- 18 minutes ago
How could foreign agreements and global power rivalries affect the lives of ordinary Filipinos?
Jaime Paglinawan, chairperson of BAYAN Central Visayas, joins Beyond the Headlines to discuss rising prices, stagnant wages, economic pressures, and the Philippines’ proposed participation in the US-led Pax Silica initiative.
As the country navigates competing global interests, questions arise about national sovereignty, economic policy, and how these agreements could affect Filipino workers and communities.
What could these developments mean for the Philippines?
Join us on Beyond the Headlines.
Look Deeper. Think Better.
Jaime Paglinawan, chairperson of BAYAN Central Visayas, joins Beyond the Headlines to discuss rising prices, stagnant wages, economic pressures, and the Philippines’ proposed participation in the US-led Pax Silica initiative.
As the country navigates competing global interests, questions arise about national sovereignty, economic policy, and how these agreements could affect Filipino workers and communities.
What could these developments mean for the Philippines?
Join us on Beyond the Headlines.
Look Deeper. Think Better.
Category
🗞
NewsTranscript
01:00Then comes the milk, steamed smooth, creamy, and balanced.
01:06The perfect latte is not brushed.
01:08It is crafted one cup at a time.
01:12Your perfect latte is ready.
01:15Coffee first, then everything else.
01:19What if globalization could bring more jobs, investments, and technology to the Philippines?
01:25But what if we are not getting our fair share of the benefits?
01:30Good afternoon. Welcome to Beyond the Headlines.
01:33I'm DJ Moises, and today's conversation is brought to us by Coffee First.
01:38Globalization presents enormous opportunities.
01:42It can create jobs, open markets, and expose our people to new technologies.
01:48But how do we ensure that economic progress does not come at the expense of our environment, our communities, and
01:56our national interests?
01:58Let's look deeper and think better.
02:01Joining us today is the chairperson of Bagong Aliansang Makabayan or Bayan Central Visayas, Jaime Paglinawan.
02:09So, hello, Jaime. Welcome back to Beyond the Headlines.
02:12Good afternoon, sir, DJ. Good afternoon po sa tanangang mga viewers na to.
02:17So, I think earlier, starting kagahapon, you also had your gathering at Bayan Central Visayas.
02:32So, for those who are not familiar just yet ba about Bayan, what exactly are the causes man na kanang
02:40gina-advance ninyo for the Philippines?
02:43Uda, ang bayan, kung bagong aliyan sa mga kabayan, is multi-sectoral organizations, is umbrella organizations.
02:53Sa tanang mga sectoral organizations, na ang iya mga ginsakpanani, mga organisasyon sa mga mag-uuma,
03:01organisasyon sa mga mamumuo, organisasyon sa mga drivers, kababayanan, youth, mangingisda.
03:11So, appeal na di ha ang organisasyon sa mga urban poor, mga semi-prol, mga alang-alang mamumuo na nanginkamot,
03:21nanginabuhi sa ito ang katalingban.
03:23So, appeal din niya ang kababayanan na mga organisasyon na maoy naglangkob niya sa bagong aliyansang mga kabayan.
03:34Now, reading from your statements, nakita na kung amurag na siya ika ng common thread, no?
03:40Okay, when you talk about kaning rising prices, low wages, landlessness, o kaning inadequate public services,
03:47na link ni siya, ninyo tanan, to imperialism.
03:51So, what's with kanang foreign powers, Mansad?
03:55Nga ganahan mo nga ang public will be more aware of?
03:58Una, sa amang tanaw, ang ato ang nasod, ang ekonomiya, politika, militar, appeal na di ha ang kultura,
04:10doon ay gamahanan yun nga nasod nga nagkontrol niini.
04:14Pinaagay sa mga unequal treaties, mga kasabutan, nga diin, gawas nga mausas nais mga kondisyon nga mangutang nga to ang
04:24gobyerno,
04:26nga to sa mga financial institution like International Monetary Fund, World Bank.
04:32So, doon na po niya ika-responding po nga mga kondisyon, nga mga tratado nga gisudlan sa isgutanan sa ekonomiya.
04:44Like, for example,
04:47kining ato ang kanuna yung mag-guanta matagmartis,
04:51well, the regulation law, kining sa kuryente, kining Ipera law,
04:56kining pag-able sa ato ang kayutaan o ato ang mineral resources sama sa Mining Act,
05:04o para sa mamuog yun, kining yung cheap labor and flexible labor.
05:10So, mausa na sa mga kondisyon na at para sa NATO, para na mo,
05:18nagpakita ni nga ang ato ang baratong hilaw materials o baratong kusog pa mo,
05:24mo'y interesado ang ato ang mga langya o sama sa Estados Unidos, Japan o mga industrialisadong nasod.
05:34Nga sa among tanaw po, wala ni siya maghatag o paglambu,
05:40pag-industrialisad sa Pilipinas.
05:45Nga din, mohingong kag-industrialisasyon,
05:48naadinhimug naon ang mga gikinahanglan ng mga produkto sa katawang Pilipino.
05:55So, ito silang kononok, itong nahisgutan ni mo ang presyo sa gasolina,
06:02nga Moussaka, usually Tuesday,
06:06and then nahisgutan sa din mo ang kanang mga kanang kuryente na to,
06:12itong problema when it comes to power supply and more.
06:16Why do you link this more to kanang foreign companies or imperialism
06:23rather than kanang ato ang internal economic policy in the Philippines?
06:30Una sa ako nang-imension ka ganina,
06:33part isa sa kondisyon sa pagpangutang.
06:36Like for example,
06:38sa wala pag-ipasar ang oil deregulation law,
06:42nangutang ang Pilipinas o kusa sa kondisyon ini,
06:45ang nga-releasean taong 65 million dollars,
06:49na kinahanglan nga ang industriya sa lanas at o ang nasod,
06:56dili na kontrolado sa itong gobyerno.
06:59Mismo gani ang maingon itong usas sa mga kumpanyang distribution companies,
07:05like Petron.
07:08Part po ni ini ang private decisions.
07:12So, deregulation sa oil industry,
07:17deregulation sa power industry.
07:20So,
07:22arun,
07:23libre ang mga multinational corporations,
07:26ang mga dagong negosyante,
07:27nga doon na po'y kasusyo po sa mga langyaw,
07:31libre sila,
07:32nga dilik na,
07:33mahigot sila sa mga palisya sa gobyerno.
07:36So,
07:38mahigotag deregulated na,
07:40mahuganin na ako,
07:41example na sa presyo sa lana,
07:44dili para sa una,
07:45nga,
07:46mo file pa sila ang petition,
07:48kung mag-mangayot sila o,
07:51kanang increase,
07:52no?
