00:00Sa ilalim ng kargatan,
00:06parang may party.
00:14May mga nila lang na tila nagsasayaw at nagpapadala sa Agos.
00:22Ang ilan kayang lumobo para magmukhang malaki at nakakatakot.
00:30May mga magaling ding banggaya at may makukulay na galaman.
00:36Ang ganda nito, angat sa malalim at malawak na kargatan.
00:49Sino ang hindi mabibigani sa Anilaw, Batangas?
00:53Pero hindi lang ang magandang dalampasigan ang dinarayo rito.
01:00Dahil kapansin-pansin din ang mga buhay ilang na naninirahan sa kanilang kargatan.
01:06Tulad ng maraming divers, itong Anilaw is the go-to place of Born to be Wild to feature amazing wildlife creatures underwater.
01:13Nakakilala ko si Jonathan, isang dive master at underwater cameraman.
01:26Marami ang manuuri ng octopus o pugita ang makikita rito.
01:30Unang sisid pa lang, nagpakita agad sa amin ang common octopus.
01:41Isang pugita na may kakayahan na magpapalit-palit ng kulay.
01:45Depensa raw nila ito sa kanilang kalaban gaya ng mga malalaking isda.
01:57Maya-maya pa, isang uri na naman ang pugita ang nagpakita sa amin.
02:06Ito ang tinatawag na mimic octopus.
02:08May kakayahan ang mimic octopus na manggaya ng halos labing limang klase ng hayop para mangnilang.
02:27Gaya na lang kung paano nito ginagaya ang marine crab.
02:30Mula paggalaw hanggang sa paglalakad nito sa ilalim ng tubig.
02:40Ilang saglit pa, ginaya rin niya ang galaw ng galamay ng lionfish.
02:50Kakaiba talaga ang abilidad ng mga mimic octopus sa ilalim.
03:01Nang sinubukan naming sumisid sa gabi, nakita namin ang isang pambihirang uri ng pugita.
03:11Sa una ay aakalain mong sumasayaw at nagpapadala lang ito sa agos ng tubig sa ilalim.
03:18Pero maya maya pa, kitang kita kung paano nito ibinuka ang kanyang galamay na parang umot.
03:29Dahilan kung bakit tinawag itong blanket octopus.
03:33Ang mga blanket octopus ay bihirang makita sa ilalim.
03:41Kaya laking tuwa namin nang maidokumento ito.
03:44Habang sa ilalim, isang big blue octopus naman ang nakita naming naghahanap ng pagkain.
04:05Dahan-dahan niyang inuunat ang kanyang dalawang galamay.
04:12Ipinapasok niya ito sa butas para makakuha ng maliliit isda.
04:19Sa iba't ibang pagkakataon ay nakapagdokumento kami ng anim na uri ng pugita sa anilaw.
04:32Kasama na ang nakakabilib na talino ng mga coconut octopus at blue rib octopus.
04:40At ang apat pang klase ng pugita na ating nakita.
04:49Dinadayo talaga itong manilaw para sa pag-dive.
04:53Iba para mag-relax o talagang nakadepende sila sa turista.
04:59Minsan, makakita lang tayo ng isang species ng octopus. Sobrang saya na natin eh.
05:04Eh yung makakita ka pa ng anim! Wow! That is world class man!
05:08It's world class man!
05:25Kilala ang Sikihor na tahanan ng mga healer o manggagamot.
05:31So naandito nga tayo sa Sikihor. Ito yung tinatawag nilang the healing island or mystical island.
05:36At may panahon dito, kung usually mga Semana Santa, no? Lenten season,
05:43kumuha sila ng mga materials from nature.
05:47Usually pinipili nila yung may mga sting, yung may mga lason.
05:50At kapag nasa dagat sila, ang una nilang hinahanap is yung pufferfish.
05:55Sa aming pagsisit, bumungad sa amin ang butete o pufferfish.
06:09Malaki ang kanyang mga mata at tila nakausbong ang labi.
06:14Nagmisula itong cute na cartoon character.
06:18Kahit mailap, pinili ng butete na ito na lumapit.
06:26Maya maya pa, may isang uri ng pufferfish na nakatawag ng aking pansin.
06:31Ito ang Valentin's Sharp Nose Buffer.
06:34Sa ganda ng kulay nito, imposibleng hindi ito mapansin sa ilalim.
06:41Pero huwag magpalin lang sa ganda ng butete.
06:44Bigla silang nagiging matapang kapag may banta sa kanilang buhay.
06:50Kapag ito ay nakorner, may kakayahan itong mag-inflate o lumubo para magmukha silang malaki.
06:58Paraan nila ito para maitaboy at takutin ang kanilang mga predators.
07:03Nagtataglay rin ang mga butete ng lasong na tinatawag ng tetrodotoxin na posibleng makapatay ng tao kapag sila ay kinain.
07:20Pero sa Sikihor, ang nakamamatay na is ng ito, kinukolekta para gawing abo na ginagamit nila sa panggagamot.
07:29Lahat ng makakate, nakakalason at mga makamandag na mga bagay at may buhay sa dagat, kinukuha namin yun.
07:40At sinusunog tuwing Bernis Santo at niluluto tuwing Sabado Santo na tinatawag namin na minasa o black wax.
07:50Kahit maitaglay na lasong ng mga butete, ginagamit pa rin nila ang abo nito sa panggagamot o pagtutuob.
08:00Kadalasan, ginagamit nila yung makamandag at mga nakakalason mga bagay sa dagat para gumawa ng kulam.
08:10Ang tangi din gamot namin ay gagamit din din ang magkaparehang materyales sa pampausok namin upang magpagaling yung mga biktima ng kulam.
08:19Ayon sa eksperto, nakakapagbigay raw ng pansamantalag ginhawa ang tuob dahil sa warm, moist air na nakukuha nila dito.
08:30Walang masinsinang pag-aaral sa visa nito.
08:34Although may ibang research results na using tetrodotoxin as cancer, pain treatment, or local anesthetic sa ibang bansa, it still needs to be thoroughly evaluated by our health department.
08:46Ang pagsusuob gamit ang pufferfish, butete, or tikong ay wala pa talagang scientificong pag-aaral.
08:53Mas pinapayuhan po natin ang mga tao na kumonsulta sa mga doktor.
08:57Maraming salamat sa panonood ng Born to be Wild.
09:00Para sa iba pang kwento tungkol sa ating kalikasan, mag-subscribe na sa GMA Public Affairs YouTube channel.
