyan.
09:49Baka pagtalikod ko
09:50patay na rin
09:51yung kandila.
09:52Walang forma.
09:53Hindi tulad nung
09:54madalagyan mo
09:54ng sarili nilang
09:55bulak-ulak.
09:56Totoo.
09:58Magpapagawa ka
09:58ng buhay.
09:59Lagyan mo
10:00sa ibabaw
10:00ng nicho.
10:02Kaya nga.
10:02Ngayon wala eh.
10:03Kasi kahit
10:04puntahan mo ngayon to,
10:06hindi na tulad
10:07ng dati eh.
10:08Wala na talaga.
10:10Kaya ngayon,
10:12nagchitsiga sila
10:13sa mga pader.
10:20BILANG NAMATAYAN PO
10:22BILANG NAMATAYAN PO
10:23Anong
10:23anong pakiramdam nyo yun?
10:25Mga
10:26mga mahal nyo sa buhay
10:27parang sa
10:28pader na lang.
10:30Eh masakit po.
10:31Masakit.
10:31Kasi
10:32ano yan eh.
10:33Isa sa panatayan
10:34every year eh.
10:35Totoo.
10:35Sa totoo po
10:36ang lahat ng tao
10:38ito yung undas.
10:39Opo.
10:40Ngayon makikita nyo
10:41diba mga
10:42naghahanda
10:43bibili ng tiket
10:44papuntang probinsya
10:45dahil mag-uundas sila
10:46sa mga namatayan nila.
10:47Opo.
10:48Kami eto,
10:49abot kamay lang namin,
10:50isang sakay lang,
10:52wala kaming makuntahan.
10:54Wala kaming makita.
10:55Iba yung pakiramdam mo?
10:57Iba ang pakiramdam ko.
10:59Napakasakit.
11:00Every year.
11:01Every time
11:02pinag-uusapan ng undas,
11:04every time
11:04makikita mo yung
11:05ganitong sitwasyon.
11:07Opo.
11:08Naiiyak ako.
11:10Hindi ako naiiyak
11:11dahil
11:12nung maarte.
11:14Hmm.
11:14Naiiyak ako dahil
11:16binaboy nila
11:17yung mga namatay
11:18sa buhay.
11:19Parang hindi sila
11:20namatayan.
11:21Parang wala silang
11:22patayin na
11:23pinupuntahan.
11:27Alam ko na
11:28itindihan nila.
11:29Pero yung sister ko
11:30na
11:32bago lang namatay,
11:35kung alam ko lang
11:36ganito mangyayari,
11:37kahit sariwa,
11:38pinahukay na namin siya.
11:40Para na ilagay
11:41sa maayos na lugar.
11:45Kaso wala eh,
11:46wala kami magawa
11:47kasi isang taong
11:48talong siya namamatay
11:49nung tinibag to.
11:54Saglit ko rin
11:54nakausap
11:55ang isa sa mga
11:57sepultrero
11:57ng Tugatog Cemetery.
11:59Ano bang itsura
12:00nito dati?
12:01Paano bang
12:02kung maali mo lang
12:04ilarawan?
12:05May blokey, blokey.
12:06May blokey, blokey po.
12:07May mga nicho-nitcho
12:08dati dyan?
12:09O may mga
12:09pa-apartment?
12:10Paano?
12:11Eh,
12:11kada blokey po.
12:12May blokey yan.
12:13Naka-blokey.
12:14Naka-blokey nga
12:14parang apartment?
12:16O ano?
12:16Sari-sarili po.
12:17Ah,
12:18sarili-sarili po
12:18nito.
12:19Isa si Anthony
12:20sa mga naghukayraw
12:21ng mga buto
12:22noong sinimula
12:23ng rehabilitasyon.
12:25Pero,
12:25yun po bang
12:26mga buto talagang
12:27napapangalagaan naman?
12:28Opo,
12:29naka-storage po yan.
12:30Hindi lang po
12:31yung pwedeng makita
12:31pero naka...
12:32Dito rin banda?
12:33Sa loob?
12:34Sa loob ng sementeryo?
12:35Maka container band.
12:3620 footer ba yun,
12:37mail?
12:375-10 footer ang...
12:39Doon nakalagay?
12:40Nakakasiguro kayo na...
12:41Opo,
12:41kasi supuntrero po
12:43kami po yun...
12:44Talagang inaalagaan
12:45yung mga buto.
12:45Opo,
12:45nakatabi yung mga
12:47naka-storage.
12:48Hindi na nakakahalo-halo?
12:49Hindi po.
12:50Kasi ano yan eh.
12:51Alimbawa,
12:52limang buto
12:53sa pamilya.
