00:00Ito po ay mawkuka ng libre ang gamutan.
00:03Ang leptospirosis po ay napakalubha,
00:06ngunit ito ay naiiwasan at nagagamot kung maaga po itong maagapan.
00:10Kung na po natin patagawin ang ating mga simptomas,
00:14magpa-check up po kaagad.
00:21Pilipinas, gising na!
00:23Ingat po, lalo na sa mga lumusong at patuloy na lumulusong sa baha.
00:28Tumataas po ang kaso ng leptospirosis sa bansa.
00:31Sa San Lazaro Hospital sa Maynila, halimbawa,
00:34umabot na sa labas ng emergency room ang pila
00:36na mga posibleng may leptospirosis.
00:39Ay ibang pasyente sa folding bed na nakahiga.
00:42Ayon sa Department of Health,
00:44posibleng pang sumipa ang dami ng cases sa susunod na linggo.
00:48Yan ang ating pag-uusapan, lilinawin at hihimain.
00:52On record sa unang hirin.
00:56At ngayong umaga, mga panayan po natin,
00:58Dr. Anne Dominique Asis Matuba,
01:00National Program Manager for Emerging and Re-emerging Infectious Diseases
01:04and for Rabies Prevention and Control ng Department of Health.
01:08Doc Anne, good morning. Thank you for joining us.
01:11Magandang umaga po at salamat din po sa paanyayan.
01:15Doc, we are on record na.
01:16Unahin na po natin, update sa leptospirosis cases sa bansa.
01:20What are the numbers?
01:23Sa kasalukuyan po, since January hanggang Agosto 15,
01:28may naitala na po tayong 3,760 cases.
01:32Tabilang po dito ay may naitala na po 247 dahil sa sakit na ito.
01:37Is this higher or lower than last year, Doc?
01:41Compared to last year, there's an observed decrease po by 42 percent.
01:47Kasi ang naitala po last year ay nasa 6,528.
01:52Ngunit, patuloy pa rin po ang monitoring ng paggawaran
01:55dahil inaasahan pa rin po natin ang pagkaas
01:57sa loob ng dalawang linggo, simula po ng mga pagbaha ng makaraang linggo.
02:02Okay. Pag-usapan po natin yung sa San Lazaro, may naitala po nga 6 na namatay.
02:07Ito lamang, since August 10 lamang.
02:09Pero sa buong bansa po, ano nga po yung bilang?
02:11You said 200 plus?
02:15247.
02:16Ngunit, nung mga nakaraang Agosto 18 hanggang 25,
02:22may naitala po tayong 818 cases sa National Capital Region.
02:26At 22 po doon ang nasa 6.
02:29Nako. For the viewers to understand, Dok, pakipaliwanag po.
02:33Gano'n ba ka fatal itong sakit na leptospirosis?
02:36Paano ba ang incubation ito from the time na lumusong tayo
02:41until the time na umabot sa end stage, ika nga?
02:46Ang leptospirosis po ay napakalubha.
02:48Ngunit ito ay naiiwasan at nagagamot kung maaga po itong maagapan.
02:53Ang incubation period po nito o ang panahon bago lumabat ang sintomas,
02:58ay mula dalawang araw hanggang 14 days mula sa pagkaka-expose sa baha
03:04o kung sila po ay napalusong sa baha.
03:06Pwede rin po itong mas tumagal hanggang 28 days bago po lumabas ang sintomas.
03:12Ito po ay karaniwang mild ang sintomas,
03:15mataas ang survival rate kung sila po ay nakapagpatingin ng maaga.
03:20Nagiging fatal po ito kapag umabot na sa tinatawag na severe disease
03:24o wildest disease, pwedeng umabot ng mula 10% hanggang 15%
03:31ang mortality rate po nito.
03:33Sa kasalukuyan po ang fatality rate po natin
03:37o ang bilang ng mga kaso nang namatay ay nasa 6% po ngayon taon.
03:41Okay. Dok, para lang sa kalaman ng mga manonood natin,
03:45ano ba ang mararamdaman niya?
