00:00Ito, interesting ito para po sa maraming Pilipinong nagda-dialysis araw-araw ng sakripisyo.
00:05Ang paulit-ulit na gastos, mahabang biyahe, oras na nauubos sa pagpunta pa lang sa mga dialysis center.
00:11Pero ngayon, ang pagpapadialysis ay maaari ng gawin sa bahay.
00:15Salamat sa dalawang UP Diliman graduates.
00:17Mas mapapadali, mas magiging ligtas at mas abot-kaya na ito sa anyo ng kanilang imbensyon.
00:24Well, alamin po natin ang kwento sa likod ng 2026 James Dyson Award National Winner.
00:28Ang imbensyong Bida Kidney.
00:31Kasama natin live sa studio, mga utak sa likod nito.
00:34Please welcome Andrew Buensalino at Alison Cabrestante.
00:38Good morning. Welcome sa Rise and Shine, Pilipinas.
00:40Good morning po.
00:41And of course, congratulations sa recognition.
00:45And of course, siyempre tell us about this invention.
00:48Ano itong makakamurang pag-dialysis ng ating mga kababayan.
00:52So, si Bida Kidney po, isa po siyang machine na nag-automate po ng pre-tonial dialysis po para sa
00:59mga pasyente.
01:00So, para mapadali po yung treatment nila at maging mas manageable po sa daily lives po nila.
01:06All the while, mas mura po siya sa mga mamahaling machine po na hindi na po afford ng karabinan po
01:13ng mga pinitili.
01:13Oo, mahal kaya. Ang magpa-dialysis, napakarami talaga nagpa-dialysis.
01:20Sa recent na parang market research po na, upwards of 500,000 pesos po siya.
01:26500,000 yung machine?
01:28Yung machine. Kung gusto po nila ng automated na treatment.
01:32So, parang nililimit niya rin po yung availability niya to hospitals lang po and major urban centers.
01:38So, parang na-de-defeat po yung purpose ng peritoneal dialysis na supposedly is flexible po na treatment option na
01:45pwede po sa bahay.
01:46Since hindi nga po sila makabili.
01:48Oo.
01:48Sige. E so, ito pwede nga sa bahay mo na lang yung magawin yung procedure.
01:53So, paano nagsimula itong idea ninyo? Ano yung nagtulak sa inyo para bumuun itong Bida Kidney?
01:59So, bilang mechanical engineering graduates po, mayroon talaga kami yung tinatawag na capstone project.
02:05So, para sa aming senior year sa university.
02:08At naisip po namin dahil ang kapatid ko po, ang aking ate ay isang pediatric nephrologist.
02:14So, ibig sabihin po, sa kidneys po ang patients niya, mga children, pedia.
02:19At napansin niyo po ang struggle po, daily struggle ng mga CKD patients, lalo na po ang mga bata.
02:26Kaya naisip po namin makakatulong kung meron silang machine na mag-automate nga po ng process.
02:32Tulad ng sinabi ni Allison para makabawas sa daily burden ng mga patient na to.
02:37Okay. So, walk through us. Paano ba ginagamit itong machine na ito?
02:41Epo. So, siguro po, maganda na lang po kung idahan po namin sa isang short na live demonstration.
02:47Yes. Go ahead.
02:48Para magamit po siya. So, i-enter lang po muna ni patient lahat po ng treatment details.
02:53So, meron po for...
02:55Ang mag-i-input ka ng detalye dito.
02:59Okay. So, in principle po na, ikaw yung mag-i-timbang. Parang siya na po yung mag-manage.
03:02So, kailangan po po alam.
03:04Pati po yung number of cycles and yung treatment time.
03:07Then, after po nila yung ma-confirm,
03:10ayan, pwede na po nila iload yung daily safe bags.
03:13Tapos i-secure po yung tubes dun po sa pumps.
03:16Okay.
03:16And then, so, para dito po sa demonstration, ginawa na po namin siya.
03:20So, ito po yung timbangan niya sa magkabilang dulo.
03:22Ito. Okay.
03:24Right and left.
03:25Opo. Tapos, ito po is yung fill bag, yung malinis po na fluid na ipapasok po sa patient.
03:30Yes.
03:30So, sa actual treatment po, dito po nakakonect yung task attorney patient.
03:35Tapos, after naman po mailagay, kapag ida-drain na po siya, dito naman po mapupunta sa drain bag.
03:41Okay.
03:42So, after niya po mag-connect at maiload po yung mga bags.
03:46Pwede na po mag-proceed sa treatment.
03:49Ang common po kasi na dialysis na naririnig natin is hemodialysis po, no?
03:54Yes.
03:54Ayan po yung dugo.
03:56Pero for peritoneal dialysis po, ang ginagawa is meron tayong tinatawag na dialysate.
04:00Fluid lang po siya.
04:02And then, pinapasok po ito sa patient.
04:05Meron pong catheter na nakakabit.
04:07At sa loob po ng chan, nakakabit to.
04:11So, ang ginagawa po ng vida kidney is meron siyang dalawang pump na nakikita natin sa harap.
04:18At ito po ang nag-de-deliver or nagpa-pump ng fluid.
04:23So, may dalawa po tayo dito.
04:24Ito yung fill side at ito yung drain side.
04:28Okay.
04:28So, sino-sino mga po pwedeng gumamit dito?
04:31So, mga pwede pong gumamit dito yung mga chronic kidney disease patient po na ayun nga po undergoing peritoneal dialysis.
04:38And bukod po sa kanila, pwede rin po sa mga patient na may acute kidney infection lang po na maaring
04:44mangyari po sa mga cases po minsan ng leptospirosis.