07:53Karun,
07:54wala na,
07:54tiksana lang nila ang
07:56Department of Energy,
07:58nga,
07:58mo increase sila 2 pisos,
08:00mo decrease sila 30 stabos,
08:02mo increase sila 10 pisos,
08:0410 pisos mataglitro,
08:05mga,
08:06sa mga product,
08:08petroleum products,
08:09maupod ang,
08:12sa Epiralong,
08:14Electric Power Industry Reform Act,
08:17Epiralong,
08:18nga,
08:18maupod,
08:19maingod na to,
08:20gigan sa generation,
08:22hantun sa distribution,
08:24nawagtang na ang control sa napukor,
08:26papariha po nga,
08:27nawagtang na po,
08:28sa oil,
08:29isgutan na sa oil,
08:30nawagtang na po ang,
08:32ah,
08:32control sa gobyrno,
08:34sa petron.
08:35So,
08:36when we say,
08:36kung anong halak,
08:37ako lang balikan,
08:38so,
08:39when we say na kaning Epiral Law,
08:41or even ang oil regulation,
08:45and then,
08:46the coordination between,
08:48the providers,
08:49and the Department of Energy,
08:52you see the problem more as an external pressure,
08:56rather than,
08:57disisyon ginaanato sa ito ang,
09:00kanang policies,
09:01sa ito ang economy.
09:03Like,
09:03for example,
09:03ang excise tax,
09:05kanang,
09:05there was supposed to be an emergency power,
09:08no,
09:08that would grant the president to,
09:10to reduce,
09:12no,
09:12if not eliminate,
09:13just to manage the rising,
09:16kanang prices of,
09:17kanang crude oil.
09:19Pero,
09:20nakita na ito,
09:20there was still not even a decision just yet to,
09:23to,
09:23to,
09:24to limit,
09:25or if not,
09:26to eliminate it temporarily.
09:28So,
09:28that to me,
09:29and correct me if I'm wrong,
09:30that to me is an internal decision,
09:33meaning,
09:34disisyon na ito sa Pilipinas,
09:36rather than,
09:37disisyon that were pressured to us by,
09:39external countries,
09:41no,
09:41or foreign countries,
09:42like the US,
09:43for example.
09:43What's your take on that?
09:44So,
09:45kaparte giha po na,
09:47doon ay,
09:48mga internal decisions,
09:50no,
09:50sa goberno,
09:51pero,
09:52mag-agad giha po na,
09:53kung unsa man ang,
09:54external,
09:55nga,
09:56pressure.
09:57Like,
09:57for example,
09:59kanang pagkaltas o buhis,
10:01no,
10:03dugay namin nga nanawagan,
10:05nga,
10:05aron hininali,
10:06nga maususa,
10:07nga to ang presyo sa lana,
10:09up to,
10:10ah,
10:1120 pesos per,
10:12per,
10:12per liter,
10:13kinanglang,
10:14tangtangon ang,
10:15o isuspenso ang,
10:17ah,
10:1812%,
10:19ah,
10:20value added tax,
10:21nga naasa sa produkto yung petrolyo,
10:23o kineng sa excise tax.
10:24So,
10:25doon ay pasalig ang,
10:26nga to ang,
10:27goberno,
10:28pero,
10:29dili din siya kaimpusaring.
10:30Una,
10:31ano man,
10:32kinahang lang taog,
10:33ah,
10:34buhis,
10:35para,
10:36ibayad,
10:38sa,
10:38nagkadako,
10:39nagkadako na itong utang.
10:40Imagine,
10:41ah,
10:42ah,
10:42sa pagkakaroon,
10:43ang ato ang national budget,
10:45from 6.7 trillion,
10:47karoon,
10:48susunod po,
10:49eh,
10:497.2 trillion na ang,
10:52ah,
10:52ay,
10:52proposed na budget,
10:532 trillion na na,
10:55para sa bayad sa utang.
10:56So,
10:57nagkinahang lang na itong goberno,
10:59ah,
11:01buhis,
11:01para ibayad sa utang,
11:03arun,
11:04ah,
11:04para mang-utang.
11:05So,
11:06ah,
11:07internal decision sa itong goberno,
11:09unsao niya pag-manage sa,
11:11ah,
11:12o pagpangulikta sa buhis,
11:13at the same time po,
11:14at the same time po,
11:14kinahang lang siyang,
11:15mangulik tag yung buhis,
11:17para,
11:18ibayad sa,
11:20utang,
11:20ah,
11:21ah,
11:21ah,
11:22apila po ni ini,
11:22kinigyud nga,
11:24ka ng,
11:25presyor,
11:25no,
11:25sa,
11:26ah,
11:26mga financial institution.
11:29So,
11:30what you're saying,
11:31correct me if I'm wrong,
11:32is,
11:33a lot of these decisions,
11:35in which,
11:36eventually,
11:37everyday Filipinos,
11:38or Cebuanos,
11:39are carrying the burden,
11:41stems,
11:42a lot of this,
11:43they stem from the,
11:45from,
11:45from our,
11:47kinang,
11:47external debts,
11:49that we need to,
11:50kinang,
11:51service,
11:52no?
11:52So,
11:53is that what you're saying?
11:54That's why there's a lot of,
11:56kinang,
11:56crunch,
11:56specific to excise tax,
11:58for them to collect,
11:59instead of suspend it.
12:01Part na siya sa,
12:04gamay nga,
12:05maingot o pag,
12:06ah,
12:06kanang,
12:07ah,
12:08kondisyon sa mga utang.
12:09Mm-hmm.
12:10Usas po sa mga,
12:12tanaw na to,
12:13in every,
12:15ah,
12:16eleksyon,
12:17ano,
12:18gikan,
12:18kung mudagan,
12:20presidensyal,
12:21o,
12:21kining,
12:21midterm eleksyon,
12:23so,
12:23na kinahanglan o,
12:24kampinpan sa nga to,
12:25mga politiko.
12:26Mm-hmm.
12:26So,
12:27kinsamay mo hatag o,
12:28pundo,
12:28ana,
12:29ang mga,
12:30mga dagko,
12:31ng mga,
12:32ah,
12:32kumpanya sa gawas.
12:34So,
12:36inigkadaog,
12:37ana,
12:37ang mga tawana,
12:39no?
12:39From senador,
12:40presidente,
12:41o sana,
12:42doon na yung mga labiing group,
12:44ana,
12:44good,
12:44na,
12:45maoy ganahan nila,
12:46no,
12:46na,
12:46ah,
12:48himuan o ganang balaod,
12:51or,
12:51di ba ka,
12:52muhimu o,
12:53executive order ang atong presidente.
12:55Aroon,
12:57paghatag o,
12:58dalan,
12:58pag,
12:59pag,
13:00konkretais,
13:02sa gusto nila,
13:03sa katong mga,
13:05naghatag nila o,
13:06pundo.
13:06Nga,
13:07part,
13:07lagina sa,
13:09kondisyon,
13:09aroon,
13:11ang mga politiko,
13:13nga nanagan o,
13:14maingon na to,
13:14kanang naglingkod sa gahom,
13:16ah,
13:18makasilbisyos siya sa amo,
13:19nga naghatag nila o,
13:20pundo.