03:47Habang ito'y halimbawa kumakalata sa katawan at lumalala na,
03:50ano ba yung mga nararamdaman?
03:52Sa una pong mga sintomas, pwede po silang makaramdaman ng laminat,
03:58panginiling, iba naman po sumasakit ang ulo,
04:00pati na rin po ang mga kalamnan o muscle.
04:03Kapag ito na po ay mas magprogress o mas lumala,
04:06pwede na po silang makaramdaman ng iba pang sintomas
04:09tulad ng paninilaw ng balat.
04:11Yung iba naman po ay namunmula din po ang mga mata
04:14at nagbabago na po ang kulay ng ihi kapag nataroon na po
04:18ng sinatawag na kidney damage.
04:21So, at what point na dapat maalarma na yung tao na teka muna,
04:25baka severe na ito?
04:26Kasi ang kinahihinat na po ng iba mga biktima ng leptospirosis,
04:31yung kailangan na mag-dialysis para magkocollapse yung kidney sila,
04:34ganun po?
04:36Apo. Kapag nag-iba na po ang kulay ng ihi nila,
04:39yung iba po, ng kulay itin,
04:41dahil nga po sa kidney damage o dahil may nakikita na po mga dugo
04:46sa kanilang ihi,
04:48yun na po ang isa sa mga severe na sintomas.
04:51Kaya nangailangan na po ito ng agarang dialysis.
04:55Ang iba naman po ay nahihirapan sa paghinga
04:58kasi pwede din po ang atakihin ng leptospirosis
05:02ang ating mga baga.
05:03At kapag nanilaw na po sila,
05:05ang mga atay naman po ang apektan.
05:10Dok, pag-usama po natin yung tungkol sa bed capacity,
05:13nababanggit po madalas yung San Lazaro Hospital,
05:15yung NKTI, nababanggit din.
05:17Pero ito pong leptospirosis,
05:19nagagamot naman sa kahit saang hospital,
05:21hindi po ba?
05:23Opo, lalo na po kung nasa early stage pa po ito.
05:27Kaya ang abiso po talaga ng Department of Health sa publiko
05:31ay huwag na po natin patagawin ang ating mga sintomas,
05:35magpa-check up po paagad,
05:37lalo na kapag may nararamdaman,
05:39para hindi na po ito mas nalala,
05:40at hindi po ma-overload o ma-overcapacity
05:43ang ating mga end referral hospital,
05:46katulad po ng San Lazaro at ang NKTI.
05:49Ang kagawaran din po ay naghanda,
05:52nag-establish o nag-activate po
05:55ng mga leptospirosis fast lane
05:58sa 33 na DOH hospital sa NCR Region 1,
06:022 and 3, pati na rin po sa Calvillera.
06:05Para mas mabilis ang pag-triage,
06:08pag-diagnose, pati na rin po ang paggamot
06:10ng mga kaso ng leptospirosis.
06:12Basta kailangan encourage po natin yung mga kapuso natin.
06:14Kung kayo po ay lumusong at may naramdaman kayong medyo iba,
06:17pag sa walang bahala,
06:20huwag nyo isipin na,
06:21ah, baka lagnat lang ito,
06:22baka nalamigan lang ako, kesyo.
06:23Diba?
06:24Baka kailangan natin ma-rule out
06:26na leptospirosis ito.
06:28Doc, pag kayo po yung na-diagnose,
06:29paano naman ba ang gamutan dito at confinement?
06:31Ito ba'y libre sa mga government hospitals?
06:35Yes po.
06:36Sa ating mga DOH hospitals,
06:38ito po ay mawukukan ng libre ang gamutan.
06:41Kailangan po kasi mabigyan ng IV o yung nakaswero po na antibiotics
06:47kapag sila po ay nalang sintomas na ng leptospirosis.
06:51At kapag sila naman po ay mangailangan na ng dialysis,
06:55cover din po ito ng ating pill health
06:57at ng zero balance filling program ng Department of Health.
