- 1 saat önce
- #hakanaksay
- #benimsovyetlerim
- #sscb
#HakanAksay #BenimSovyetlerim #SSCB
T24 yazarı ve Rusya uzmanı Hakan Aksay, hayatının bir bölümünü geçirdiği Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin (SSCB) bilinmeyen iyi ve kötü yönlerini Benim Sovyetlerim programında anlatıyor.
T24'e abone olmak için tıklayın: https://t24.com.tr/abonelik
T24 YouTube kanalına abone olmak için tıklayın: https://bit.ly/3sQke2C
Diğer Videolar İçin Tıklayın: https://t24.com.tr/video
Ayrıcalıklardan yararlanmak için bu kanala katılın: https://www.youtube.com/channel/UCun2Dl8daN--PBivgQJZn_w/join
T24 ► http://www.t24.com.tr/
Instagram ► https://www.instagram.com/T24comtr
Facebook ►https://www.facebook.com/T24comtrr
X ► https://x.com/T24_com_tr
TikTok ► https://www.tiktok.com/@t24comtr
Bluesky ► https://bsky.app/profile/t24.com.tr
T24 yazarı ve Rusya uzmanı Hakan Aksay, hayatının bir bölümünü geçirdiği Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin (SSCB) bilinmeyen iyi ve kötü yönlerini Benim Sovyetlerim programında anlatıyor.
T24'e abone olmak için tıklayın: https://t24.com.tr/abonelik
T24 YouTube kanalına abone olmak için tıklayın: https://bit.ly/3sQke2C
Diğer Videolar İçin Tıklayın: https://t24.com.tr/video
Ayrıcalıklardan yararlanmak için bu kanala katılın: https://www.youtube.com/channel/UCun2Dl8daN--PBivgQJZn_w/join
T24 ► http://www.t24.com.tr/
Instagram ► https://www.instagram.com/T24comtr
Facebook ►https://www.facebook.com/T24comtrr
X ► https://x.com/T24_com_tr
TikTok ► https://www.tiktok.com/@t24comtr
Bluesky ► https://bsky.app/profile/t24.com.tr
Kategori
🎈
EğlenceDöküm
00:11Evet, benim Sovyetlerim dedik ve Sovyetler Birliği'ne uzandık 80'li yıllara.
00:16İlk programımızı yayınladık ve gerçekten de benim en azından beklediğimden çok daha fazla izlendi.
00:23Çok daha fazla tepkiler geldi. Teşekkürler, başarı dilekleri çok fazla. Herkese çok teşekkür ediyorum.
00:28Olumsuzu da var tabii ki. Aman tehlikeli sularda gidiyorsun, antikomünizme uzanma vesaire girmeyeceğim.
00:34Antikomünizm değil mesela. Şu ya da bu görüşü desteklemek, birilerine şu ya da bu görüşün taraftarı olmak bu değil derdimiz.
00:43Hatalarıyla, eksikleriyle, olumlu yanlarıyla o Sovyet dönemini aktarabilmek.
00:48Bazı dediklerime yalan öyle bir şey yoktu diyenler de var.
00:52Çok olumlu, çok güzel yapıcı eleştiriler getirenler de var.
00:55Bir iki tanesine belki değinirim bu programda, başka programda.
00:59Yani sizlerden çok sayıda mesaj geliyor.
01:01Olumlu, olumsuz, soru, öneri hepsini açığız ve bundan sonra daha da fazlasını bekliyoruz.
01:07Gerçekten yarım saat su gibi aktı diyenler var.
01:10Şimdi umarım biraz daha kısa konuşmayı başarabilirim.
01:13Artık çünkü somut konulara geliyoruz.
01:15Bu programda enternasyonalizm konusunu öğrenci yurtlarıyla birleştirerek anlatmaya çalışacağım, becerebilirsem.
01:21Ve bundan sonra da işte Sovyetler'deki hayatın değişik boyutlarını ele almaya çalışacağım.
01:27Bu programda soruları sizin çok tanıdığınız, bildiğiniz, sevdiğiniz bir ses.
01:31Sevgili Candan Yıldız soracak.
01:33Evet o zaman mikrofon sen de Candan.
01:35Hakan şu soruyu çok merak ediyorum.
01:39Enternasyonalizm nedir?
01:40Sen ilk programlarında hep buna vurgu yapmıştın.
01:43Doğal olarak senin için bir önlemi olduğunu anlıyorum bu vurgulardan.
01:48Gerçekten nedir enternasyonalizm?
01:50Ya bir kere dediğin gibi benim için çok önemli.
01:53Yani ben geçmişle ilgili hesaplaşmalarımda galiba pek çok şeyden vazgeçmiş, bir iki tık uzaklaşmış olabilirim ama
02:01enternasyonalizm, halkların dostluğu falan deyince gerçekten içim kıpır kıpır yapıyor.
