00:00Herkese merhaba, sanatın, kültürün ve o inanılmaz zorlu siyasi dönemeçlerin tam ortasında kalan yepyeni bir incelemeye hoş geldiniz.
00:08Tamam, hadi hemen başlayalım.
00:10Bugün çok sıra dışı bir figürü, Altay Türklerinin Çoros boyundan gelen ressam, etnograf ve siyasi önder Grigoryo Ivanovich Çoros Gurkin
00:19'i konuşacağız.
00:19Elimizdeki kaynaklar bizi 19. yüzyılın sonlarından o kaotik 20. yüzyılın başlarına, Türk dünyasının doğu ucunda yakılan bir özgürlük meşalesinin tam
00:29kalbine götürüyor.
00:31Hazırsanız bu müthiş hayat hikayesini adım adım çözmeye başlayalım.
00:35Şimdi size çok basit bir soru soracağım.
00:38Bir düşünün, fırçasıyla sadece doğayı resmeden, barışçıl ve sanata adammış bir kariyere sahip olan bir adam,
00:45nasıl olur da devasa orduların, imparatorlukların ve acımasız rejimlerin bir numaralı hedef tahtasına oturur?
00:52İşte bu akıl almaz tezat, Çoros Gurkin'in hayatını sıradan bir biyografi olmaktan çıkarıp adeta tarihi bir gerilime dönüştürüyor.
01:01Bölüm 1. Sanat, Kültür ve Kimlik
01:03Gelin önce Gurkin'in o köklerine, doğduğu topraklara bir gidelim.
01:08Gurkin 1870 yılında bugün Gorna-Altaysk sınırlarında olan Ulala köyünde doğuyor.
01:14Asıl kırılma noktası 1890'larda o meşhur Rus ressam İvan Şişkin'den eğitim almasıyla başlıyor.
01:21Ama bakın, o sadece batılı veya Rus tarzı sıradan bir ressam olup çıkmıyor.
01:25Bu mükemmel eğitimi alıyor ve kendi kökleriyle harmanlıyor.
01:291900'lere geldiğimizde Altay doğasını resmetmekle kalmıyor,
01:33halkının masallarını, destanlarını, tüm o kültürel mirasını kayıt altına almaya başlıyor.
01:38Yani sanatını resmen bir hafıza arşivine dönüştürüyor.
01:42Şimdi bu kısımla ilgili asıl ilginç olan nokta şu.
01:46Bu saydığımız eserler öyle duvara asılacak güzel manzara resimlerinden ibaret değil.
01:51Dağ ruhları gölü, şaman ayini, katunun tacı, bunlar yaşayan, nefes alan bir kültürün canlı kayıtları.
01:58O fırçasını adeta bir kamera gibi kullanarak halkının kimliğini ölümsüzleştiriyordu.
02:03Ve özellikle de bu tablo, Han Altay, bu kesinlikle sıradan bir dağ tasviri falan değil.
02:10Kaynaklarımız bize bunun Altay halkının o kutsal, canlı ruhunu ve milli kimliğini temsil ettiğini söylüyor.
02:16Yani kısa bir süre sonra Gurkin'in bizzat kendi hayatını tehlikeye atarak korumaya çalışacağı o ruhun tam olarak tuvale yansımış
02:25haliydi bu.
02:25Bölüm 2, 1917 Penceresi
02:28Fırçayı bırakıp mecburen siyasete adım attığı o dönem.
02:32Yıl 1917, koskoca Rusya İmparatorluğu temelinden sarsılıyor.
02:38Şubat devriminin o inanılmaz kaotik ama bir o kadar da umut verici atmosferi,
02:43Çoros Gurkin ve halkı için tarihi bir fırsat penceresi açıyor.
02:47Yıllardır sanatıyla anlattığı Altay halkı için artık kendi geleceklerini belirleyebilecekleri, eşi benzeri görülmemiş bir özgürlük alanı doğuyor.
02:57Düşünsenize, hiçbir siyasi geçmişi olmamasına rağmen halkın ona duyduğu muazzam güvenle inanılmaz bir hızla yükseliyor.
03:06Temmuz 1917'de Altay Dağ Duması'nın başkanı seçiliyor.
03:10Hemen ardından Mart 1918'de Karakorum Altay Bölge İdaresi'nin başına geçiyor.
03:16Ve tahmin edin, ilk icraatları ne oluyor? Silahlanmak mı?
03:21Kesinlikle hayır. Eğitim.
03:23Altay dilinde okullar, kütüphaneler açmak ve yerli halkın toprak haklarını güvence altına almak.
03:29Tam da bir ressamın kurduğu bir hükümetten bekleyeceğiniz türden. Harika öncelikler değil mi?
03:34Bölüm 3 Bir Birlik Vizyonu
03:37Karakorum Hareketi ve o Devasa Siyasi Hedefler
03:40Yani buradaki en kritik nokta şu,
03:43Kurkin ilk başta öyle tamamen Rusya'dan kopuk, yepyeni bağımsız bir devlet peşinde falan değildi.
03:49İlk ve en acil hedefi kendi bölgeleri için Rusya sınırları içerisinde idari bir özellik sağlamaktı.
03:56İnsanlar kendi yurtlarında kendi kimlikleriyle yaşasın istiyordu.
03:59Ama tabii bir de ikincil ve çok daha büyük bir hayali vardı.
04:03Akraba Sibirya Türk halklarını tek bir yönetim altında toplayacak geniş çaplı bir Altay-Oyrot Birliği.
04:10Şu vizyonun büyüklüğüne bir bakar mısınız?