07:02Nakafocus tayo sa leptospirosis at this point, Doc,
07:04pero may mga iba po ang sakit na dapat bantayan din,
07:07tulad ng halimbawa dengue.
07:09Ano pa ba mga paalala natin?
07:11Ano pa ba yung mga ibang sakit na maaaring?
07:12Baka hindi natin napapansin.
07:15Meron po tayong mga grupo ng mga sakit
07:17na karaniwang tumataas ang kaso tuwing tag-ulan.
07:20Ito po ay itintag na wild diseases.
07:22Ang kahulugan po nito,
07:24ang W ay ang mga waterborne diseases
07:27kasama na po ang diarrhea,
07:30ang cholera, pati na rin po ang typhoid.
07:32Ang I naman po ay yung influenza
07:35o influenza-like illness
07:37o mga malatrang kasong sakit.
07:39Nabibilang po dito ang flu
07:40at pati na rin po ang COVID-19.
07:44Ang L, yung leptostyrosis po
07:47and D naman po yun po yung dengue
07:49o yung mga sakit na
07:50o ang sakit na nakukuha mula sa kagat ng lamog
07:53dahil nga po sa pagdami ng
07:55kanilang pwedeng pangitlugan
07:57na mga tambak na tubig
07:59mula sa pag-ulan.
08:00Tapos ito ho, Doc,
08:02maaaring pare-parehong sintomas,
08:04kaya maganda ho magpakonsulta
08:05sa mga doktor
08:06para matukoy natin
08:07kung ano talaga yung sakit ninyo.
08:10Tama po kayo,
08:11katulad ng dengue,
08:12halos magkatulad po sila
08:14ng sintomas ng leptostyrosis
08:15sa mga unang araw
08:17ng sakit na ito.
08:19Pwedeng magkalagnat,
08:20magkaroon din po
08:21ng panunakit ng ulo.
08:23Kaya mahalaga ang pagpapakonsulta
08:25para sila po ay matest
08:26kung ano po talaga yung sakit ninyo.
08:29Doc, any final words po?
08:31Hindi tayo magsasawa rito.
08:33Uulit-ulitin natin
08:34para sa mga kapuso natin.
08:35Mga paalala po,
08:36lalong ngayong mga ula ng panahon.
08:38Go ahead, please.
08:39Sa lahat ng tagapanood
08:40at tagapakimig,
08:42huwag po nating
08:43maliwalain
08:44ang ating mga nararamdaman.
08:46Lalo na po,
08:46kung may history po tayo
08:47ng paglusong sa baha,
08:49huwag maghintay
08:50na manilaw pa
08:51ang ating mga balat
08:52o masira ang ating mga
08:54bato at atay
08:55bago po magda sa doktor.
08:56Kung kinakailangan pong
08:58lumusong muli,
08:59lalo na po ngayon
09:00na habagat po
09:00at inaasahan natin
09:02ang muling pagbaha,
09:03magsuot po tayo
09:04ng proteksyon
09:05gaya ng bota
09:06at kapag napalusong po
09:09sila sa baha,
09:10sila po ay
09:11magpatingin po agad
09:12sa loob ng
09:1224 to 48 hours
09:14dahil mahalaga po
09:16ang painin
09:16sa pag-inom po
09:17ng pinatawag po natin
09:18prophylaxis
09:20o prevention
09:20para hindi po sila
09:21magkaroon ng
09:22severe na lactose virus.
09:24Dr. Ann Dominique
09:26Asis Matuba
09:27ng Department of Health,
09:28maraming salamat po
09:29sa inyo.
09:30Maraming salamat din po.
09:32Mga kapuso,
09:33ang leptospirosis po
09:34ay nakamamatay
09:35pero ito po
09:36ay preventable.
09:37Pwede po natin
09:38itong pigilan
09:39dahil kailangan lamang po
09:41natin mag-imaagap
09:42at maingat.
09:43Ang mga issue
09:44pinag-uusapan,
09:45lilinawin at hihimayin natin
09:46on record
09:48sa unang hirin.
09:50Pwede po
09:50uwag tempun
09:51surya
09:51pad coment-uusapan