02:05Yani düşünsene şu anda dünyadaki sorunlar, savaşlar falan ya farklı ülkelerden, farklı etnik gruplardan, milletlerden olmakla ilgili,
02:13farklı dinlerden olmakla ilgili yani olumlu kültürel yerperzenin bir renkleri olarak da bunlar algılanabilir ama
02:20çok da kolay manipüle edilebilen, kışkırtılabilen bir alan.
02:24Onun için halkların dostluğu, enternasyonalizm vs. bunlar benim hala çok hoşuma gidiyor.
02:28Bu böyle bir itirafla başlayayım.
02:30Ha Sovyetler Birliği açısından da bu çok önemliydi.
02:32Bir kere Sovyetler Birliği'nin üzerinde temellendiği ideolojik yapıda
02:36enternasyonalizm, Marksizm, Deninizm'in çok önemli birleşenlerinden biriydi.
02:41Ha devlet yapısı olarak da ele alacak olursak,
02:43Sovyet Devleti enternasyonalizmi anayasasında da vurguluyor.
02:47İşte halkların gönüllü birliğidir diyor.
02:50Bunu vurgularken bir taraftan böyle milliyetçilik, şövenizm, faşizme kayacak şeyler,
02:56kışkırtmaların önünü almaya çalışıyor.
02:57Diğer taraftan da tabii ki şöyle herhalde iki anlamı var.
03:01Bir, kendi içinde çok ulus olduğu için, böyle 130 civarında ulus, bir sürü dil falan.
03:08Bunları bir arada tutmak için hem anayasal hem ideolojik söylem düzeyinde.
03:12İkincisi tabii böyle dünyada sosyalist sistem var.
03:1677 anayasasından bahsediyoruz.
03:18Onları Moskova çevresinde birleştirmek, hatta benim geçen program dediğim gibi ben de komünist partisinden,
03:23bir kapitalist ülkeden, komünist partisinden gittim.
03:26Bir de dünyanın değişik ülkelerdeki komünist hareketlerini Moskova çevresinde birleştirmek.
03:30Yani enternasyonalizmin böyle bir şeyi var, yapısı var.
03:34Ama bu halkların gönüllü birliği vesaire derken ve ırkçılığa da böyle cezalar falan getirirken,
03:41bu çok farklı dönemlerde farklı olarak da uygulandı.
03:45Enternasyonalizm diye yola çıkıp çok acı sonuçlar yaşandı.
03:49Onu da söylemek lazım.
03:50Özellikle Stalin döneminde,
03:52Ağızka Türkleri, Çeçenler, başkaları sürüldü.
03:54Koca koca halklar sürüldü.
03:56Sürgünlere gönderildi, öldürüldü.
03:58Yani enternasyonalizmin ilk onu kullanarak,
04:01böyle suçlar yaratmak, bahaneler yaratmak,
04:04hatta pagromlara yönelen adımlar atmak.
04:07Bu da maalesef.
04:08İşte siz batıyla işbirliği yapıyorsunuz.
04:10Siz kendi ulusunuzu, milliyetçiliği başa alıyorsunuz falan diyerek,
04:13bunlar da maalesef yaşandı.
04:22Şimdi evet, 77 Anayasası'nda bu gönüllü birlik,
04:26işte hatta Sovyetleri oluşturan cumhuriyetlerin,
04:30eğer isterlerse Sovyetler birinden çıkabileceği hakkı falan var.
04:33Sovyet Anayasası, 77 yılında yapılan anayasanın.
04:3672. maddesi ama çok ilginç,
04:39prosedürü bile hazırlamadılar.
04:40O kadar laf olsun diye koydular ki,
04:42prosedürü bile 90'da falan hazırlandı.
04:45Zaten biliyorsun, 91'de Sovyetler Birliği dağıldı.
04:49Ve bunun hazırlanması ve ilk pratiğinin yapılması ki,
04:53Sovyetler açısından ve o dönem Gorbaçov açısından çok acı bir pratiktir,
04:56Baltık devletleri oldu.
04:58Bunlar zaten geç girdiler.
04:59Savaş ortamının başlandığı yıllarda,
05:0140'da Sovyetler Birliği işgal etti.
05:03Kendisini aldı.
05:0441'de el değiştirdiler.
05:05Bu sefer Naziler işgal etti.
05:07İşte 44-45 derken Sovyetçiliği oldular.
05:10Ve Sovyetler Birliği dağılmadan,
05:12birkaç ay önce bunların baskısıyla,
05:14ve Sovyetlerin artık iyice zayıflaması olmasından dolayı,
05:17bu üçü erken ayrıldı.
05:18Ve batıyla da çok erken kenetlendi.
05:20Onun için ben genellikle,
05:22Kuzey Raporu programında da,
05:2312 devletten, 12 cumhuriyetten bahsederim.