13:21At the same time,
13:21po,
13:21kahi balota nga,
13:23ang ato,
13:24apod nga,
13:25kanang mga,
13:26dagkong negosyante,
13:27ang tumung,
13:28ugtuyo din sa ato ang nasod,
13:31para na mo,
13:32di,
13:32man,
13:33yung mga pag-industrialisa sa,
13:35ah,
13:35ato ang nasod,
13:36kundili,
13:37mag-agad,
13:38rin siya sa panginahang lang,
13:39sa langyaw,
13:40nga demands,
13:41gikan sa produkto sa yuta,
13:43gimugna na to,
13:44nga,
13:45mga,
13:46produkto diha sa mga nagrelaing
13:48export processing zone,
13:50o,
13:50uban pa nga mga,
13:51ah,
13:51ma-produce na to,
13:53gikan sa,
13:54kusog pamuo.
13:55Sige,
13:56so,
13:56if we,
13:57if we focus lang,
13:58for example,
14:00on,
14:00the rising fuel prices,
14:03no,
14:03because,
14:03momani siya ang isa sa,
14:05major drivers,
14:06nga nung taas ang inflation na to,
14:08kay taas ang pamaliton,
14:10because of the logistics pressure also,
14:13because of the pressure on logistics.
14:16So,
14:16if we,
14:17if,
14:17for example,
14:18kala mapangutan natin ka na ako karun,
14:20on sa on mag-indee,
14:21on sa mag-indee,
14:22on sa mag-indee,
14:22dapat dahi ang solusyon,
14:23ah,
14:24so,
14:25ang,
14:26ang,
14:26ang,
14:27ang hatag o,
14:29maingon na tong solusyon,
14:30demands nga to sa gobyerno nga,
14:33ang,
14:33like,
14:33for example,
14:34ang oil industries,
14:35dapat,
14:35kontrolon o gunitan sa atong gobyerno,
14:37kahit,
14:38maumanggin na siya ang,
14:40ah,
14:40gaingon na tong,
14:41usaka strategic na industriya,
14:43no,
14:44na sakto tong,
14:44gaingon ni mga sir DJ,
14:46nga,
14:46kung usaka yun ang presyo sa lana,
14:49doon na siya'y domino effect,
14:50no,
14:51mataas ang inflation,
14:52o niya,
14:52siyempre,
14:53ang konkretong dagway,
14:54anak sa,
14:55ordinaryong Pilipino,
14:57ang kataas sa presyo sa,
14:59busy commodities.
15:00Like,
15:01for example,
15:01kung kontrolon sa gobyerno,
15:04ang,
15:05gikan sa,
15:07kanang,
15:07ang industriya sa lana,
15:09kung akong balik ang petron,
15:12so,
15:12dili na,
15:13matawag na to,
15:14kanang,
15:15ah,
15:15makontrol sa mga,
15:17sa,
15:18ah,
15:19dagkong negosyante,
15:20no,
15:20nga,
15:20nanag-ia da sa Pilipinas Shell,
15:22nanag-ia sa Chebron Texaco,
15:25nga,
15:25maonang Caltex.
15:27So,
15:27dun ay,
15:28dun ay,
15:29maingon na to,
15:30makasakbang ang ato,
15:33makabangga ang atong gobyerno,
15:34sa kataas sa presyo ka ron,
15:35nga,
15:36gi-impose ninyo ng mga oil companies,
15:38nga,
15:38ang tumuong tuyo,
15:39nga kong ginansya.
15:41Una,
15:41pwede ang petron,
15:44o,
15:44ang,
15:44Philippine National Oil Corporation,
15:48nga,
15:49una,
15:49mo,
15:50mo,
15:51explore sila sa ato,
15:52ah,
15:53magintay,
15:53matawag na to,
15:54kining,
15:55ah,
15:55oil reserves sa ato ang nasod,
15:57no,
15:57sa malampaya,
15:58gani,
15:59ah,
16:00naapaganit po diha sa ato adres sa Cebu,
16:02sa Aligria,
16:03o niya,
16:04sa uban po mga lugar, no,
16:05diha sa Mindanao,
16:07pide,
16:07pide unta atong gobyerno,
16:09mutap,
16:10anak,
16:10nga mga resirba na to,
16:12nga,
16:13pide po,
16:14government to government,
16:15maoy mo palit o glana,
16:17na,
16:17na,
16:18makita na to,
16:19dili,
16:20ah,
16:21papareha nga kun,
16:23ah,
16:23ang,
16:23ang,
16:24ang Pilipinas Shell,
16:25adto siya mupalit o glana,
16:28ah,
16:30nga to sa Royal Dutch Shell,
16:32so,
16:32nagpaginansya na daan,
16:34so,
16:34pagbaligya sa,
16:35Pilipinas Shell sa ayahang produkto,
16:38di re,
16:38sa lana,
16:39gigan sa,
16:40gasolina,
16:41kerosene,
16:43ah,
16:43diesel,
16:43ag-uban pa,
16:45so,
16:45dun na po yung laing markup na,
16:46so,
16:46double genansya na na,
16:48maopod ang Chebron,
16:50Texaco,
16:50nga,
16:51ang iyahang sister company,
16:52de re,
16:52mao ang Caltex,
16:53so,
16:54kung ang,
16:55petron unta,
16:56nga,
16:56di in dunay gigunitan sa gobyerno,
17:00pide government to government,
17:01mas makabarato pa,
17:03ang,
17:04pagbaligya,
17:04o,
17:04dili,
17:05sadkini,
17:06ah,
17:07ang magpatuyang,
17:08ang mga dagkong oil companies,
17:10sama sa Pilipinas Shell,
17:11Chebron,
17:12o,
17:12total,
17:13o,
17:13o,
17:13o,
17:13o,
17:13o,
17:15langyang kumpanyang,
17:16nga,
17:17ah,
17:17nagdistribute o,
17:18produktoong petrolyo sa atong nasod,
17:20mapapatuyan sa ilahang presyo,
17:22kaya naamay,
17:24ah,
17:25maingwan na itong,
17:26osaka government owned,
17:27no,
17:28nga,
17:29ah,
17:31oil companies,
17:32nga,
17:33labi na sa distribution,
17:35nga,
17:35barato,
17:36kaya government,
17:36government man ang,
17:38iyahang pagpalit.
17:38So,
17:39kawahi nga,
17:40ang tumung o toyo,
17:44So what you're actually suggesting is it would be better instead of privatizing it, the government would rather take control
17:57of them so that ang dealings na will be government to government and then ang prime focus is no longer
18:07profit, kaya di naman sila mga capitalists.
18:11But because it's government to government, it's already public service. That's what you're saying.
18:16Yup, maunay dapat unta na himuon sa itong gobyerno. So na-i-mark up, dili susama yun sa pagkakaroon. Like
18:27for example, ang pitron karoon, based ato ang pagtanaw, based po sa ilang ipagawas, dun ay limpi yung kita.
18:36Niya itong 2025 o 15 billion pesos.
18:40Sa pagkakaroon, nirehistro na sila sa unang kwarto sa 2026, 3.8 billion. Limpi yung kita na, 3.8 billion
18:51pesos.
18:51So kung ka na paunta, mainguan na ito nga klasiha sa bigunitan sa itong gobyerno, although mas ubus-ubos untang
19:01ihatag nga presyo, gawas nga makaginansya siya.