12:54Lahat yung nakatali.
12:56Nakatali sila
12:57may mga pangalan.
12:57Pangalan,
12:58kada ano.
12:58Kada ano.
12:59Meron kaming...
13:00Yung container ba namin
13:01may mga layer-layer.
13:02Opo.
13:03Meron kaming
13:04tagging sa labas.
13:05Opo.
13:06Sa computer sa loob
13:06naka-tagging.
13:07Opo.
13:08Ganun po ang...
13:10Bukod kina Edna at Lida,
13:13ilan pang kaanak
13:14ng mga yumao
13:14ang nagreklamo
13:15tungkol sa riging
13:17rehabilitasyon
13:18ng Tugatog Cemetery.
13:20Nito lang na karang linggo,
13:22dalawang magkahihwalay
13:23na reklamo
13:23ang isinampah
13:24sa Office of the Ombudsman
13:25ng mga
13:26nagpakilalang kaanak
13:28ng mga yumao
13:29na hinukay
13:30sa Tugatog Cemetery.
13:31Laban kay dating
13:32Balabon Mayor
13:33at kasalukuyang
13:34Congressman
13:35Antolin Lenlen
13:36Oretta III
13:37at sa kontraktor
13:38ng proyekto
13:39na International
13:40Builder Corporation.
13:41Kaugnay ito
13:42sa umaroy paglabag
13:43sa Code of Sanitation,
13:45Republic Act
13:469184
13:47o Government
13:48Procurement
13:49Reform Act,
13:49Republic Act
13:50319
13:51o Anti-Graft
13:52and Craft Practices Act
13:54sa rehabilitasyon
13:55ng Tugatog Cemetery
13:56at ang Republic Act
13:577080
13:58o ang
13:58The Anti-Plunder Act.
14:00Nito lang
14:01miyerkules,
14:02nakaparinhan
14:02ng reporter's notebook
14:03si Congressman
14:04Lenlen Oretta.
14:05Ang masasabi ko dyan,
14:07we turned it over
14:08sa city
14:08when I stepped down
14:09as mayor
14:10in 2022.
14:12So,
14:13lahat ng records
14:14na sa kanila.
14:15So,
14:15ang gusto lang natin
14:16mayayos yan
14:17para makinabang
14:17ang taong bayan.
14:18It took political will
14:19to do that.
14:20Unfortunately,
14:21in 2022,
14:22my brother did that make it,
14:24nag-iba
14:24and hindi na natapos
14:26yung proyekto,
14:27na-stall.
14:30LGU should answer that.
14:32Si Rubok
14:33ang din naming
14:34kuha na ng panig
14:35ang kontraktor
14:35ng proyekto.
14:36Pero hanggang ngayon,
14:38wala pa rin silang
14:39sagot sa aming.
14:43Samantala,
14:44sinubukan namin
14:45kuha na ng pahayag
14:46ang kasalupuyang
14:46alkali ng Malabon
14:47na si Mayor
14:49Jenny Sandoval
14:50para tanungin sana
14:51kung paano
14:52matutulungan
14:53ang mga
14:53nagkahanap na pamilya.
14:55Pero hanggang ngayon,
14:56wala pa silang
14:57sagot sa aming.
15:00Personal ding
15:01pinuntahan ng reporter's
15:02notebook
15:02ang kanyang opisina.
15:03Pero,
15:04wala pa rin silang
15:05maisasagot sa aming.
15:08Pero nito lang
15:09miyerkules,
15:10naglabas
15:10ng official statement
15:11si Mayor Sandoval
15:12sa kanyang
15:13social media account.
15:14Ayon sa kanya,
15:15isa sa unang
15:16pinagtutuunan
15:16ng pansin
15:17ng kanyang
15:17administrasyon
15:18ang pagsasayos
15:19ng Tugatog Sematary
15:20para maibalik
15:22ang dignidad
15:22at paggalang
15:23sa mga yumao.
15:24Kabilang dito
15:25ang buling pagbubukas
15:26ng sementeryo
15:27at pagpapatayo
15:28ng pasilidad
15:29na may mahigit
15:29tatlong daang nicho
15:31sa unang palapag.
15:32Patuloy rin daw
15:32ang pagpapagawa
15:33ng bagong krematorio
15:34para mas mapalapit
15:36sa mga residente
15:37ang servisyo
15:37ng cremation.
15:38Sa problemang ito,
15:40wala kayong
15:41kinakampihan
15:42ng bulitin.
15:43Ay, wala siya.
15:43Nakaraan
15:44at ngayon.
15:45Ang gusto nyo lang.
