00:01Sa pinakatimog ng Palawan, may isang mundo na punong-puno ng buhay.
00:09Sa isla ng Palapak, isang kwento ng puso na napiling magmalasakit ang nabuo.
00:16Pasang mga hayop na kailangan ng kalinga at proteksyon.
00:30Sa Balapak, kapag may napadpad o nasa agip na wildlife, iisang tao lang ang pinupuntahan ng mga residente, si Jonathan.
00:40Ang dedikadong kinatawa ng Palawan Council for Sustainable Development Staff o PCSD.
00:48Itong si Jonathan, siya yung kaisa-isang taoan ng PSD dito sa buong Balapak.
00:56And walang rescue center dito. So, sa kanya dinadala yung mga animals, wildlife in need.
01:04Isa sa binabantayan niya ngayon ay ang isang makulay na ibon, ang Blue-nape Parrot o Pikoy.
01:12Parrots are one of the most intelligent birds. So, ito yung tinatawag na Blue-nape Parrot.
01:21Malikot ang mga Parrot. Pero, ang Pikoy na ito, hindi nagpakitang gila sa paglipad.
01:28Mukhang imprinted na siya sa tao. Siguro na sa mga more than one year old na ito.
01:35Kapansin-pansin, naputol ang balahibo sa kanyang pakpak.
01:39Isang paraan ito para hindi makalayo ang mga ibong kinukuha mula sa likas nilang tahanan.
01:47Pusibleng dati itong alaga ng tao.
01:49Ang kalimitan na, kinukuha ito sa mga nest. Tapos, inaalagaan.
01:56Pinutulan siya ng pakpak para hindi makalipad. Pero, temporary lang yung pagkaputol ng pakpak niya.
02:03Umaabot ng 6 na buwan hanggang isang taon bago muling humaba ang kanyang balahibo sa pakpak at muling makalipad.
02:13Paano napunta sa iyo ito?
02:14Ah, nakawala yan siya. Palakad-lakad yan sa daanan. May nakalipad.
02:20Pagkatapos, tiling over saan.
02:22Dahil sa makakulay na balahibo at angking talino, sa paggaya ng iba't ibang tunog, madalas silang biktima ng iligal na
02:31bintahan ng wildlife.
02:33Kaya, kabilang ito sa mga near-threatened o kumakaunti na ang bilang sa kabundukan.
02:40Hindi na lalagpa sa 7,000 ang bilang nila sa wild.
02:46Sa ilalim ng Republic Act of 9147 or Wildlife Act,
02:52ang sinumang mahuli na nag-aalaga, nanguhuli at nagbebenta ng wild animals na walang kaukulang permit sa gobyerno,
03:01pwedeng magmulta at makulong ng hanggang apat na taon.
03:06Kaya yun, Jonathan, napansin ko, everywhere we go, kilalakal.
03:11Kamusta naman yung cooperation ng mga tao when it comes to yung reinforcement ng wildlife natin dito?
03:20Monitoring, tapos conduct ng IEC sa kanila para malaman na yung hayop na yan na inaalaga nila ay bawal.
03:27Kaya nga yun, medyo nabawasan yung panghuhuli ngayon sa taon na to. Nabawasan siya.
03:34Maging mapagmatiag, dahil dito sa Balabak, may kasama ang mga taong itinuturing nilang kaibigan.
03:42Hoy! Tinan mo!
03:45Si Nanay Hilda, nabutan kong may kausap.
03:49Hoy!
03:50Oh, paano? Oo, bakit ka?
03:54Pero hindi tao, hindi isang unggoy.
03:57Ang unggoy na si Moy Moy.
04:00May git isang taon ng alaga ni Nanay Hilda.
04:03Doon ba sa anak ko yan sa malaking ilog, binigay dito sa amin.
04:09Bago barami dito, nagapunta rin na hinihingi rin sila na lang daw mag-alaga.
04:13Sabi ko, ayaw ko kasi wala na lang ako anak.
04:16Siya na lang aking alagaan.
04:19Kayo maliit pa.
04:20Kwento niya, natagpo ang mag-isa raw sa gubat ang batang unggoy.
04:25Kaya inuwi nila ito at itinurin parang tunay na anak.
04:31May mga ginagawa nga raw, nakalukuhan itong si Moy Moy.
04:35Madalas daw siyang kumakain ng kanin.
04:37Pero kapag busug na, pinaglalaroan niya na ito.
04:42Lagot ka kay Nanay.
04:44Paano ikaw?
04:46Ha?
04:47Paano?
04:49Ay, talo pa yung parang anak ko.
04:52Sweet man si Moy Moy sa kanyang Nanay Hilda.
04:55Sobrang protective daw nito kapag may ibang taong lumalapit.