19:05O niya ang ato ang mga matawag na ito kanang mga motorista o uban pa nga mga nanginahanglan sa uglana,
19:15makabinipisyo sa ubus nga presyo niya. Mapuguspod ang mga oil companies nga ipanag-iauglang niya o nga mupaubos sa ilhang
19:26presyo.
19:26So now let's talk about kanipong paksilika, no? Because in my readings, I also see nga this is one area
19:36also in which ganahan mo nga mas makasabot ang mga ordinaryong Pilipino, no?
19:41Of what this one is and how it could impact everyday Filipinos.
19:47So can you tell our viewers also what you are thinking about this project?
19:53Nga itong Abril, karuntuiga, ang Pilipinas nagpamimro sa FAC Silika, no?
19:59Diin kahugpungan niya sa mainganato, mga nasod nga ipangunahan sa Estados Unidos.
20:08So, dahil yun, ang Pilipinas nagtanyag o musuluray na o sa kakasabutan
20:17Nga tukuran din higong paksilika hab din higong sa Pilipinas.
20:24Nga diin, 1,620 hectares ang gikinahanglan nga yuta sa usaka paksilika hab.
20:34Wa pa nilabot sir DJ sa kanangiingon nga EI centers nga tukuron.
20:41So, una, lapad kayo nga yuta nga gikinahanglan.
20:47Amo ganun gita kwinta kung ikumparar na ito sa Cebu, Parnitan.
20:54Misal kung tipuon pa na ang pinakadakong barangay sa Cebu City, Guadalupe, Lahog, Mabulo, Kamputaw, Plasipodromo.
21:03Susama ang nag-hidakon ang kanang 1,620 hectares.
21:08Dili pa lang sa ingonahan na kung ka na may gamiton,
21:15giingon sa counterpart na mo sa mga mag-uma dito sa Southern Luzon,
21:21kaya Agdo ma na ibutang sa New Clark City dito sa Kapastarlac,
21:2815,000 ka mga indigenous people, mga Aitas, mga dislukar.
21:3420,000 po ka mag-uma sa Central Luzon ang madislukar.
21:39Kaya balota mo, ingotag Central Luzon,
21:41usan na sa mga rice granary sa Pilipinas.
21:47Nga lain papod, kun matukod na na,
21:51nagkinahanglan siya o 90 million gallons of water every day.
21:58Kunya nagkinahanglan siya o 3 to 5 million kilowatts na kuryente matag-adlaw.
22:06So, makaimajin ta na, sir DJ,
22:08nga kuningon na palanggani gawa sa halapad nga kayutaan nga kinahanglan,
22:12o tubig na kikinahanglan na pilakha kasapa ang mahudan ana,
22:20pilakha ka irigasyon para sa kahumayan sa itong mga mag-uma,
22:27ang mawagtangan ana, na supply sa tubig.
22:31Pilakha kalibo ka mga kaigsuunan itong mag-uma dito sa Central Luzon,
22:36na mawagtangan o tubig na mainom.
22:39At the same time, kung sige taog, nakatila taog ka ng brownouts,
22:46so unsa ka ay mahitabuan.
22:47Nga siguruhon mag-iud nila ning kumpanyahan na kinahanglan
22:51o millions of millions kilowatt matag-adlaw niya.
22:56Gawas pag-iud ni ini,
22:58pinagi sa Executive Order 122 ni Presidente Marcos,
23:04firmahan niya itong Agosto,
23:07iahang-iabli ang 9 million hectares
23:10para sa,
23:13ng kayutaan na para sa critical mineral.
23:18So, iabli para sa mining.
23:20So, based sa competition sa environment groups,
23:2311 times ni siya ang gidakon sa sobra 8,000 hectares
23:32na kayutaan na karoon,
23:34gi-approve para sa mining.
23:37So, inyunaan na ang grabing,
23:39tatan ako na mo,
23:40grabing distraksyon na para sa mga mag-uma,
23:45para ka na to.
23:46So, sige, tagsa-tagsa ako na to sila.
23:48And then, I'll give kay Wapumagid Gayo
23:51na share ang details specifically for water
23:55and how it will be sourced,
23:58except that there's going to be a massive requirement.
24:01And then, di pasalpoed clear karoon ang powers,
24:04how that would be generated and distributed,
24:09except that we also know that it has a higher power demand.
24:12What if, eventually, we will learn
24:15na ang power source dahin niya
24:18is kanang self-sustaining siya?
24:21Whatever Paxilica needs,
24:23Paxilica also generates.
24:25And it's going to come from renewable sources.
24:28Will that becomes okay na with you?
24:32Or with Bayan?
24:34So, like for example,
24:37doon ay tulun ka,
24:39posibleng source nga sa elektricidad
24:42na ilang kwaon.
24:43Una, solar.
24:46So, based on expert,
24:48kung ang solar,
24:52mo generate siya o 500 megawatts,
24:57na kinahanglan siya o 1,200 hectares.
25:01Na ka-installers,
25:04mag-installers ka o ka nang marabi tawag
25:06mga samin-samin gani nga solar system.
25:09So, kung ibutang na ito,
25:14kinahanglan man siya o 3,000 gigawatts.
25:23So, pila na ka
25:28yuta nga magamit.
25:31Additional pa na sa
25:331,600
25:35na
25:38kagamitan.
25:39Ikaduhan,
25:39nilang gimensyon,
25:41pwede
25:41i-revive ang Bataan Nuclear Power Plant
25:45o di ba kaha
25:46magtukod o glaing
25:47nuclear
25:48power plant.
25:49So, ang atuapod nga
25:51gitanao po di ha,
25:52kahi balota ang Pilipinas
25:54na Asia sa
25:54earthquake fault.
25:56So, di li baka
25:58na
25:59simba ko
26:01kung usan na sa mga opsyon
26:03niya
26:04magka
26:07maingon na to,
26:08mukurog ang yuta,
26:10doon ay leakage.
26:11So, mapareha
26:13tasa nahitabok dito sa
26:14Chernobyl sa Russia.
26:16Mauganin na nga
26:17ang Bataan Nuclear Power
26:18Power Plant
26:20wag yun na magamit
26:21kay na Asia
26:22na butang
26:23sa
26:24earthquake fault.
26:26Niya
26:27pila ka
26:28bilyo
26:29ng giutang panahon
26:30sa amahan
26:31sa kasamtangan
26:32na itong Presidente
26:32nga wala gina magamit.
26:34Kay
26:35daghang
26:36nag-upos lagi
26:37nga
26:37kung gamito na,
26:38paandaro na,
26:39posibleng
26:40dunay
26:40nakong
26:40trahedya.
26:41Lain pa po
26:43nga source
26:43kinin
26:44natural
26:46gas.
26:47Dakupod nga
26:48gas to.
26:49So,
26:49mauna nga
26:50usana sa
26:51tanaw na to
26:52nga kun
26:53solar man
26:54renewal
26:55energy,
26:56so dakupod nga
26:58maingon na to
26:59nga kayutaan
27:00gihapon,
27:00adisyonal nga
27:01kayutaan
27:01ang
27:03gikinahanglan
27:03arun,
27:04matubag na
27:05ang
27:05panginahanglan
27:06sa
27:06elektrisidad.