05:25Bu üçü çünkü geç girmiş, erken çıkmış.
05:28Böyle bir şeydir.
05:29Yani bırak bu işin yasalarını,
05:31ideolojisini sen ne yaşadın orada dersen,
05:33o da önemli tabii ki.
05:35Katıksız bir komünist,
05:36internasyonist olarak oraya gittim.
05:38Ve tabii ki yaşadığım düş kırıklıklarından biri de buydu.
05:40Farklı uluslardan,
05:42farklı cumhuriyetlerden,
05:43etnik gruplardan,
05:44çocuklar arasında epey gerginlik falan oluyor.
05:46Hatta ben de,
05:47ben hep Türklerin...
05:48Sen Türkiye'den gelen bir komünist olarak,
05:51mesela ayrımcılığa uğradın mı o dönemde?
05:53Elbette bunu dile getirmek bile bana zor geliyor ama,
05:56oldu.
05:57Gerçekten sıkıntılar yaşadığım,
05:58ben Ruslarla geçmiş savaşlarımız var,
06:01iyi dostluk kurmaya çalıştım.
06:02Ermenilerle sorunlarımız var,
06:04özellikle onlarla ama onlarla olmadı mesela.
06:06Gördüm böyle bir şeyimiz vardı o dönemde,
06:08hani Türkçe karşılığı ne diyelim,
06:10benzer bir oyun,
06:11yakan top, yakar top öyle bir şeyimiz vardır ya,
06:13ona benzer bir oyun,
06:14biraz daha sert erkek oyunu.
06:16Orada mesela baktım,
06:17Ermeni çocuklar bayağı topu,
06:18ben ortada olduğum zaman,
06:20bayağı bir şiddetle atıyorlar falan.
06:21yaklaştım nedir yani,
06:23bir sorunumuz mu var?
06:24Ben daha yeni geldim buraya falan.
06:26Ya bizim nenelerimiz anlattı,
06:27sizin 15'te neler yaptınız,
06:29ya 15'te ben yoktum,
06:31benim babam da yoktu falan.
06:32Bunları yaşadık ama bunlar var,
06:34gerçekten var.
06:35Ve buradan girmişken konuya şunu da söyleyeyim,
06:37yani halkların birliği, dostluğu falan.
06:39Ermenilerle Azerbaycanlar arasında hep gerilim vardı.
06:42Savaş başladı,
06:43fiilen 88'de Karabağ meselesi.
06:45Sadece onlar da değil ama,
06:47Baltığı da kenarda tutuyorum,
06:48onu da biliyoruz.
06:49Ama örneğin,
06:50Orta Asya'da şeyler oldu,
06:52gerginlikler oldu,
06:53hatta Kırımlar oldu,
06:54Özbekistan'da,
06:55Fergana'da,
06:55Ahıska Türkleri,
06:56onlarla ilgili pogromlar oldu.
06:58Abkhazya ve Güney Osetya,
07:00Gürcülerle birbirine girdi.
07:01Onlar da o yıllarda başladı,
07:0380'li yıllarda daha çok şey yaptı.
07:05Osetlerle İnguşlar yine aynı şekilde.
07:07Kırgızistan'da,
07:08Oş kentinde yine kanlı şeyler oldu.
07:10Kırgızlarla,
07:11Özbekler arasında.
07:12Yani epeyce bir şey oldu.
07:14Yani halklar o kadar da kardeş değildi maalesef.
07:17Parti yönetimi de çok hata yapıyordu.
07:19Gorbacov'un başa gelmesinden,
07:22işte bir buçuk yıl sonra falan,
07:2386 sonuydu galiba.
07:25Kazakistan ki,
07:26Sovyet Cumhuriyetleri arasında,
07:27en büyüklerinden biri.
07:28Orada Kunaev diye bir Kazak yönetici vardı.
07:31Beğenmedi Gorbacov,
07:32ben onu alıyorum görevden dedi.
07:33Alabilir genel sekreter.
07:34Ülkenin başındaki adam.
07:36Ama tuttu,
07:37Ulyanovskent'inden bir adam bakmadan,
07:39ismini bile hatırlamıyorum,
07:40çünkü bir iz bırakmadı.
07:41Rusya'nın Ulyanovskent'inden,
07:43Genadi Kol,
07:43Rus adam.
07:45Ve itirazlar yükseldi Kazakistan'dan.
07:47Ya burası Kazakistan,
07:48tamam epeyce Rus'ta yaşıyor ama,
07:49yapmayın bunu.
07:50Bilmediler,
07:51kanlı olaylara dönüştü.
07:52Bakın yani,
07:53bunlar pek bilinmez.
07:55Ama,
07:55internasyon edin vesaire derken,
07:57epeyce sıkıntılarda yaşandı.