04:49And especially po ngayon since may increase din po ng leptospirosis cases sa Pilipinas.
04:53Tingin po namin mas nagiging importante po yung mga ganitong uri ng solution.
04:56Yes.
04:57O, malaking tulong yan.
04:58Totoo ka.
05:00At saka yung makakamura ka, tas pwede mong gawin sa bahay.
05:03Yes.
05:04Napakalaking tulong ito sa ating healthcare sector.
05:07Nag-roll out na ba ito sa mga hospital?
05:09But ano yung mga future plans ninyo para ma-utilize itong inyong breakthrough invention na ito?
05:13For now po, ito po ang aming first na prototype.
05:16Ito din po yung ginawa talaga namin sa university, bilang yung sodyante.
05:20At sa mga plano po namin, mayroon pong nag-reach out ng mga agency, mga institution na gusto mag-collaborate
05:26para sa future iterations, prototypes, at para nga matesting at magamit ng CKD patients dito sa Pilipinas.
05:34Pero this has been tested?
05:35This has been tested po on, ang tinatawag po siyang mannequin or dummy na ginagamit din po siya pang train
05:42talaga ng PD nurses,
05:44lalo na po sa pediatric side.
05:46Yun din po yung pinang tuturo sa mga magulang ng CKD patients na bata.
05:51So, ang current na testing po namin is dun po sa mannequin po na yun.
05:56So, malaking bagay ito.
05:57What do you think sa inyo, from your perspective, yung kailangan para sa mass production ng ganitong machines?
06:03Malaking na pong tulong ang support na galing sa James Dyson Award kasi inaalaw po kami na mag-further explore
06:10ng different materials, mga injection molding, vacuum casting, mga mass production po talaga na mga process
06:18to allow us po to roll this out nga po to the public, hopefully for patients to use in the
06:23near future.
06:24Well, para sa inyong person, gano'ng kahalaga yung pag-develop ng ganitong invention na ito?
06:28Para po sa amin talaga, mahalaga po siya since,
06:32ayun nga po, ang target po namin is practical solution for a real-world problem.
06:38So, sa dami po ng problema,
06:40ang tingin lang po namin is mahalaga po na hindi po tayo sumuko agad
06:44pag nakakita po tayo ng seemingly impossible na problem
06:48since parang nangyari po sa amin yun ni Andrew nung una po nagsaspart kami
06:52since dialysis machine niya po, alam po namin na magiging mahirap
06:55and pag na-breakdown naman po yung problem
06:57at nagsimula na po yung design process,
07:00eventually mag-workout na rin na lang din po siya.
07:03And, ayun po, bukod po ron e,
07:07parang tingin din po namin,
07:09hindi naman po kailangan ng mga bleeding edge na technology
07:11tulad po dito, ang dinamit lang po namin is mga off-the-shelf product
07:15simple design architecture lang po talaga.
07:18Gawang Pilipino, gawa ng ating mga mechanical engineers
07:22from University of the Philippines,
07:25affordable, at talaga sabi nga practical solution
07:28sa real-world problem.
07:29I'm curious, gano'n yung katagal ginawa ito?
07:32So, ginawa po namin siya ng isang taon.
07:35Yan nga po, senior year project siya.
07:37So, yung ulang kalahati po ng taon,
07:40inalaan namin sa planning, sa concept.
07:42And, kalahating katagal naman po yung
07:46mismong designing, yung building na po,
07:48yung 3D printing, pag-assemble.
07:50So, curious na ako,
07:51sige na namin, nabanggit nyo kayo na yung mga machine,
07:53normally it cost like 500,000 pesos.
07:55Pero, yung dito sa machine, yung nasa magkano?
07:57I mean, estimate.
07:59Ang estimate po namin ng material cost
08:01ay nasa mga 6,000 po.
08:03Wow, okay.
08:05Imagine.
08:05O, pero siyempre, yung otak nila dyan,
08:08yung skills, yung patent, kailangan yung patent dyan.
08:12Paano yung ipapatent na diba?
08:14Ganun ba yun?
08:14We're currently working po to get it patented.
08:18Yes.
08:19Important din po yun.
08:20Well, thank you very much.
08:22And again, congratulations.
08:24Sana ay marami pang mga ganitong inbensyong Pilipino.
08:27At dumami pa yung mga katulad yung kabataan.
08:29Correct, oo.
08:30At saka, ang talagang,
08:31ang dami may CKD sa Pilipinas.
08:33At saka, ito talaga ay talagang maglaking bagay,
08:36maglaking tulong sa ating mga Pilipino.
08:37Ako, eh, nagpapadialisis po.
08:40Ito ay affordable po para sa inyo.
08:41Thank you very much.
08:42Thank you po.
08:43And of course, we wish you best sa next stage.
08:45Na may next stage pa ng competition?
08:47Best.
08:48Ah, okay.
08:49Okay, ganyan.
08:49Sa inyo na yan.
08:50Sa October po, ma-announce ang Global Top 20.
08:54Oh, good luck.
08:56Okay, so ibang mga bansa na ang kalaban dito.
08:58Yes, po.
08:59Ay, go Philippines!
09:00At syempre, ay, sana makapasok kayo sa shortlist Top 20.
09:04All the best.
09:04Keep us posted.
09:05Maraming maraming salamat sa inyong oras.
09:07Once again, the 2026 James Dyson Award National Winners,
09:10Andrew Buenzalido at Alison Caprestante.
09:14Thank you, congratulations.
09:16Sa buhay kayo.