27:07Pero,
27:09like,
27:09nga sakopo na,
27:10like we
27:11always
27:12see,
27:13no,
27:13in every
27:15economic
27:15condition,
27:17it's always
27:18an imperfect
27:19condition.
27:20Muragdigid na to
27:21siya mabutang
27:21na if we
27:22hold all
27:23factors
27:23constant,
27:25ang
27:25ecosystem
27:26becomes
27:26perfect.
27:27So,
27:28just in case,
27:28sige,
27:29diyalan ta sa
27:29kanang
27:30renewable
27:31energy
27:32as a
27:32power
27:33source
27:33before
27:33ta
27:33mo
27:34move
27:34into
27:34mining.
27:35Kanang,
27:36unsa man
27:36do you
27:36think
27:37ang
27:37ang
27:38buhaton
27:38sa
27:38gobyerno
27:39to make
27:40sure na
27:41if we
27:42have
27:42box
27:42silica,
27:43kaya to
27:43namang
27:43dinang
27:43napirmahan
27:44na sa
27:44country,
27:45unsa
27:46may
27:46buhaton
27:46sa
27:47gobyerno
27:47dapat
27:47as a
27:48safeguard
27:49to
27:49manage
27:50the
27:50risks
27:50para
27:51ang
27:52katong
27:52iyang
27:53pressure
27:53when it
27:54comes
27:54to
27:54power
27:56generation
27:56and
27:57power
27:57supply
27:58would be
27:59addressed.
27:59So
28:00una
28:00ang
28:02karamagong
28:03pag-ari
28:03ni
28:03Donald
28:04Trump
28:04karam
28:04November
28:0516
28:05to
28:0618
28:06magpinirmahe
28:08ng
28:08agreement
28:09para
28:10sogda
28:11na
28:11ang
28:11Paxilica
28:13hub
28:14sa
28:14Atuang
28:15Nasod.
28:16So
28:16ang
28:17maulang
28:17tanahon
28:18yun
28:18nga
28:18kineng
28:19Paxilica
28:19hub
28:20or
28:21mga
28:21EI
28:21centers
28:22na
28:22tukuron
28:24base
28:24na
28:25sa
28:25interest
28:26sa
28:26Estados
28:26Unidos
28:27kaya
28:28kanang
28:29hub
28:29nga
28:30tukuron
28:30sa
28:30Paxilica
28:31gawas
28:32nga
28:36grabbing
28:37mining
28:37i-open
28:38para
28:40makuha
28:41atong
28:41copper
28:41nickel
28:42kaya
28:42maumay
28:43kikinhanglan
28:43anang
28:44paghimong
28:45chip
28:45na
28:45kineng
28:47maong
28:47chip
28:47mo
28:47i-gamito
28:48na
28:48sa
28:48mga
28:48drone
28:49missile
28:50barkong
28:51igugubat
28:51planong
28:52igubat
28:52o
28:52uban
28:53pang
28:53kagamitan
28:54na
28:54maong
28:55chip
28:55karoon
28:56so
28:57grabing
28:59plunder
29:00sa
29:01natural
29:01resources
29:03ang
29:03interest
29:04para
29:06pag
29:07sa
29:07himuong
29:10kining
29:11chip
29:11para
29:12sa
29:12military
29:13industrial
29:14complex
29:15sa
29:15Estados
29:15Unidos
29:16maupo
29:17i-supply
29:18sa
29:18almost
29:19800
29:20US
29:21military
29:21bases
29:22worldwide
29:22so
29:23maoy
29:24atong
29:24tanaw
29:24niya
29:25taron
29:26kung
29:26maingong
29:27guntag
29:27yun
29:27o
29:27ganang
29:28paglambo
29:30kalambuan
29:31kay maumay
29:31kanuna
29:32yung
29:32i-dimension
29:34nila
29:34nga
29:35ang
29:35kineng
29:35faxilika
29:36mo
29:36generate
29:37ni
29:37mo
29:37create
29:38ni
29:38o
29:38laghang
29:38trabaho
29:39pero
29:40sa
29:40among
29:40tanaw
29:40pagsugod
29:41na
29:41sa
29:43construction
29:43libe
29:44lang
29:44pero
29:45kung
29:46inigbuylo
29:46na
29:47kineng
29:48maong
29:48faxilika
29:50hub
29:50so
29:51mga
29:51mayro
29:52siyempre
29:52mga
29:52expert
29:53na
29:53o
29:53robot
29:54na
29:54ang
29:55motorbaho
29:55sama
29:56sa
29:56mga
29:57industrial
29:57sado
29:58na
29:58mga
29:59mga
29:59himu
30:00o
30:00mga
30:00chips
30:00o
30:01niya
30:03ang
30:04pinaka
30:05tanaw
30:06pag
30:07gawas
30:07nga
30:08kububon
30:09atong
30:10kayutaan
30:10kwaan
30:12ang
30:12ato
30:12ang
30:13mineralis
30:14na
30:14pide
30:15ganda
30:15nga
30:16kanang
30:16ato
30:17ang
30:18natural
30:19resources
30:20na to
30:20pide
30:21ganda
30:22maoy
30:23atong
30:23gamiton
30:24kuyog
30:24sa
30:24human
30:25resources
30:25na to
30:26mga
30:26skilled
30:26na to
30:27na mga
30:28mamumo
30:28mga
30:30engineer
30:30o
30:30uban
30:31pa
30:31din
30:32kinipan
30:32unta
30:33maoy
30:33mahimo
30:34na to
30:34gamiton
30:35para
30:35pagpaglambu
30:36sa
30:37mga
30:37industriya
30:38pagmugna
30:39o produkto
30:40nga
30:40maoy
30:41gikinahanglan
30:41sa atong
30:42nasod
30:43siguro
30:44naadiha
30:45ang
30:46kanagi
30:46industrialisasyon
30:47kaya
30:47kinipak
30:48silika
30:48mismo
30:49ganyan
30:49ang
30:50technology
30:51transfer
30:51dili
30:52dili
30:52gina
30:52layo
30:53igor
30:53agita
30:54nga
30:54kanang
30:56pamugnaon
30:57ana
30:57grabe
30:58pa
30:58ng
30:58distrasyon
31:00kanang
31:01maingon
31:01na to
31:02nga
31:02kulba
31:03pa
31:03na
31:03labi
31:03na
31:03kanang
31:04waste
31:04ana
31:05nga
31:05gibinsyo
31:06nila
31:06nga
31:07mga
31:08resulta
31:08sa atong
31:09tubig
31:10pananom
31:10et cetera
31:11sa atong
31:11yuta
31:11so
31:12dili
31:13giyod
31:13interest
31:14sa katawahang
31:15Pilipino
31:15pag giyod
31:16ang kanang
31:17Paxilica
31:18hub
31:18o kinimang
31:19EI
31:19centers
31:20nga
31:22baliko na
31:23mo
31:23ang among
31:23alternatibo
31:24na
31:24kung ganahan
31:26ang atong
31:26gobyrno
31:27nga
31:28mohatag
31:29o
31:29dagan
31:30tarbaho
31:31tukoron
31:32ang
31:32national
31:32industrialization
31:33sa atong
31:34naso
31:34sige
31:35so
31:37before we
31:38get into
31:38mining
31:38because I
31:39also
31:39intend
31:40to ask
31:40you
31:41more
31:41questions
31:41about
31:41mining
31:42which
31:42is
31:42I
31:43know
31:43it's
31:43also
31:43part
31:43of
31:44the
31:44supply
31:45chain
31:45the
31:46technology
31:46supply
31:47chain
31:47of
31:47Paxilica
31:48but
31:48let's
31:49move
31:49lang
31:49towards
31:50the
31:50context
31:51of
31:51industrialization
31:52and
31:52globalization
31:53if we
31:54and then
31:55this is
31:55ang intent
31:56is to
31:57understand
31:57where your
31:58group
31:58is coming
31:59from
31:59if we
32:01look at
32:01the
32:02context
32:03of
32:03globalization
32:04naging
32:06advantages
32:07naging
32:08disadvantages
32:09but
32:10ang net
32:11niya
32:12correct me
32:12if you
32:13agree
32:13or you
32:14don't
32:14but
32:14ang net
32:15niya
32:15is
32:15there
32:16is
32:16an
32:16advantage
32:17but
32:17it
32:18becomes
32:20an
32:20advantage
32:21if
32:21we
32:22protect
32:22the
32:22national
32:23interest
32:23of
32:24the
32:24Philippines
32:54If we have very savvy tech people, they need to leave the country for them to be able to work
33:01on technology development or higher value manufacturing.