08:00Biz de yurtta görüyorduk.
08:01Bazen kavgalar,
08:02gürültüler,
08:02bazen çekişmeler.
08:04Kendi aramızdaki konuşmalarda,
08:05Ruslar mesela,
08:07kendilerine en yakın olan Ukraynalılara,
08:09ki bugün iş savaşa kadar vardı,
08:11Kohol derlerdi.
08:12İşte Ukrayna'daki Kazaklar,
08:14onların garip saç şeklinden falan gelen bir,
08:16aşağılayıcı bir şey.
08:17Ötekiler de,
08:18Maskal derlerdi Ruslara.
08:19Tıpkı bizim Moskov yavuru falan dediğimiz gibi,
08:21böyle şeyler.
08:22Azerbaycanlar,
08:23hatta Kafkasyalı,
08:24Esmer Kafkasyalılara,
08:25nasıl diyelim de edepli olsun,
08:27Karapapollular derlerdi Ruslar.
08:29Kafkasyalılar da,
08:30Sarıkulak derlerdi,
08:31Sarışın olmalarından.
08:32Yani böyle garip garip şeyler vardı.
08:34Ve biz yurtta,
08:35biz fakültede bunları yaşadık,
08:37gördük,
08:37üzüldük de ama,
08:39böyleydi ama,
08:39enternasyonizm çok iyi yönleri de vardı.
08:42Yani çocuklar,
08:43kreşlerden başlayarak,
08:44okullar falan,
08:45bir sürü sanat toplulukları,
08:46ne bileyim,
08:47edebiyat mesela,
08:48Sovyetlerin en önemli yaşayan,
08:49kültür adamlarından biri,
08:50Aytmatov'du.
08:51Büyük Sovyet yazar Aytmatov.
08:53Kim bu?
08:54Kırgız.
08:55Kırgızistan'dan.
08:56Filmde mesela,
08:57Gürcistan çok ileriydi sineması.
08:59Ermenistan sineması çok iyiydi.
09:01Mutfakta Gürcistan yine çok iyidir falan.
09:02Böyle bir yelpazede sunuyordu.
09:04Yani karışık bir konu,
09:05iyi yanı da var,
09:06kötü yanı da var.
09:07Bunu bir kez daha söylüyorum burada.
09:08Peki,
09:09yine yurtlara dönersek,
09:11çok uluslu yurtlar anladığım,
09:14yani çok fazla farklı etnisitelerden,
09:16ya da farklı dinlerden,
09:18öğrencilerin olduğu bir yer.
09:21Sırrı Süreyya'yı hatırlayalım.
09:23Beynel Minel miydi gerçekten?
09:25Enternasyonel miydi gerçekten?
09:27Evet,
09:27aynen öyleydi.
09:28Benim şimdi gerçekten,
09:29Sovyetler Birliği'ni o yılları anlatırken,
09:32en az fakülte yaşamı veya sokak yaşantım kadar,
09:36Rus yaşamını,
09:37Sovyet yaşamını,
09:38yurtlardan da ben öğrenmiştim.
09:40Yani Sovyetleri gördüm,
09:41yaşadım falan derken,
09:42akvaryumda yaşamadım.
09:43Ben yurtlarda yaşadım.
09:44Yurtlarda da bir hayat vardı.
09:46Orada yatıyorduk,
09:46kalkıyorduk,
09:47arkadaşlarla buluşuyorduk.
09:48Cumaları diskotek oluyordu.
09:50İşte kızlarla tanışıyorduk.
09:52Arkadaşlar arası tartışmalar düzenleniyordu vs.
09:54Böyle bir şey.
09:55Ve bu dönem içinde ben,
09:57üç yurtta kaldım.
10:00Hatta dört diyebilirim,
10:01Leningrad'a ilk geldiğim zaman,
10:02önce Kişinyo'daydım,
10:04Moldova'da.
10:04İlk geldiğim zaman,
10:05bir şeye karşı,
10:07nehire karşı güzel bir yurt.
10:08O kısa sürdü.
10:09Sonra başka bir yere verdiler.
10:10Yani önce hazırlık fakültesinde,
10:12Kişinyo,
10:13Moldova o zaman,
10:14Moldavia diyorlardı.
10:15Orada bir yurda girdim,
10:16bir oda verdiler ve
10:17aman Allah'ım dedim,
10:18hatırlıyorum.
10:1995 numaralı oda,
10:205. katta.
10:215 kişiyiz.
10:22Gelene gideni falan böyle,
10:24şey,
10:24bunalıyorsun ama,
10:26hayatı da bir parça öğreniyorsun.
10:28Moldavyalı ve Rus çocuklarla da görüşüyorsun.
10:30Yabancılar da vardı.
10:31Orada ilk deneyimleri.