15:46Gusto lang namin
15:46mapaayo, sir.
15:48E kung habang buhay
15:49na gano'n na lang
15:49na habang nabubuhay kami
15:51gano'n,
15:51World of Remembrance,
15:53walang nanagot.
15:54Sinong dapat
15:55panagutin dyan
15:55sa mga iyan?
15:57Walang nanagot dyan
15:58sa pinayanser
15:59kasi nagtuturuturuan.
16:03Panawagan naman ni Edna.
16:05Sana talaga
16:05pinaisipan nyo po
16:06maigi.
16:07Hindi lang isang barangay
16:09ang nababoy.
16:10Buong malabon,
16:11halos
16:12nababoy
16:13ang mga mahal
16:14sa buhay.
16:17Ito naman
16:18ang naabutan namin
16:19sitwasyon
16:20sa Tala Cemetery
16:21sa Kalaoka
16:22noong 2023.
16:24Nakalatag
16:24sa bubong
16:25ng tinatawag
16:25na mass vault
16:26ang mga butong
16:27hinukay mula
16:28sa mga nichong
16:29hindi na nabayaran
16:30ang renta
16:31ng mga kaanak
16:32ng mga nakalibing.
16:33Sa mga public cemetery,
16:35ang tawag
16:36sa mga ito
16:37ay apartment.
16:38Magbabayad ka
16:39ng 3,000 pesos
16:40pero yung
16:413,000 pesos
16:42na yun
16:43ay para lang
16:43mailagak
16:44ang labi
16:45ng mga mahal
16:45mo sa buhay
16:46sa loob lamang
16:47ng limang taon.
16:48Kailangan mo
16:49nang tanggalin
16:50yung labi
16:50pagkatapos
16:51ng limang taon
16:52dahil kung hindi
16:52ay itatabi ito
16:54ng pamunuan
16:54ng sementeryo.
16:56Pero para sa mga butong
16:57hindi na naklaim
16:59ng kanilang mga pamilya
17:00makalipas
17:01ang limang taon,
17:02dito pang samantalang
17:03inilagay ng pamunuan
17:04ng Tala Cemetery
17:05ang mga hinukay
17:06na buto.
17:08Halos isang daang
17:09kumpol ng skeleton
17:10o mga buto
17:10ng tao
17:11ang nakalatag
17:12sa bubong
17:12ng vault
17:13katabi
17:14ang kanilang mga lapida.
17:15Yan yung mga labi
17:16nung mga tinatawag
17:18na abandoned
17:18sa apartment
17:19mga hindi na naklaim
17:20ng kanilang mga kamag-anak
17:21pagkatapos
17:22ng limang taon
17:23dun sa apartment.
17:25Nilalagay daw
17:25yung mga buto
17:26sa ibabaw
17:27nitong vault.
17:28Pinibigyan yung mga
17:28pamilya
17:29ng tatlong taon
17:30para i-claim
17:31yung labi.
17:32Tapos
17:33pag hindi pa rin
17:34nakli-claim
17:34sa loob ng tatlong taon
17:36saka na
17:36ihuhulog
17:37yung mga buto
17:38sa loob ng mass vault.
17:42Makalipas
17:42ang tatlong taon
17:43muli naming binalikan
17:45ang Tala Sematary.
17:47Wala na ngayon
17:48ang mga butong
17:49nakalatag sa bubong
17:50ng mass vault.
17:51Yung mga remains
17:52na tinatanggal
17:54sa mga walang claim
17:55lahat ay dun
17:56siya nilalagay
17:56sa ibabaw
17:57ng mass vault
17:58tapos
17:59habang hinahanap
18:00yung mga
18:01annex of in
18:02pero since
18:04nagbago yung
18:04process natin
18:05hindi na tayo
18:06nagtatanggal
18:06hindi na inform
18:08yung annex of in
18:09hindi na ngayon
18:09nagdi-display
18:10sa ibabaw.
18:11So kung may
18:12mapatunayan na po
18:13na wala na talagang
18:14claimant
18:14pagkatanggal po
18:15din ang tiyo na po
18:16sa loob ng vault.
18:17Isa rin sa
18:17kinahaharap
18:18na problema
18:19ng Tala Sematary
18:20ang overcapacity
18:21ng sementeryo.
18:22The total land area
18:23po is
18:23about 7 hectares
18:26pero
18:26ang nagagamit po
18:28ng sementeryo
18:29is about
18:30more than
18:314 hectares
18:32na lang
18:32since
18:33meron po mga
18:35natayuan na rin
18:35ng residential area.