05:01Yung iba natatakot.
05:03Kasi pag mag-akyat sila,
05:06dakmain sa yan,
05:07kag-yapusin na yan, natatakot sila.
05:10Dahil walang rescue center sa isla,
05:12pansamantala na muna ito,
05:14pinaalagaan kay Nanay Hilda.
05:17Pero darating ang oras na kailangan nilang maghiwalay,
05:21lalo kung lumaki na ang batang unggoy.
05:24Sa oras na may masagip na wildlife,
05:27ano nga dapat ang gawin?
05:29Huwag hahawakan ng walang proteksyon
05:32para may iwasang makagat,
05:34makalmot,
05:34o mahawahan ng sakit.
05:37Ang pinakaimportante,
05:38ipagbigay alam agad ito sa otoridad,
05:41tulad ng Department of Environment and Natural Resources o DNR,
05:46o kaya sa barangay o lokal na pamahalaan ng iyong lugar.
05:52Sa isla ng Balabak,
05:55halos lahat ng ilog at maging dalampasigan,
05:58pinamamahaya ng mga buhaya.
06:02Si Jonathan,
06:04isa sa pangunahing responsibilidad,
06:06ang masigurong ligtas
06:08ang parehong tao at buhaya sa kanilang lugar.
06:14Dahil kapag nagkataon
06:16na magkasabay sila magtagpo,
06:19maaaring buhay ang nakataya,
06:21lalo na tuwing mating season
06:23o panahon ng pagliligawan ng buhaya
06:26kung saan higit na agresibo ang mga ito.
06:29May ilang kaso na kasingin
06:31ng pag-atake ng buhaya rito sa Balabak.
06:35Ginagat sa anong baka po,
06:37pangalawa,
06:38anak ng kalabaw,
06:39pangatlo po yung bata na.
06:41Pinukulang pa niya sila,
06:42patit ng tao,
06:43kinain na nila.
06:52Matyagan niyang iniikutan
06:54ang mga lugar ng buhaya
06:56para hanapin,
06:57bilangin,
06:58kung may bagong bisang iklog
07:00o may dagdag na baby crop.
07:05Mala-attendance check
07:07ng mga buhaya sa Balabak.
07:13May inilaan din daw siyang
07:15pansamantalang sanksyuaryo
07:17para sa mga buhaya.
07:18Ito yung temporary na
07:21sanksyuary na ginawa namin
07:23para kung sakasakaling
07:25may itinover na buhaya,
07:28may mapaglalagyan kami.
07:29Pag uras na nagbilang ako,
07:31kung ilang peraso sila dito,
07:33pagkulan ng isa,
07:34inanap ko siya,
07:35tapos sinulit,
07:35binabalik ko siya ulit dito.
07:39Sa Rabor,
07:40naitala niyang
07:41may mga regular
07:42na nagpapahinga
07:43at nagpapainit
07:45ang mga buhaya
07:46sa tabi ng paaralan.
07:50Ang buhaya mukhang mahiyain.
07:53Agad din itong bungaba
07:55at lumubog sa ilog.
07:58Noon na po wala.
07:59Normal lang po na
08:00parang usual lang.
08:01Pero noong sobrang lapit na,
08:03medyo kinabahan po kami ng konti
08:04kasi baka paluin yung bangka namin.
08:06Ayon kay Jonathan,
08:08normal lang na makasabay
08:10at makita nila
08:11ang mga buhaya.
08:12Kaya mahalaga
08:14ang pagpapaalala
08:15tungkol sa buhaya
08:16para walang masaktan
08:18na hayop at tao
08:20sakaling mag-cruise
08:21ang landas nila.
08:22The community is coexisting
08:26with the crocodile
08:27with certain
08:28mga warning
08:30dapat huwag pupunta
08:32dito sa area
08:33lalong-lalo na
08:34yung mga bata.
08:36Ang pagkalinga
08:38sa mga hayop
08:39sa panahong
08:40kailangan nila
08:40ng tulong
08:41ay hindi permanente.
08:43Kapag maayos
08:44ang kalagayan nito
08:45mahalagang
08:46maibalit ito
08:47sa kanyang mundo.
08:50Sa gubat
08:51kung saan
08:51malaya silang
08:52makalilipad
08:53at makakapaglaro.
08:56At sa ilog
08:57at dagat
08:58kung saan
08:58malaya silang
08:59nakagagalaw.
09:01Maraming salamat
09:02sa panunood
09:03ng Born to be Wild.
09:04Para sa iba pang kwento
09:06tungkol sa ating kalikasan,
09:08mag-subscribe na
09:09sa JMA Public Affairs
09:11YouTube channel.
Comments