10:32Deneyimler arasında mesela,
10:34yabancılarla çok güzel dalga geçerdi,
10:36Sovyet öğrencileri.
10:37Bunu da güzel yaparlardı.
10:38Öyle aşağılama falan değil.
10:39Mesela bir şeyi anlatmaya deneyeyim burada,
10:41Rusça üzerinden ama çevirerek tabii ki.
10:43Devlet işte yurtlarda seni,
10:45senin şeyini sağlıyor.
10:47İşte yatak, yorgan bilmem ne bunları veriyor.
10:49Yerleşiyorsun yatağına.
10:50İşte 4-5 kişiyle birlikte oradasın falan.
10:53Şimdi bir şeyler eksik olunca gidiyorsun,
10:55yurdun müdürüne komendant derlerdi.
10:57Böyle komutan falan gibi bir şey.
10:59O da havalı birisiydi.
11:00Hep yurtlarda öyle olur nedense.
11:01Benim başıma ve başka birkaç kişinin başına gelen
11:04hep aynı şey, senaryo.
11:05Ve Sovyetler kıs kıs gülerek bunu yaparlar.
11:08Yastık vermemişler.
11:09Ya da iki yerine bir vermişler.
11:10Yastık, Rusça,
11:12paduşka demek.
11:13Sovyet öğrenci diyor,
11:14git diyor, komendanta söyle diyor.
11:15Bende paduşka yok.
11:17Yerine sana diyor ki,
11:19bende padruşka yok.
11:20Bireye girdi oraya.
11:22Padruşka olunca kız arkadaş oluyor.
11:24Gidiyorsun adama müdüre,
11:25yurdun müdürüne,
11:26ben de kız arkadaşım.
11:27E ne yapayım senin kız arkadaşım?
11:28Yine mi bu numarayı yuttunuz falan diye.
11:30Rusça bilmiyoruz, ne yapalım?
11:31Yani böyle bu hayat bizi şakalarıyla,
11:33alaylarıyla da eğitti.
11:35Kişini o da tabii ki,
11:37gagavuzlarla falan tanıştık.
11:38Hoşçaydı ama,
11:39özellikle Leningrad'da,
11:40ben yoğunlaşmak istiyorum.
11:41Leningrad'da ilk yıl
11:43ve hatta 4 yıl
11:44Leningrad'da çok büyük,
11:45hatta Rusya çapında
11:46belki hala en büyük kampüslerden biridir.
11:4860'lı yıllarda yapılan,
11:5061'de yapılmış,
11:5166'da açılmış bir kampüs.
11:5210 bina,
11:5310'ar katlı,
11:55Studenski Garadok diyorlar,
11:56öğrenci kasabası.
11:58Orada yaşadık.
11:599. kattaydı benim odam,
12:01genellikle kaldığım,
12:02çok iyi kaldığım.
12:03Orada,
12:03kimse için bir anlamı yok ama
12:05içimden geliyor.
12:06Nova Izmaylovski caddesinde,
12:0716 numara.
12:08Orada 3 kişi yaşadık.
12:10Orada esas aslında,
12:11Rus yaşamı,
12:12artık Rusçayı da sökmüştük falan.
12:13Onlar ve son yıl,
12:15artık okulu bitirmenin harifesindeyiz,
12:17çok ada vardır,
12:17çok nehir kanalları vardır.
12:19Orada Vasilevski adasında
12:21yeni bir yer yapılmıştı.
12:22Hala oraya gidenlerin bildiği
12:23büyük bir otel vardır.
12:25Pribaltiskaya oteli.
12:26Onun çok yakınında,
12:27Karabestreeti'yle caddesi,
12:29yani gemi inşaatçıları caddesinde,
12:31bir yeni bina,
12:32yeni dediğim,
12:33o zaman 85'te yapılmıştı.
12:34Biz 86'da girdik,
12:3587'de de ben mezun olmuştum.
12:37Orada işte 3 ayrı bina,
12:39gazetecilerin dışında,
12:40ekonomistler de vardı.
12:42Aşağı yukarı her biri de
12:43700 kişi,
12:43yani 2100 kişi kadar.
12:45Orada yaşadık.
12:46Güzeldi yurt hayatı.
12:48Bir sürü şey,
12:49dil öğrendik.
12:50Türklerin sayısı azdı.
12:52Allah'tan da azdı bir açıdan.
12:54Çünkü,
12:54ben oradan ayrıldığımda,
12:56toplam sayımız 6 kişiydi.
12:57Zaten Ruslarla,
12:58Sovyetlerle konuşuyorsun,
13:00Rusçan gelişiyor,
13:00halkı daha çok.
13:01Yani şimdikilerin,
13:02bazılarının yaptığı gibi,
13:03kendi arasında şey yapmıyorsun.
13:05Ve şunu da söyleyeyim,
13:07akla geliyor,
13:08ya nasıl geçindin?