18:37And
18:37as you can see po
18:39medyo
18:40overcapacitated
18:40na po talaga
18:41ito
18:41kasi
18:41wala naman po
18:43siyang
18:43naging major
18:44renovation
18:45ever since
18:45na itinayo
18:47ito.
18:48Sa ngayon kasi
18:49umabot na raw
18:50sa mahigit
18:51kalahating
18:52milyon
18:52ang nakalibing
18:53dito.
18:54That's included
18:55yung mga
18:55undocumented na po
18:57na dati pang
18:58nandito
18:58and yung mga
19:00nilabas na rin
19:01at mga pinasok
19:02na nilipat na lang
19:03po dito
19:03from other
19:04cemetery.
19:05Kaya malaking
19:06hamon para sa
19:06pamunuan ng
19:07Tala Cemetery
19:08ang mga
19:09susunod pang
19:09mga taon.
19:10Unang-una po
19:11sa lahat
19:11syempre
19:12walang space
19:13hindi
19:13magiging
19:14maayos
19:14yung pagbisita
19:15ng mga
19:16kamag-anak.
19:18Sa datos
19:19mula sa
19:20Housing
19:20Land Use
19:21Regulatory Board
19:22o HLURB
19:23kabilang
19:25ang Caloocan
19:25City at
19:26Malabon City
19:26sa mga
19:27syudad
19:27na kaunti
19:28lang ang inilaang
19:29lupa
19:29para sa mga
19:30simenteryo.
19:32Sa Caloocan
19:33umabot
19:34sa mahigit
19:345,000
19:35hektarya
19:36ang kabuang
19:37lawak
19:37ng lupa
19:37ng syudad.
19:39Pero sa
19:39lawak
19:40na ito
19:4072.26
19:42hektars
19:42lang
19:42ang inilaan
19:43para sa
19:44mga
19:44libingan.
19:45Samantala
19:46ang Malabon
19:47na may kabuang
19:48land area
19:48na mahigit
19:491,500
19:50hektars
19:51mahigit
19:526 na
19:53hektarya
19:53lang
19:53ang nakalang
19:54lupa
19:55para sa
19:55mga
19:55simenteryo.
19:56Sa buong
19:57Metro Manila
19:57na mahigit
19:5861,000
19:59hektars
20:00mahigit
20:01800
20:01hektarya
20:02lang
20:02ang mga
20:03simenteryo.
20:04Para sa
20:05isang eksperto
20:06mahalagang
20:07maging bahagi
20:08ng pagpaplano
20:09ng bawat
20:09lokal na
20:10pamahalaan
20:10ang paglalaan
20:11ng sapat
20:12na espasyo
20:12para sa
20:13mga
20:13libingan.
20:14Lalo pat
20:15sa huling
20:15pag-aaral
20:16ng Philippine
20:17Statistics
20:17Authority
20:17halos
20:19kalahating
20:20milyon
20:20ang namamatay
20:21sa Pilipinas
20:21bawat taon.
20:23Kapag
20:24halimbawa
20:24hindi
20:24nakapaglaan
20:25ng maayos
20:26na
20:26bilang
20:28o lawa
20:29halimbawa
20:30ng
20:31lupa
20:32para
20:32sa mga
20:33labi
20:35ay magkakaroon
20:36ng
20:36sanitary
20:37concern
20:37sa
20:37mismong
20:38musod.
20:39So
20:39kailangan
20:40pantay
20:41hanggat
20:41maaari
20:42yung
20:43bilang
20:46populasyon
20:47dun
20:48sa
20:48lawa
20:48na
20:49ilalaan
20:50na
20:50sementere
20:50para
20:51rito.
20:52Sa huling
20:53ng tungan
20:54inaasahan
20:55natin
20:55ang tahimik
20:56na pamahinga
20:57ng ating
20:58mga
20:58mahal
20:58sa buhay
20:58ng
20:59pumanaw
20:59pero
21:00sa
21:00kakulangan
21:01ng
21:01espasyo
21:01para
21:02sa
21:02mga
21:02yumao
21:02may
21:03mga
21:03pagkakataong
21:04nagagambala
21:05sila.
21:07Responsibilidad
21:08ng
21:08pamahalaan
21:09na mabigyan
21:10sila
21:10ng
21:10maayos
21:10na
21:11libingan
21:11dahil
21:12mahalagang
21:13magkaroon
21:13pa rin
21:14sila
21:14ng
21:14dignidad
21:15kahit
21:16nasa
21:16kabilang
21:17buhay
21:17na.
21:18Hanggang
21:19sa susunod na
21:19Sabado,
21:20ako si
21:21Jun
21:21Veneracion
21:21at ito
21:22ang
21:22Reporters
21:23Notebook.