33:05But Paxilica is supposed to bring that here so that they don't have to leave.
33:10And then, if business owners put, I articulate the national interest in the form of intellectual property rights.
33:18It's not theirs if ever there's going to be developed.
33:21And then, ang isa is on ownership, meaning dakotaog ownership in the ecosystem.
33:28And this is not just about Paxilica in general, but even in the businesses that operate inside the hub.
33:35Say mo, what do you think, man, say ka na, kay ma-articulate na ko, on sa'yong mga conditions
33:40na ko for me to agree on the project?
33:42Ikaw, on sa'yong mga conditions na mo on the area of industrialization that could make you and Bayan say
33:50yes to Paxilica?
33:51Una, ang da kumpaguntaan para sa Amua, doon na ba yung technology transfer.
33:58Kanata.
33:59Kung tukuro na din hi.
34:01Kaya, dugay-dugay na ginta, panahon pa na sa Amaha, no, na, gibutangan ta diriog ka na mga export processing
34:12zone.
34:13No, nga mga kumpanya, nagtuko diriog, maingong na to nga mga industriya diha sa makta na export processing zone.
34:24Pero, wala yun tayo patent yun na nakuha.
34:28O, muna itong IP akong gini.
34:30O, ikado ha, panlitan, nagbog na di haag mga rilo, mahalon nga rilo, no, pero na ba yung patent?
34:40Ang patent, ang patent, ano, toa sa kumpanya nga nag-order, ano.
34:46Maupod ang panlitan sa mga garments na gipang mugna na to.
34:50Mga mga, mga branded na mga, mga, mga, mga, mga garments na, ko ano, na gipang, gipang himo.
34:57So, sa electronics, for example, naatay mga electronics company din sa Atuang Nasod na naadiri sa Cebu, naatay electronic company
35:10diha sa Danau, diha sa Lapulapo, diha sa Naga.
35:13Pero, dili Atuang Paten.
35:16Wala yun na ma-rehistro di rin nga, kanang mga gipang mugna na lang produkto, ang Atuang Nasod makabinipisyo kay
35:24maingon na to nga.
35:26Ang atong mga expert, ang atong mga, mga, mga, mga trabahante diha, ang, ang nakantigo, ano, pwede siya, nga i
35:35-transfer niya, nga makabugna siya o produkto,
35:38ang made good nga Pilipino.
35:40Gimugna ito na ito, pero, dili na ito maklaim nga ito, ano.
35:43Kay, ah, parihara po na, panlitan ron diha sa Balamban, osa sa mga shipbuilding, no, companies diha, no,
35:52nga, ah, usagi pa nai, usagi pa nai, usagi ka Japanese nga company, dili man na patit nga inighimuan na,
35:59proud ta nga, dinhi sa Pilipinas, giasimbul ng maong barko.
36:04Pero, ang, ang nanag-iya sa maong barko, ang raw material sa maong barko, imported.
36:10Pwede, paparihara po na, sa mga produkto ng gimugna diha sa, ato ang export pa si Singson, nga,
36:17mga imported na, nga, giri-export na ito, kahit gihimo na itong, ah, tiga-symbol,
36:24o diba ka, naghimo lang itong, usaka proseso lang yun sa produksyon,
36:29like, like, for example, ka ng chip, para sa mga kamera, para sa, ah, maingaw na itong sa, ah, computer,
36:38ug-uban pa. So, mauna isa amung tanaw lagi nga, kun, ah, pagmugna, amgiyud,
36:46o, ganang, usaka, indorsal sadong nasod, kay, ang Pilipinas, amgiyud,
36:52grabe ka, ganang kaabunansya sa raw materials na to, no?
36:57Nga, ug-mingyong tag-kapital, na, tayo, daghang, ikadisu-otso,
37:02o, tas tibukalibutan, nga, dun, na, gold reserve, no?
37:05So, pwede, gwi na nato, nga, mahimong kapital,
37:08unya, mahingon taong ka ng mga skills, o mga talento ng mga engineers,
37:14gumikan sa kagamay, sa suhulan, rin, mga layas at ang nasod.
37:18Kung ka nauntang, ah, mahingon na itong mineral resources, human resources,
37:24plus, o bang mga support sa gobyerno, din himugnaon ang mga produkto
37:31ng ikinahang, like, kung sami kini atong ipanggamit, mga silpon, mga computer,
37:35mga sakyanan, mga kamera, et cetera, et cetera.
37:38So, sa amung tanaw, ah,
37:41magawas nga makamugna siya o dagang trabaho,
37:45masulbad ang nagkalapad, nagkalapad nga unemployment, ah, na to karoon, no?
37:51Nga pila kamilyon nga walay trabaho o kulang sa, sa trabaho.
37:55At the same time, po, matubag na ito ang panginahanglan sa ito ang, ah,
38:01kipinahanglan sa katawan.
38:02Kaya kung, muknaon din niya ang industriya, ah, niya matubag po ang panginahanglan po,
38:09ng mga industriya, ah, produk ka, maingon na itong palitan traktura,
38:14para madibila pang atong agrikultura, matubag po ang ito ang siguridad sa pagkaon.
38:19Pagkaon mo, ay amuang pagtanaw ni ini nga, ah, kining mga, gyingong industrialisyon rin nga,
38:26giput up din sa mga langyaw, iguragid ta ngakuhan,
38:30o baratong kusogpamoo, o baratong hilaw ng materialis,
38:34o diligid mulambu ta, nga mahimutang maindustrialisa.