13:09Zor ama geçindin mi?
13:1040 ruble öğrencilere şey verilirdi,
13:13burs verilirdi.
13:14Bize 90,
13:15ayda 90 ruble.
13:16Şimdi 90 ruble ne demek?
13:18Şimdi nasıl canlandıralım?
13:19Kaldı ki bir sürü şey değişiyor,
13:20şeyde zamanlara göre,
13:22ama o zaman hiçbir şey değişmezdi.
13:24Asgari ücret,
13:2570'li yıllardan,
13:26Sovyetlerin sonuna kadar,
13:27hep aynı kalmıştır.
13:2870 ruble'dir.
13:29Kalifiyesiz işçiler,
13:30temizlikçi,
13:31vasıfsız işçiler.
13:31Ortalama işçi ücreti de,
13:33210'dur.
13:34Ortalama öğretmen mesela,
13:36ilginç,
13:37aradaki fark da ilginç.
13:38180,
13:38doktor aylığı,
13:40nedense daha düşük,
13:41160'dır falan.
13:42Biz de 90'lı idare ediyorduk.
13:44Devletin tabii bir şey vardı,
13:45bir girişte,
13:45kışlık şeyler aldırdılar.
13:47Bir kere özgü bize,
13:48palto,
13:49bottır,
13:49çizmedir,
13:50kalpak Rus şeyleri falan biliyorsun.
13:54Bu şekilde,
13:55ne bileyim,
13:56ekmek,
13:56bunların fiyatı değişmiyordu.
13:5715-20 kapik ekmek,
13:59yumurta,
14:00bugün gibi hatırlıyorum,
14:01iki çeşit vardı,
14:0190 kapik ve 1 ruble.
14:03Ne bileyim,
14:04orada dondurma...
14:05Yani enflasyon yoktu.
14:07Yok,
14:07hiçbir şey değişmez.
14:08Yıllarca değişmez.
14:09Şimdi bunlar gerçekten,
14:10Türkiye'den bir sürü millete,
14:11ah keşke biz,
14:13dedirtecek şeylerdir.
14:14İyisi kötüsü var derken,
14:15bunlar kesinlikle iyi.
14:16Rakam değişmiyor.
14:1710 yıllar boyunca,
14:18şu ekmeğin fiyatı,
14:2014 şunun fiyatı,
14:2118 kapik vs.
14:22işte ne bileyim,
14:23dondurma çok severdik de,
14:25kışın yemeğe orada alıştım.
14:267-13 kapik,
14:28patates 10 kapik,
14:2910-12 kapik,
14:29böyle bir şey.
14:30Bütçeyi,
14:31küçük bütçeleri çok iyi destekliyordu ve,
14:33yine Sovyetlere bir övgü daha,
14:35GOST diye bir şey vardı.
14:36Devlet standartları.
14:37Her ürün çok çok iyi denetlenir.
14:40Böyle katkı malzemesiymiş,
14:41şuymuş,
14:42reklamda asla.
14:43Onun için Sovyetler'de,
14:44ürünler gerçekten kaliteliydi.
14:46Öyle gıdada böyle acayip şeyler falan çıkması,
14:49olağanüstü seyrek rastlanan bir şeydi.
14:51Ve doğrusu istersen,
14:52biz de geçinip gittik yani ortam içinde.
14:55Ama ben yine şunu merak ediyorum Hakan,
14:5790 ruble,
14:59size verilen para,
15:01şeyin dışında değil mi,
15:023 öğün yemeğiniz veriliyordu orada,
15:03değil mi yurtlarda?
15:04Biz kendimiz yiyoruz,
15:06biz kendimiz yetiyor,
15:07onların da fiyatı az olduğu için yetiyor.
15:09Ama şunu da söyleyeyim,
15:10yani yetiyor derken,
15:11çok da aman aman bir şey değil.
15:132 ya da 3 yaz,
15:14çalışmak zorunda kalmıştım.
15:15Biraz toparlayayım,
15:16giysi alayım vesaire diye,
15:18anca yetiyor.
15:18Yani sigara içen bir arkadaş,
15:20biraz daha zorlanıyordu mesela.
15:21Ben sigara içmediğim için,
15:22sigara deyince,
15:23kaçamak yapıyorduk,
15:25içki içiyorduk bazen.
15:27Gorbaço'nun içki yasağına,
15:28biz de karşı çıkmıştık,
15:29onu da söyleyeyim.
15:30İyi zamanlarda,
15:31iyi yaş günleri falan,
15:32vodka,
15:32güzel vodka sofralarına oturuyorduk ama,
15:34biz şarap alıyorduk daha çok
15:36ve paramız da az olduğu için,
15:373-4 rubledik gürcü,
15:39güzel gürcü şaraplarını alamıyorduk.