04:12Rus Altay'ından Batı Moğolistan'a, Tuva'dan Hakasya'ya hatta ta Kuzeydoğu Türkistan'daki Çungarya'ya kadar uzanan devasa bir coğrafya.
04:21Eski Oyrot topraklarındaki bütün akraba halkları tek çatı altında birleştirmek.
04:27Gerçekten olağanüstü ve son derece iddialı bir plan.
04:31Bölüm 4 Çapraz Ateşin Ortasında
04:33Ve tabii ki işlerin tamamen kontrolden çıktığı o acımasız iç savaş dönemi.
04:39Sahnede iki ana aktör var.
04:42Bolşevikler ve Amiral Kolçak komutasındaki Beyaz Ordu.
04:45Bu iki taraf birbirlerini yok etmek için resmen kanlı bir savaş veriyor.
04:49Ama çok ilginçtir, birbirlerinden bu kadar nefret etmelerine rağmen ortak bir noktaları var.
04:54İkisi de birleşik ve bölünmez bir Rusya istiyor.
04:57Ve doğal olarak ikisi de Gurki'nin özellik hareketini kendi otoritelerine karşı devasa bir tehdit olarak görüyor.
05:04Adamımız kelimenin tam anlamıyla iki ateş arasında kalıyor.
05:08Haydi şimdi bir sonraki aşamaya geçelim ve olayların nasıl tırmandığını görelim.
05:131918'in sonunda Beyaz Ordu tarafından tutuklanıyor.
05:171919'da delil yetersizliğinden serbest kalsa da tehlike bitmiş değil.
05:21Yeniden tutuklanmamak için resmen bir sürgün hayatı, bir kaçış başlıyor.
05:26Önce Moğolistan'a sonra Tuva'ya sığınıyor.
05:29Tam altı yıl süren inanılmaz zor ve acı dolu bir ayrılık.
05:33Ama sonunda vatan sevgisi ağır basıyor ve 1925'te o çok sevdiği altaya geri dönüyor.
05:39Bölüm 5 Sovyet Tasfiyesi
05:42Ne yazık da hikayenin en karanlık, en dondurucu kısmına geliyoruz.
05:47Sovyet makamları onun geçmişteki o özertlik ve birlik fikirlerini unutmamıştı.
05:52Onu sadece kültürüyle ilgilenen bir vatansever olarak değil,
05:56doğrudan devletin toprak bütünlüğünü tehdit eden pantürkist ve karşı devrimci bir düşman olarak fişlettiler.
06:02Düşünebiliyor musunuz?
06:03Bir zamanlar halkı için okullar, müzeler açan bu adam şimdi en büyük tehdit olarak görülüyordu.
06:09Bütün o hayatına adadığı kültürel koruma çabaları bir anda kendi aleyhine kullanılan silahlara dönüştü.
06:15Ve adım adım o korkunç bürokratik sona geliyoruz.
06:19Haziran 1937'de meşhur Sovyet gizli polisi NKVD tarafından tutuklanıyor.
06:25Sistem o kadar soğuk ve acımasız işliyor ki, sadece aylar sonra 4 Ekim'de ölüm cezası veriliyor
06:31ve bir hafta sonra 67 yaşındayken kurşuna diziliyor.
06:35Ne hakkını arayabileceği bir duruşma var ne de adil bir yargılama süreci.
06:39Hiçbir şey yok.
06:40Kararı veren bu Troika dediğimiz mercil tam bir dehşet makinası.
06:45Stalin döneminde standart mahkeme süreçlerini falan tamamen es geçip,
06:49insanları hızla idama yollamak için kurulmuş 3 kişilik bir kurul bu.
06:53Sadece soğuk bürokratik bir ölüm fabrikası.
06:56Çoroskurkin'in dosyası da işte bu makinenin içine atılıp saniyeler içinde öğütülüyor.
07:00Bölüm 6
07:02Kalıcı bir miras
07:03Her şeye rağmen yok edilemeyen o sanatın gücü
07:07Yıl 1956.
07:09İdamının üzerinden neredeyse koca 20 yıl geçmiş
07:12ve sonunda devlet onun hakkındaki o ağır suçlamaların aslında tamamen asılsız olduğunu resmen kabul ediyor.
07:19İtibarı iade ediliyor.
07:20Düşünün, onu haksız yere ölüme yollayan o acımasız sistem bile
07:24elinde sonunda onun masumiyetini teslim etmek zorunda kalıyor.
07:27Ve bu da şunu harika bir şekilde gözler önüne seriyor.
07:31O, kendisini yok etmeye çalışan rejimlerden kesinlikle çok daha büyük bir figürdü.
07:36Bugün o sadece Altay görsel sanatlarının kurucusu değil.
07:39O, bir halkın kültürel uyanışının zamansız sembolü.
07:42Milli iradenin ta kendisi.
07:45İncelemenin en başında konuştuğumuz o, Han Altay tablosu var ya.
07:48Aslında o tablo, başından beri Gurkin'in kendi ruhunun aynasıydı.
07:52Bütün bunları anlattıktan sonra sizi şu soruyla baş başa bırakmak istiyorum.
07:57Bir hareketin, bir kimliğin ruhu, eğer o halkın tuvaletindeki boyada, masalında, destanında yaşamaya devam ediyorsa,
08:04bir rejim o hareketi gerçekten idam edebilir mi?
08:07Yoksa o fırça darbeleri namludan çıkan mermilerden her zaman daha mı güçlüdür?
08:12Bunu bir düşünün.
08:13Vaktiniz ve ilginiz için çok teşekkürler.
08:15Bir sonraki incelememizde görüşmek üzere.