38:39So, I think in that area, we can meet halfway.
38:44Kay Carmen, kanang pareho manta kay ako is,
38:47katog, I asked you earlier kung what could make you say yes.
38:50Ang sako, katong niingon ka, o kanang patent, that's what IP,
38:54o kanang nisulti.
38:55And then when you said also nga, kanang transfer of technology,
38:59that was also aligned to katong nisulti ko ganina,
39:03o kanang muparticipate kita with the technology development.
39:07So, and then higher value, and then ownership.
39:10So, more or less, we are aligned.
39:12And for the benefit of our viewers, before we get into mining, no?
39:15Kaya, I know, gabalik-balik na siya, but I kept on pushing it back.
39:18Kaya para lang to put more structure sa itong conversation.
39:21For the benefit of our viewers,
39:23kung tanahon mang ganda ito,
39:24ang manufacturing industry sa kanang locations like Vietnam,
39:27they have kanang foreign brands,
39:31like, sige, a Korean foreign brand, for example.
39:35But if you look at the ecosystem ba, around it,
39:39they are kanang provided, or kanang supplied.
39:44And then there's really a close collaboration between local Vietnamese companies.
39:49Okay.
39:50So, what happens is, to your point,
39:52ni taas ang kanang quality of work,
39:55ni move na ang mga Vietnamese into technology design,
39:58and then ni-move na po sila into patents,
40:02ni-move na po sila into company ownership.
40:05And I would agree,
40:06kung tanahon mang ganda ito,
40:08sadly, ang state sa itong manufacturing industry in the Philippines,
40:11I have nothing against kanang assembly workers, no?
40:15Because that's decent work.
40:17That's also hard work.
40:18But I also believe na,
40:20ang ito ang human resource ba,
40:22itong human capital,
40:23well, we are capable more than just assembling.
40:28Yeah.
40:29I-limit mangud na ito atong self sa assembly lang.
40:33And sorry, nga gilang na ko siya,
40:34because it's in the context of ang bayad po na makuha na ito.
40:38Because assembly, in the chain of kanang human capitalization,
40:42mumanipi na kabarato.
40:43So, nga nung i-confine man na ito ang ito,
40:46ang mga Filipino workers,
40:48to the least, no?
40:49Nga paid work in the supply chain.
40:52So, ako saan, I'm with you.
40:54We need to move outside the assembly area
40:57because Filipinos were more talented, no?
41:00Correct, no.
41:01To have a better quality of work
41:02that will also pay more Filipinos better wages.
41:07Sige, let's talk about minerals.
41:09Finally, kaganina kagabalik-balik,
41:10what about minerals?
41:12Ang sa may gusto ninyong madunggan sa atuang gobyerno
41:15on how we can improve the mining situation in the country,
41:21which also, by the way, is part of Paxilica Sun.
41:24Sige, now you can focus on mining na.
41:27Sige.
41:29Based on the work of the Filipinos,
41:31doon ay $1 trillion on top mineral sources.
41:36So,
41:38bayo-bayo tayo,
41:39mga mineral sources,
41:40palitan lahat sa Cebu,
41:41di lang tayo tayo tayo,
41:42add to sa lahing lugar, no?
41:44Naadrit tayo ang copper, gold, no?
41:46So,
41:49ang gipanghimo sa mga foreign companies
41:53o
41:54in collaboration po sa,
41:57siyempre, mga Pilipino po,
41:58ng mga negosyante,
42:01grabing distraction,
42:02distraction sa atuang kalikupan.
42:06Kay,
42:06ilahamang gi-impostman nila kining open-fit mining,
42:10nga panitan yun ang atuang
42:11bukid, no?
42:13Mga nang usaha gani sa obang mga lugar,
42:16sa usana sa mga kuhaan sa baha.
42:19Ang gawas nga kuhaan ta sa
42:21atuang
42:24bahandi na to,
42:25atuang mineral resources,
42:26gubuon pag iyon ang atuang kalikupan,
42:29atuang kabukiran.
42:30O niya,
42:31sa pikas bahin,
42:33ang atuang
42:36mineralis,
42:37di para sa Pilipinas.
42:39Kay, like, for example,
42:40usasa kanang
42:43atong
42:45mining diha,
42:46minahan diha sa kanang
42:48palitan sa tulido.
42:51Ang iya
42:52ang
42:53nakuha diha
42:54ang mga kape
42:55o uban pa,
42:56ilabay na dito sa gawa sa nasod.
42:57Muna,
42:58usasa
42:59padulungan ng China,
43:00Japan,
43:00India,
43:01o uban pa nga mga
43:02nasod nga
43:03na kinahanglan
43:04ang mga
43:06mineralis.
43:07So,
43:08kanap lang daan mo.
43:09O ganina nga,
43:10mo relate,
43:11give me anna,
43:13ang atuang,
43:16is kung mo term sa kanang panarbaho,
43:20ego na gawin na nga,
43:21pra minors na.
43:23No?
43:24Pag gawasan na,
43:26na hug na,
43:26ang sunod na yun nga,
43:28trabaho nga,
43:29atuang,
43:30atuang kanang,
43:33masulod sa itong Pilipinas.
43:35Katong,
43:35dimensyonin mo ganina,
43:36sir,
43:36nga,
43:37assembly,
43:38o mga sales.
43:40Tigbaligyan na lang ta,
43:41sa humang produkto.
43:43Nga,
43:43layo radyod kaayoon ta.
43:45Doon na tayo mga talented,
43:47mga skills nga mga engineer,
43:49skills nga mga workers na to,
43:51nga,
43:52na-train gina sa,
43:54sa maayud nga tarbaho,
43:56pero,
43:57gumikan kay,
43:58kulang ang,
44:00maingon na tong,
44:02matawag na tong,
44:04kanang,
44:05pagduso,
44:06no?
44:06Na-naa po tayo mga,
44:08gagmay mga manufacturing unta,
44:10a kaya unta mo palambo,
44:12sa ilang produkto,
44:14patiunan po sa competition.
44:15Pasudlan man po din rin,
44:17o mga imported,
44:18mga produkto,
44:19na susama po,
44:20sa gimugna sa itong mga manufacturing.
44:23So,
44:24sa pikas bahay lagi,
44:27ang,
44:29ang,
44:29ang,
44:30ang atuang kanang mga gikinahanglan,
44:32mga produkto,
44:33mga sakyanan gani,
44:34no?
44:35Pipilala,
44:35mga Japanese cars,
44:37European cars,
44:38mga,
44:39European nga mga,
44:40o Japanese nga mga,
44:42kanang nanagan di haskar sada,
44:44mga US made nga mga,
44:46mga sakyanan,
44:47mga,
44:47mga,
44:48Chinese pun nga mga sakyanan,
44:50Chinese pun nga mga,
44:51mga kagamitan na to,
44:53di rin,
44:53no?
44:53At gikan sa mga appliances,
44:55atong kagamitan sa mga,
44:57ah,
44:58opisina.