15:40Onlar hala,
15:41marka vermeyeceğim,
15:42hala çok ünlüdür,
15:43Türkiye'de de bulunabilir.
15:44Biz böyle daha ucuz,
15:461.20,
15:471.80'lik falan şeyler alıyorduk.
15:49Şaraplar alıyorduk ve,
15:51şunun için gülmeye başladım,
15:52halk arasında buna çernila deniyordu.
15:54Mürekkep,
15:55biz mürekkep içiyorduk.
15:56Yani çok da yoksul değildik ama,
15:58senkin de değildik.
15:59Mürekkep şaraplarını içtiğimizde,
16:01burada kayda geçirmiş olduğum ne kadar şeyse,
16:05önemliyse bu.
16:06Böyle bir hayat,
16:07yani aşağı yukarı bizi idare eden,
16:09ama çok şey öğreten bir hayattı.
16:25Peki,
16:27bugünle Sovyetler dönemini kıyasladığımızda,
16:30mesela sen az önce dedin ki,
16:32benim zamanımda 6 tane Türkiye'den öğrenci vardı.
16:36Bu zaman içerisinde nasıl değişti,
16:39çoğaldı mı yabancı öğrenci sayısı,
16:42Türkiye'den giden öğrenci sayısı?
16:44Çünkü Sovyetlerin dağılmasıyla beraber,
16:47bildiğimiz sınırlar, gümrükler,
16:49oradaki tarifeler,
16:51uygulamalar da değişti.
16:52Yani şimdi bu sorun bana şunu hatırlattı,
16:55bana hep derler,
16:56ya sen de işte yok Nazım gibi,
16:58yok işte komünist arkadaşlarımız,
17:00abilerimiz, ablalarımız örneğin,
17:02sevgili Aydın Engin,
17:03Oya Baydar,
17:04Ahmet Ümit gibi,
17:05oraya gidenlerden misin falan,
17:07ben oraya ilk kez,
17:08normal eğitime,
17:10yani Marksizm,
17:11Deninizm,
17:116 ay, 1 yıl falan,
17:12Marksizm, Deninizm değil,
17:14normal Sovyet öğrencilerle,
17:165 yıllık,
17:166 yıllık,
17:17neyse şeyine göre,
17:18ben 5 yıl okudum,
17:181 yıldır hazırlık paketi,
17:20normal eğitime gönderilen ilk şeydim ben,
17:23ilk örneklerdendim,
17:24onu söyleyeyim bir kere,
17:26Türkler daha sonra işte 90'lı yıllar ve şimdilerde çoğaldı,
17:29onların rakamları yok ama şunu söyleyebilirim,
17:32yabancı öğrencileri çağırmaya,
17:34okutmaya Sovyetler çok önem veriyordu,
17:36bugünkü Rusya da öyle,
17:37baktım kayıtlarda ne kadar diye,
17:40pek çok kayıtta,
17:41181 yabancı öğrenci,
17:4380'lerin sonunda Sovyetler'de vardı diye,
17:46bu çok mu az mı bu çok,
17:47çünkü ABD'den ve Fransa'dan sonra Sovyetler 3. geliyordu,
17:51bugüne de merak ettim baktım,
17:52bugün farklı rakamlar var,
17:54400 binden biraz fazla,
17:55450 bin,
17:56415 falan geçiyor,
17:57bugün de Rusya ilk 3'e değil,
17:59bu kez ilk 7'ye giriyor ama,
18:01Putin'in emriyle o 400 küsürler,
18:042030'da 500 bine çıkacak falan diye,
18:07bu arada şeyi de eklemeyi unutmayayım,
18:09aynı yıllarda,
18:10o kadar yabancının geldiği yıllarda,
18:12Rusya'dan yurt dışında eğitime de sadece 400 kişi gitmiş,
18:14yani bu şey dışarı fazla göndermiyorlar ama,
18:17içeri alıyorlar ve yabancılar,
18:19işte bizim şeyimizi alsın,
18:21yaşam tarzımızı,
18:22ileride hele hele bunlar bir de devlet yönetimine falan gelirse,
18:25çok daha iyi ilişkiler kuruluş diye,
18:27böyle bir şey vardı,
18:28evet,
18:29en azından evdeki hesap böyleydi,
18:31burada bir kez daha,
18:33Sovyetlere şöyle bir övgüm olacak,
18:36olumsuz yanlarını epey söylüyorum ama,
18:38Allah için şeyi de,
18:40altını çizelim,
18:41birkaç önemli şeyinin daha önce de dediğim gibi,
18:44eğitim,
18:45bakın Çarlık Rusya'sında,
18:47halkın çok büyük bir bölümü cahildi,
18:4920'li yıllardan başladılar,
18:51çocuklar, kadınlar,
18:52kurslar,
18:53işte kreşler,