44:59So,
45:00mga gani nga,
45:01ang kakanunay,
45:02gudmi nga,
45:02magduso,
45:03gudga,
45:04sa ato ang kaabunansya sa atong raw materials,
45:08kaabunansya sa ato ang mineralis,
45:10o kaskil sa atong mga mamumo,
45:13dapat gudunta,
45:15gunitan sa gobyerno,
45:16na din himugnaon,
45:18ang industrialisasyon sa atong nasod,
45:21dililakay,
45:22pakapinlanta sa mga kapitalistang nasod.
45:25Sige,
45:25kay,
45:26kay,
45:26we're also running out of time,
45:28but I'm enjoying this conversation.
45:29I'll try, no?
45:30Ako sad,
45:31and then you can tell me,
45:33unsa sad ang imong thoughts about this, no?
45:35Actually,
45:36with respect to mining,
45:38maintrig ko,
45:39because,
45:40ang Philippines,
45:40for example,
45:41if we look at nickel,
45:42we're one of the top exporters,
45:45of kanang nickel.
45:47But if we look at ang percentage sa kanang extracting industry,
45:53kanang pagmina sa nickel,
45:55and overall,
45:56it's not even reaching 2% of the GDP.
46:01So,
46:02what does that tell me?
46:04It tells me nga,
46:06kanang,
46:07igoragid in town na to,
46:08gagextract atong minerals,
46:09and then we give it to other countries,
46:12and then they process it.
46:13By the time the minerals come back to us,
46:16higher value na.
46:17Sakto, gito, sakto.
46:19And,
46:19it also escapes me,
46:21why are we not,
46:22like Indonesia,
46:22for example,
46:23that they developed also their processing industry,
46:28na by the time they export the minerals,
46:31it's already processed.
46:32Dili na siya raw.
46:34Raw.
46:34Nga,
46:35kuan.
46:35And,
46:36and for me,
46:37kung i-address lang na sa Philippines,
46:39hinahinay ba?
46:39Because there's no such thing as a perfect condition.
46:42If the Philippines will just,
46:44kanang develop its own,
46:47sige mo,
46:47sige mo,
46:48industrialization,
46:49in such a way that the processing of the minerals,
46:53will be done in the Philippines,
46:55before we export them,
46:57then that's,
46:57to you,
46:58do you agree,
46:58that's already a step forward?
47:00Dapat,
47:01okay.
47:01Sakto itong gimension ni mga ganina nga,
47:06ang mining industry,
47:07gamay-regulation percentage,
47:09sa,
47:11prosigit ang pag-awas.
47:12O,
47:13gamay-regulation percentage,
47:14ito ang GDP.
47:15Correct.
47:16Unya,
47:17sakani pag-gani,
47:20nga,
47:21ang,
47:22mga mining companies,
47:24mga langya,
47:24o mga dagkong,
47:25mga mining companies,
47:26ng mga lokal,
47:27in collaboration sa langya,
47:28ng mga kumpanyan,
47:29kinahanglan sa itong raw materials,
47:32giebusuhan,
47:33nga to ang kalikupan,
47:35giep,
47:35nga,
47:36picas bahin,
47:36siyempre,
47:38muratag tubo ba nga,
47:41giepugan,
47:41gitag maayo sa,
47:42kanang iyahabita o nga,
47:44kanang iyahang katas niya,
47:46o diya,
47:46moabot ang panahon,
47:48na kundili na to ni mapugan,
47:50ang ato ang kabukiran,
47:52buslot-buslot na,
47:53nga tumpag na,
47:54pero,
47:55wala,
47:55mulambo ang ato ang,
47:58quality of life,
48:00sa atong tanaw lagi,
48:03igoromantang kuhaan,
48:04o kanang raw materials,
48:06mo ganina nga,
48:06kanuna,
48:07may nga,
48:07mu-mention,
48:09ipatuman ang national industrialization,
48:11kung gusto magay kalumbuan,
48:13ipatuman ang,
48:14national industrialization,
48:16dinhimug naon sa atong nasod,
48:19ang,
48:19mga produkto,
48:21o nga gikinahanglan sa katawang Pilipino,
48:23sama sa,
48:24ubang mga nasod,
48:26nga industrialisado,
48:27kaya,
48:28ang ubang itong mga industrialisado nasod,
48:30kulang sila o mga raw materials,
48:32pero nga nung,
48:34malambuon mga ilang ekonomiya,
48:36samtang atong nasod,
48:38nga,
48:39nga,
48:41biridato,
48:42yun ta sa natural resources,
48:43mineral resources,
48:44nga,
48:44ang ato upon nga mga skilled nga mga,
48:47workers,
48:48grabe ka,
48:49nanonan na sa mga international nga mga nasod,
48:52sa ubang mga nasod,
48:53industrialisado nga nasod,
48:54natin mga igu-igo nga mga scientist,
48:56no,
48:58kiniunta nga mga human resources na to,
49:01kining mineral resources na to,
49:03kining paka-abunansya sa ato ang nasod,
49:06mauntay,
49:07dako kayong kapital,
49:09no,
49:09nga mumubunta,
49:10muligunta,
49:15maingon na matubag na to ang panginahanglan,
49:17o apela niya ang pagproduce,
49:19o pagkaon para sa nagtubo na to ang katawan.
49:23So I wish we have more time because I'm also enjoying this conversation,
49:30at least listening to what you and Bayan actually are advocating,
49:36no,
49:37and I think regardless of kanang where we are in our ideology,
49:41common man na nga to ang gusto.
49:43Yeah.
49:43And that is to improve the quality of life of our Filipino brothers and sisters.
49:50Thank you, sir.
49:52Sige, so salamat, Jaime, for joining us today and till our next conversation.
49:57Thank you, sir.
49:58Thank you, sir, DJ.
49:59Thank you, sir, mga viewers.
50:01Sasunod na po.
50:02God bless natong tanan.
50:03So rising prices, workers, welfare, foreign investment,
50:09environmental protection, and national sovereignty affect all Filipinos,
50:14regardless of our political beliefs or ideology.
50:18Our democracy is stronger when we can express our views,
50:23challenge ideas, and engage in meaningful dialogue
50:27without losing respect for one another.
50:29So I'm DJ Moises.
50:31Shout out to Coffee First for supporting conversations that matter.
50:34This is Beyond the Headlines.
50:36Let's continue to look deeper and think better.
50:39Have a good afternoon.
50:41Okay.
50:45It starts with a fresh shot of espresso.
50:50Bold.
50:51Rich.
50:52Old.
50:53Just right.
50:55Then comes the milk.
50:57Steamed smooth.
50:58Creamy.
50:59And balanced.
51:00The perfect latte is not brushed.
51:03It is crafted.
51:05One cup at a time.
51:07Your perfect latte is ready.
51:09Coffee first.
51:11Then, everything else.
51:17We see, we see you soon.
51:19We'll see you then.
51:19We'll see you then.
51:20Bye.
51:22Bye.
51:26Bye.
51:28Bye.
51:34All right.
51:37Bye.