18:54şunlar bunlar,
18:54çok büyük bir eğitim seferli verliği,
18:5680'li yılların en azından rakamını söyleyeyim,
18:58hatta Sovyetler Birliği'nin yıkılması öncesinde,
19:01%98'di,
19:02okuma yazma oranı,
19:03merak ettim bize baktım,
19:05bizde şu anda %98'e yakın,
19:08Rusya'da artık %100 oranında,
19:10aşağı yukarı o devletlerden biri,
19:12bizde bir de benim aklımda daha küçük,
19:13az bir rakam kalmış ama baktım,
19:152008'de gerçekten %92'nin altına,
19:17demek ki bu yıllarda bizde biraz yükselmiş ama,
19:20yani o kampanyalarla falan,
19:22bu eğitime çok önem verdiler,
19:24şimdi evet eğitimli,
19:25kültürlü,
19:26çok okuyan,
19:27enternasyonizm gibi güzel şeyleri olan,
19:29Sovyetler Birliği,
19:29yine de fazla yaşayacak,
19:30yaşayamadı,
19:3115'e bölündü,
19:32daha sonra bir sürü soru,
19:33bana gelen güzel yapıcı eleştirilerden,
19:35bir tanesi de şu,
19:37sen de bunu söylemiştin bana,
19:38ya sen halk bir ses çıkarmadı falan diyorsun,
19:41Mart'ta referandum oldu kardeşim,
19:43referandumda da işte,
19:44%70'in,
19:44%80 arası bir şey,
19:46destek verdi,
19:46şimdi sandık başına gitme,
19:48Sovyetler'de bir şey var,
19:49güzel soru soruluyor ve,
19:50veya da parti yönetimi ve,
19:52onaylama alışkanlığı çok fazla soru da,
19:54gerçekten çok güzel bir soruydu,
19:56işte sen Sovyet şeylerinin,
19:58cumhuriyetlerinin,
19:58kardeşlik,
19:59dostluk,
19:59özgürlüğü şey içinde yaşayın,
20:01evet dediler çoğunluğu falan ama,
20:02ondan sonra Sovyetler çok değişti,
20:04krizler yaşadı,
20:0591'de darbe oldu,
20:07Gorbacov iktidarı kaybetti,
20:08tekrar getirdiler,
20:09gelsin ağırlığını aldı,
20:10sonra gelsin,
20:11Belarus ve Ukrayna ile yeni bir hamle yattı,
20:13Sovyetleri dağıtıp,
20:14Rusya'yı yönetmek için,
20:15çok şey oldu ve sonunda,
20:17Gorbacov dayanamadı,
20:18artık yıl sonunda dedi,
20:19ben istifa ediyorum ve,
20:20evet devlet dağıldı ve kimse ses çıkarmadı,
20:23ses de duymadık,
20:24miting de görmedik falan bu iddiamda,
20:26devam ediyorum ve son olarak şunu söyleyeyim,
20:28Sovyetler yıkıldı ve pek çok sorun,
20:31bugün yaşadığımız pek çok sorun,
20:32uluslararası sorunlar,
20:34Azerbaycan'da Ermenistan ve en önemlisi,
20:37Ukrayna konusu o zamandan belli,
20:38yıkılma aşamasında Gorbacov,
20:40hatta kendi döneminin de sonunda,
20:42Amerikalılarla görüşmelerinde özel şeyler,
20:44kayıtları falan var,
20:45o zaman Amerikalılar da soruyorlar,
20:47Gorbacov da bunu kendi arkadaşlarına soruyor,
20:49ya bu Ukrayna'yı ne yapacağız peki,
20:51böyle bir şey olursa,
20:51bir çatlama, patlama olursa,
20:53Kırım'ı ne yapacağız,
20:54özellikle o tartışmalı bir konu,
20:56Kuruşşehir diye bir devlet yöneticisi,
20:58keyfiyle onu şeye verdi,
20:59aldı Rusya'dan Ukrayna'ya verdi,
21:01çünkü hepsi zaten Sovyet'ten ne olacak canım,
21:03ne fark eder falan,
21:04ama bakın nelere yol açtı,
21:05yani Sovyetler kaynaklı,
21:07pek çok sorun yaşanıyor,
21:08yani bu anlamda,
21:09Sovyetler yıkıldıktan sonra 35 yıl geçti,
21:11çok kısa bir süre,
21:12ama aynı zamanda çok uzun da bir süre,
21:15bu süreyi daha çok çalışmamız,
21:16hatırlamamız, tartışmamız gerekiyor,
21:18Sovyetler Birliği'ni daha çok anlamaya çalışmamız gerekiyor,
21:21ve benim Sovyetlerimi,
21:23bir sonraki programda yeni bir boyutuyla konuya devam ederiz,
21:26teşekkürler.